Σε εφαρμογή τίθεται από σήμερα, Δευτέρα 4 Μαΐου 2026, η αμερικανική επιχείρηση «Ελευθερία» για την αποκατάσταση της ομαλής ναυσιπλοΐας και τον απεγκλωβισμό εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι η πρωτοβουλία υλοποιείται έπειτα από αιτήματα αρκετών χωρών, υποστηρίζοντας πως «για το καλό του Ιράν, της Μέσης Ανατολής και των Ηνωμένων Πολιτειών» η Ουάσιγκτον θα συμβάλει στην ασφαλή καθοδήγηση των εμπορικών πλοίων έξω από τα «περιορισμένα αυτά ύδατα».
Ωστόσο, σύμφωνα με διεθνή μέσα, το σχέδιο του Τραμπ δεν προβλέπει τη συνοδεία των εμπορικών πλοίων από το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό, αλλά έναν μηχανισμό συντονισμού μεταξύ κρατών, ναυτιλιακών εταιρειών και ασφαλιστικών οργανισμών. Στο πλαίσιο του «Project Freedom» για τα Στενά του Ορμούζ, η στρατιωτική υποστήριξη των ΗΠΑ φέρεται να περιλαμβάνει αντιτορπιλικά με κατευθυνόμενους πυραύλους, περισσότερα από 100 αεροσκάφη ξηράς και θαλάσσης, μη επανδρωμένα συστήματα πολλαπλών αποστολών, καθώς και περίπου 15.000 στρατιώτες.
Παράλληλα, ο Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι εξετάζει συνολικά την κατάσταση ασφαλείας στην περιοχή, απορρίπτοντας ορισμένες ιρανικές προτάσεις, αν και οι ΗΠΑ διατηρούν διπλωματικούς διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη.
Ασαφές το επιχειρησιακό σχέδιο – Αντιδράσεις και προειδοποιήσεις
Σύμφωνα με αναλύσεις του CNN και του BBC, παραμένει ασαφές πώς ακριβώς θα εφαρμοστεί το αμερικανικό σχέδιο στην πράξη. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) αναφέρει ότι η αποστολή περιλαμβάνει την «παροχή υποστήριξης» για την αποκατάσταση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας, χωρίς ωστόσο να διευκρινίζει τον τρόπο με τον οποίο τα στρατιωτικά μέσα θα διασφαλίσουν την ομαλή διέλευση των πλοίων.
Η στρατιωτική δραστηριότητα αναμένεται να επικεντρωθεί σε αυξημένη παρουσία στην περιοχή, τόσο στη θάλασσα όσο και στον αέρα, με στόχο την αποτροπή επιθέσεων και την ενίσχυση του αισθήματος ασφάλειας στα εμπορικά πλοία. Ωστόσο, αναλυτές εκτιμούν ότι δεν πρόκειται για κλασική επιχείρηση συνοδείας κονβόι, αλλά περισσότερο για επιχείρηση αποτροπής μέσω επιτήρησης και παρουσίας.
Η Τζένιφερ Πάρκερ, ερευνήτρια του Lowy Institute και πρώην αξιωματικός του Βασιλικού Ναυτικού της Αυστραλίας, σημειώνει ότι το σχέδιο στοχεύει κυρίως στη μεταβολή του επιχειρησιακού περιβάλλοντος, ώστε τα πλοία να αισθάνονται ασφαλή να διέλθουν, χωρίς όμως απαραίτητα να συνοδεύονται από πολεμικά πλοία.
Η Τεχεράνη αντέδρασε άμεσα στις αμερικανικές ανακοινώσεις, προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε ξένη στρατιωτική παρέμβαση στο Στενό του Ορμούζ θα θεωρηθεί παραβίαση της ισχύουσας εκεχειρίας.
Ιρανοί αξιωματούχοι υπογράμμισαν ότι η ασφάλεια του στενού βρίσκεται «στα χέρια του Ιράν» και ότι η διέλευση των πλοίων πρέπει να γίνεται σε συνεννόηση με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις. Παράλληλα, στρατιωτικές πηγές προειδοποίησαν ότι κάθε ξένη δύναμη που θα επιχειρήσει να εισέλθει στην περιοχή θα θεωρηθεί στόχος.
Από την πλευρά του, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι οποιαδήποτε ιρανική «παρέμβαση» θα αντιμετωπιστεί με «βία», γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για πιθανή κλιμάκωση.
Επιφυλάξεις στη ναυτιλία και πρακτικές δυσκολίες
Στελέχη της ναυτιλιακής βιομηχανίας εκφράζουν επιφυλάξεις για το κατά πόσο το νέο σχέδιο μπορεί να μειώσει πραγματικά τον κίνδυνο στην περιοχή και ζητούν εγγυήσεις. Όπως επισημαίνεται, η αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας απαιτεί συντονισμένη δράση και από τις δύο πλευρές της σύγκρουσης.
Στελέχη ναυτιλιακών εταιρειών που μίλησαν στο Bloomberg ανέφεραν ότι απαιτούνται πιο συγκεκριμένες πληροφορίες, καθώς και εγγυήσεις για κρίσιμα ζητήματα, όπως η ύπαρξη ναρκών και η προστασία από ενδεχόμενες ιρανικές επιθέσεις. Οι ίδιοι ζήτησαν να διατηρηθεί η ανωνυμία τους λόγω της ευαισθησίας του θέματος.
Σύμφωνα με τον Ανίλ Τζάι Σινγκ, αντιπρόεδρο του Indian Maritime Foundation, οι δηλώσεις του Τραμπ ενδέχεται να αυξήσουν τον κίνδυνο ακούσιας κλιμάκωσης. «Με ποια σειρά θα συνοδεύονται τα πλοία; Θα έχουν κάποια προτεραιότητα; Τι θα γίνει με τα πλοία που φέρουν ξένη σημαία;», διερωτήθηκε, επισημαίνοντας ότι τα ερωτήματα είναι πολλά και οι απαντήσεις παραμένουν ασαφείς.
Την ίδια στιγμή, εκατοντάδες εμπορικά πλοία με περίπου 20.000 μέλη πληρώματος παραμένουν εγκλωβισμένα στα Στενά από την έναρξη των εντάσεων πριν από δύο μήνες, με τις συνθήκες να παραμένουν εξαιρετικά τεταμένες.
Το Στενό του Ορμούζ, πλάτους περίπου 24 μιλίων στο στενότερο σημείο του, αποτελεί εξαιρετικά δύσκολο επιχειρησιακό περιβάλλον, καθώς τα πλοία κινούνται σε στενές λωρίδες, ενώ οι απειλές – από drones και πυραύλους έως μικρά ταχύπλοα και ναρκοθέτηση – θεωρούνται διάσπαρτες και δύσκολα προβλέψιμες.
Για τον λόγο αυτό, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η αμερικανική παρουσία πιθανότατα θα έχει κυρίως αποτρεπτικό και επιτηρητικό χαρακτήρα, παρά θα εξασφαλίζει πλήρη προστασία σε κάθε εμπορικό πλοίο που διέρχεται από την περιοχή.
