Σε μία ιδιαίτερα περίπλοκη και πολιτικά «εκρηκτική» διαδικασία εξελίχθηκε η απόφαση της κυβέρνησης της Ουγγαρίας να δώσει στη δημοσιότητα δεκάδες χιλιάδες φακέλους των μυστικών υπηρεσιών της κομμουνιστικής περιόδου αναρτώντας τους σε online δημόσια βάση δεδομένων. Με αυτό τον τρόπο άνοιξε ένα παράθυρο στο τεράστιο δίκτυο πληροφοριοδοτών και πρακτόρων τους οποίους χρησιμοποιούσε επί δεκαετίες το κομμουνιστικό καθεστώς για να παρακολουθεί τους ούγγρους πολίτες.
Η πρωτοβουλία είχε ως στόχο να κλείσει έναν από τους πιο σκοτεινούς λογαριασμούς της σύγχρονης ουγγρικής ιστορίας.Η απόφαση όμως δεν πήρε ακριβώς αυτή την τρόπη, αφού έχει προκαλέσει κύμα αντιδράσεων, λανθασμένες κατηγορίες και αμφισβητήσεις για την αξιοπιστία των στοιχείων. Οι «συνωνυμίες» που επικαλούνται οι εμφανιζόμενοι και ο ποδοσφαιριστής Γιόζεφ Μπόζικ και η νομπελίστρια Καταλίν Καρικό είδαν τα ονόματά τους σε αυτούς τους φακέλους.
Οι λανθασμένες καταχωρίσεις και η απουσία χιλιάδων φακέλων όμως, είναι γεγονότα που προκάλεσαν αντιδράσεις. Αντί για την εθνική συμφιλίωση που είχε υποσχεθεί η κυβέρνηση, ο Μάγιαρ αναγκάστηκε να ζητήσει συγγνώμη από το κοινοβούλιο, ενώ ο επικεφαλής των αρχείων εθνικής ασφάλειας προσφέρθηκε να παραιτηθεί.
Σύμφωνα με το Bloomberg, η δημοσιοποίηση των εγγράφων είχε σχεδιαστεί ως μια συμβολική τομή με το παρελθόν, μετά την εκλογική ήττα του Βίκτορ Όρμπαν και το τέλος της 16χρονης διακυβέρνησής του. Η Ουγγαρία επιχειρούσε να ακολουθήσει, με καθυστέρηση δεκαετιών, τον δρόμο άλλων πρώην κομμουνιστικών κρατών της Ανατολικής Ευρώπης, τα οποία είχαν ήδη ανοίξει τα αρχεία των υπηρεσιών ασφαλείας τους. Τα πρώτα αποτελέσματα όμως ήταν σοκαριστικά.
Οι 160 λανθασμένες καταχωρίσεις και οι χιλιάδες χαμένοι φάκελοι
Περίπου 160 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων και ένας πολιτικός της αντιπολίτευσης, καταχωρίστηκαν λανθασμένα ως συνεργάτες του κομμουνιστικού καθεστώτος στην ηλεκτρονική βάση δεδομένων. Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για πρόσωπα που είχαν τεθεί υπό παρακολούθηση εξαιτίας της αντικαθεστωτικής τους δράσης.
Παράλληλα, σοβαρά ερωτήματα προκαλεί η απουσία δεκάδων χιλιάδων φακέλων, μεταξύ των οποίων και εκείνος πρώην πρωθυπουργού, ο οποίος είχε κατονομαστεί ως πληροφοριοδότης πριν από περισσότερα από 20 χρόνια.
«Δεν ήταν ακριβώς η κάθαρση που περιμέναμε», σχολίασε η κοινωνιολόγος Άντρεα Σάμπο, η οποία ειδικεύεται στην πολιτική συμπεριφορά, προσθέτοντας ότι τα τεχνικά προβλήματα άφησαν μια ιδιαίτερα δυσάρεστη εντύπωση.
Οι αστοχίες εξηγούν εν μέρει γιατί οι διαδοχικές ουγγρικές κυβερνήσεις, μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας το 1990, εμφανίζονταν απρόθυμες να δημοσιοποιήσουν το συγκεκριμένο υλικό.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις ιστορικών, περίπου τα δύο τρίτα των αρχείων είχαν ήδη απομακρυνθεί ή καταστραφεί, με αποτέλεσμα να έχουν απομείνει στοιχεία για λίγο περισσότερα από 50.000 πρόσωπα.
Τα αρχεία που δεν αποδεικνύουν απαραίτητα συνεργασία
Στο επίκεντρο βρίσκεται το λεγόμενο «χαρτόνι 6», μια σειρά καρτελών που δημοσιεύθηκαν αυτόν τον μήνα σε διαδικτυακή βάση δεδομένων με δυνατότητα αναζήτησης.
Οι καρτέλες περιλαμβάνουν βασικές πληροφορίες που πιστοποιούν ότι ένα πρόσωπο προσεγγίστηκε από τη μυστική αστυνομία του κομμουνιστικού καθεστώτος προκειμένου να στρατολογηθεί ως πληροφοριοδότης.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο αποδέχθηκε τη συνεργασία ή ότι πράγματι κατέδωσε άλλους πολίτες.
Πολλοί από όσους είχαν προσεγγιστεί από τις υπηρεσίες ασφαλείας υπήρξαν ταυτόχρονα θύματα του καθεστώτος. Ορισμένοι εκβιάστηκαν, ενώ άλλοι απειλήθηκαν με απόλυση, αποβολή από τις σπουδές τους ή αντίποινα εις βάρος συγγενικών τους προσώπων. Οι καρτέλες δεν αποτυπώνουν τις συνθήκες στρατολόγησης, ούτε επιτρέπουν να διαπιστωθεί εάν κάποιος συνεργάστηκε οικειοθελώς.
