Αναβάθμιση χαρτοφυλακίου, στοχευμένες εξαγορές και συγχωνεύσεις και πρόσβαση στην αγορά των ΗΠΑ, φαίνεται πως αποτελούν τη συνταγή της επιτυχίας, ενισχύοντας την ανάπτυξη των πιο δυναμικών φαρμακευτικών εταιρειών μεσαίας κεφαλαιοποίησης της Ευρώπης.
Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου ο ρυθμός ανάπτυξης του φαρμακευτικού κλάδου υπολογίζεται στο 5% κατ’ έτος και η συνολική του αξία εκτιμάται στα 1,7 τρισ. δολ. για το 2025, η Ευρώπη αποτελεί την έδρα σημαντικού αριθμού κορυφαίων μεσαίου μεγέθους φαρμακευτικών επιχειρήσεων.
Όμως οι επιχειρήσεις αυτές, δεν συμβαδίζουν όλες τους με τον συνολικό ρυθμό ανάπτυξης του κλάδου, σύμφωνα με νέα έκθεση της Bain & Company με τίτλο «Accelerating Growth and Innovation in European Midcap Pharma».
Η έκθεση εντοπίζοντας σημαντική διαφοροποίηση στις επιδόσεις μεταξύ των μεσαίας κεφαλαιοποίησης επιχειρήσεων, διαχωρίζει τις εταιρείες σε αυτές που διατηρούν σταθερά τα συμβατικά χαρτοφυλάκια προϊόντων και απευθύνονται σε τοπικής εμβέλειας αγορές και σε μια διακριτή ομάδα πρωτοπόρων επιχειρήσεων —την οποία η Bain χαρακτηρίζει ως «portfolio shifters»— η οποία αναπτύσσεται δυναμικά, επενδύοντας συστηματικά στην καινοτομία και επεκτείνοντας το επιχειρηματικό της αποτύπωμα πέρα από τα ευρωπαϊκά σύνορα.
Η ομάδα των «portfolio shifters» στρέφονται στις καινοτόμες θεραπείες ιδίως των σπανίων παθήσεων, εδραιώνοντας την παρουσία τους στην αγορά των ΗΠΑ, διπλασιάζοντας τους ρυθμούς ανάπτυξής τους και καταγράφοντας ετήσια αύξηση εσόδων της τάξης του 8%.
Όπως επισημαίνει η Bain, πρόκειται για στρατηγική προσαρμογής των συγκεκριμένων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στις διεθνείς προκλήσεις — μια εξέλιξη με προφανή σημασία για επιμέρους αγορές, όπως η ελληνική, όπου η ανάδειξη της καινοτομίας στον κλάδο της φαρμακοβιομηχανίας αποτελεί βασική πρόκληση.
Η βιωσιμότητα εξαρτάται πλέον από την ανάπτυξη θεραπειών με υψηλό βαθμό διαφοροποίησης και τη χάραξη στοχευμένων στρατηγικών διείσδυσης στην αγορά
Συγχωνεύσεις και εξαγορές περιλαμβάνονται στη συνταγή επιτυχίας των μεσαίου μεγέθους φαρμακευτικών της Ευρώπης
Με αφορμή την παρουσίαση της έκθεσης, ο μέτοχος και Επικεφαλής του Τομέα Υγείας και Βιοεπιστημών της Bain & Company για την Ευρώπη και Μέση Ανατολή Valerio Di Filippo, επεσήμανε ότι «Καθώς οι πιέσεις στις δημόσιες δαπάνες υγείας στην Ευρώπη εντείνονται και το πλαίσιο τιμολόγησης μεταβάλλεται διαρκώς, το χάσμα στις επιδόσεις των φαρμακευτικών εταιρειών που καινοτομούν έναντι εκείνων που παραμένουν προσκολλημένες σε παραδοσιακά μοντέλα λειτουργίας αναμένεται να διευρυνθεί. Δεν υπάρχει ενιαία συνταγή επιτυχίας. Ωστόσο, για τις μεσαίου μεγέθους ευρωπαϊκές φαρμακοβιομηχανίες, η στρατηγική επανατοποθέτηση καθίσταται επιτακτική. Η μετάβαση αυτή οφείλει να είναι σταδιακή αλλά αποφασιστική, βασισμένη σε έναν συνδυασμό στοχευμένων εξαγορών και συγχωνεύσεων, πειθαρχημένης κατανομής κεφαλαίων και ουσιαστικής ενίσχυσης των επιχειρησιακών τους δυνατοτήτων».
Πέντε τάσεις αλλαγής
Σύμφωνα με την έκθεση, την τελευταία δεκαετία, πέντε βασικές τάσεις επαναπροσδιορίζουν το λειτουργικό μοντέλο των φαρμακευτικών επιχειρήσεων μεσαίου μεγέθους σε διεθνές επίπεδο:
- Επιτάχυνση της καινοτομίας: Οι εξελίξεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη, τις γονιδιακές θεραπείες και την εξατομικευμένη ιατρική δημιουργούν νέες προοπτικές, αυξάνοντας παράλληλα κατακόρυφα τις απαιτήσεις του ανταγωνισμού.
- Η παχυσαρκία ως μοχλός βραχυπρόθεσμης ανάπτυξης: Οι θεραπείες GLP-1 (για την απώλεια βάρους και τον διαβήτη) αποτελούν πλέον την επενδυτική αιχμή του κλάδου, αναδιατάσσοντας τις προτεραιότητες στα χαρτοφυλάκια υπό ανάπτυξη (R&D pipelines).
- Στροφή προς την «Εξωτερική Άντληση» Καινοτομίας: Καθώς οι εσωτερικές διαδικασίες Έρευνας & Ανάπτυξης (R&D) κρίνονται συχνά χρονοβόρες και κοστοβόρες, οι εταιρείες επιστρατεύουν στρατηγικές εξαγορών, συγχωνεύσεων και αδειοδοτήσεων (licensing) για την ταχεία ενδυνάμωση των χαρτοφυλακίων τους.
- Αναδιάταξη του παγκόσμιου χάρτη καινοτομίας: Ενώ οι ΗΠΑ παραμένουν ο κυρίαρχος πόλος, η Κίνα αναδεικνύεται σε ισχυρό αντίβαρο. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει τον κίνδυνο της υστέρησης, εάν δεν προχωρήσει σε μια γενναία στρατηγική αναπροσαρμογή.
- Εντατικοποίηση των τιμολογιακών πιέσεων: Οι νομοθετικές αλλαγές, κυρίως στην αγορά των ΗΠΑ, συμπιέζουν τα περιθώρια κέρδους. Η βιωσιμότητα εξαρτάται πλέον από την ανάπτυξη θεραπειών με υψηλό βαθμό διαφοροποίησης και τη χάραξη στοχευμένων στρατηγικών διείσδυσης στην αγορά (go-to-market strategies).
Συνολικά, η προσήλωση στην υπάρχουσα κατάσταση δεν αποτελεί πλέον βιώσιμη επιλογή. Για τις ευρωπαϊκές φαρμακευτικές, η επόμενη μέρα απαιτεί στρατηγική σαφήνεια, ευελιξία στη λήψη αποφάσεων και έναν αποφασιστικό προσανατολισμό προς τις διεθνείς αγορές.
«Άγκυρα» στα παραδοσιακά ή αλλαγή;
Η έκθεση της Bain προσδιορίζει δύο διακριτά μοντέλα στις μεσαίου μεγέθους φαρμακευτικές της Ευρώπης, επισημαίνοντας την συστηματική διεύρυνση στην απόκλιση των επιδόσεων των δύο μοντέλων μεταξύ τους.
Το πρώτο μοντέλο αφορά τις ονομαζόμενες «legacy anchors» εταιρείες (άγκυρες παράδοσης), οποίες εστιάζουν σε παλιά, γνωστά σκευάσματα, απευθυνόμενες κυρίως στην ευρωπαϊκή αγορά, προσφέροντας σταθερότητα, αλλά και περιορισμένους ρυθμούς ανάπτυξης.
Το δεύτερο, αφορά τους «portfolio shifters» (μετατροπείς χαρτοφυλακίου), τις εταιρείες που μετασχηματίζουν τη δραστηριότητά τους μέσω στοχευμένων εξαγορών και αδειοδοτήσεων καινοτόμων προϊόντων —ιδιαίτερα στον τομέα των σπάνιων παθήσεων— εξασφαλίζοντας άμεση πρόσβαση στην αγορά των ΗΠΑ. Αυτές οι επιχειρήσεις έχουν σχεδόν διπλασιάσει τα περιθώρια EBITDA (προσεγγίζοντας το 30%) και επενδύουν πλέον το 18–20% των εσόδων τους στην Έρευνα και Ανάπτυξη (R&D). Όμως σε ότι αφορά την επέκτασή τους στις ΗΠΑ, αυτή επιτεύχθηκε με την αξιοποίηση των παλαιότερης γενιάς φαρμάκων που εδραίωσαν τις πωλήσεις τους και περιόρισαν το ρίσκο διασφαλίζοντας άμεσες αποδόσεις και επιταχύνοντας την εξοικείωση με το ρυθμιστικό και εμπορικό περιβάλλον. Το αποτέλεσμα είναι ένα διπλό μοντέλο χαρτοφυλακίου, όπου οι σταθερές ταμειακές ροές από την Ευρώπη χρηματοδοτούν την υψηλή ανάπτυξη και την καινοτομία στις διεθνείς αγορές.
Προοπτικές στην Ελλάδα
Η έκθεση επισημαίνει όμως, ότι η μελλοντική ανταγωνιστικότητα στις μεσαίες φαρμακευτικές – όπου συγκαταλέγονται και πολλές ελληνικές – θα εξαρτηθεί κατ΄ αρχήν από τις στρατηγικές επιλογές τους στους τομείς καινοτομίας όπου θα επενδύσουν, στις αγορές- στόχους που θα επιλέξουν και την ταχύτητα με την οποία θα αναπτύξουν κρίσιμες επιχειρησιακές ικανότητες και δευτερευόντως από το μέγεθός τους.
Στην Ελλάδα, ο φαρμακευτικός κλάδος αποτελεί έναν από τους πλέον δυναμικούς και εξωστρεφείς τομείς της οικονομίας. Το 2024, οι εξαγωγές φαρμάκων έφτασαν τα 2,8 δισ. ευρώ, καλύπτοντας το 5,7% των συνολικών εξαγωγών της χώρας, φέρνοντας τον κλάδο στη δεύτερη θέση μετά αυτόν των ορυκτών καυσίμων. Όσο για τις επενδύσεις έρευνας και ανάπτυξης, έφτασαν τα 161 εκατ. ευρώ το 2022 με την πραγματοποίηση τουλάχιστον 2.000 κλινικών μελετών από το 1995.
Οι ελληνικές φαρμακοβιομηχανίες μετέχουν ήδη στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες, ενώ για την αναβάθμιση της θέσης τους προωθούν την ενίσχυση της αξίας των σκευασμάτων τους, με καινοτόμες μορφές διάθεσης, διεθνείς συνεργασίες και επιλεκτικές εξαγορές ή συγχωνεύσεις.