Ο ιστορικός Γιάνος Ράινερ, ειδικός στην κομμουνιστική περίοδο και καθηγητής στο Καθολικό Πανεπιστήμιο Έστερχαζι Κάρολι, επισημαίνει ότι ένας άνθρωπος που δεν υπέβαλε ποτέ καμία αναφορά μπορεί να εμφανίζεται με ακριβώς την ίδια καταχώριση με κάποιον που συνέταξε χιλιάδες εκθέσεις κατασκοπείας επί δεκαετίες.
«Δεν πρόκειται για κατάλογο δραστών. Τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά», τονίζει, εξηγώντας ότι είχε εκφράσει εξαρχής επιφυλάξεις για τον κίνδυνο σύγχυσης που θα προκαλούσε η μαζική δημοσίευση των στοιχείων.
Hungary is opening the files on its communist past. Thirty-six years after the regime fell, the government has published the names of some 60,000 secret police informants in an online database. It’s a campaign promise kept by Prime Minister Péter Magyar [@magyarpeterMP], and a step many observers call historic.
— TVP World (@TVPWorld_com) November 4, 2026
Οι «συνωνυμίες» και ο συμπαίκτης του Πούσκας
Οι αποκαλύψεις προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις στα social media, όπου φωτογραφίες από τις παλιές, κιτρινισμένες καρτέλες άρχισαν να κυκλοφορούν μαζικά.
Αρκετοί από όσους είδαν τα ονόματά τους να εμφανίζονται στη βάση δεδομένων υποστήριξαν ότι πρόκειται για συνωνυμία. Άλλοι αρνήθηκαν ότι είχαν συντάξει ποτέ αναφορές ή προκαλέσει βλάβη σε οποιονδήποτε.
Ανάμεσα στα ονόματα που ήρθαν στο φως περιλαμβάνεται εκείνο του Γιόζεφ Μπόζικ, μέλους της θρυλικής εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου της Ουγγαρίας τη δεκαετία του 1950, στην οποία αρχηγός ήταν ο Φέρεντς Πούσκας.
Στη βάση δεδομένων εμφανίζεται επίσης ένας ιδιαίτερα δημοφιλής παρουσιαστής τηλεοπτικών παιχνιδιών, ο οποίος είχε γνωρίσει επιτυχία τόσο κατά την κομμουνιστική περίοδο όσο και μετά την πτώση του καθεστώτος. Και οι δύο έχουν αποβιώσει.
Ακόμη μεγαλύτερο θεσμικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η εμφάνιση ονομάτων που συνδέονται με την κορυφή της ουγγρικής δημόσιας διοίκησης.
Στους καταλόγους περιλαμβάνονται εν ενεργεία δικαστής του Συνταγματικού Δικαστηρίου και πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας, ο οποίος σήμερα διατελεί σύμβουλος του νυν διοικητή, Μίχαλι Βάργκα.
Οι μυστικοί φάκελοι που αποτέλεσαν πολιτικό όπλο
Η πρόσβαση στα αρχεία της κομμουνιστικής περιόδου δεν ήταν εντελώς απαγορευμένη πριν από τη νέα δημοσιοποίηση. Οι πολίτες μπορούσαν να αναζητήσουν πληροφορίες για μέλη των οικογενειών τους, ενώ οι ερευνητές είχαν τη δυνατότητα ευρύτερης πρόσβασης στο αρχειακό υλικό.
Ωστόσο, η Ουγγαρία δεν είχε προχωρήσει ποτέ σε μια συνολική δημόσια αποτίμηση του παρελθόντος της. Αυτή η εκκρεμότητα είχε επιτρέψει σε όσους διέθεταν προνομιακή πρόσβαση στις πληροφορίες να χρησιμοποιούν τους φακέλους ως μέσο πολιτικής πίεσης.
Η περίπτωση του σοσιαλιστή πρώην πρωθυπουργού, Πέτερ Μέντγκιεσι.
Λίγο μετά την εκλογική του νίκη επί του Βίκτορ Όρμπαν το 2002, αποκαλύφθηκαν πληροφορίες που τον συνέδεαν με τις παλιές υπηρεσίες ασφαλείας. Η υπόθεση συνέβαλε στην πολιτική αποδυνάμωσή του και τελικά στην απομάκρυνσή του από την πρωθυπουργία πριν από την ολοκλήρωση της θητείας του.
Παρά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη υπόθεση είναι γνωστή εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες, το όνομά του απουσιάζει από τη σημερινή ηλεκτρονική βάση δεδομένων.
Η νομπελίστρια Καταλίν Καρικό που… υπέγραψε
Μια από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις που αναδεικνύουν τις γκρίζες ζώνες της υπόθεσης είναι εκείνη της Καταλίν Καρικό, της Ουγγαρέζας επιστήμονα που τιμήθηκε με το Νόμπελ Ιατρικής για τη συμβολή της στην ανάπτυξη της τεχνολογίας mRNA, η οποία αξιοποιήθηκε στα εμβόλια κατά της Covid-19.
Το όνομά της εμφανίζεται στους δημοσιοποιημένους καταλόγους, αν και η ίδια είχε ήδη εξηγήσει πριν από χρόνια τις συνθήκες υπό τις οποίες υπέγραψε σχετικό έγγραφο.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, όπως έχει αφηγηθεί, οι αρχές την απείλησαν ότι δεν θα μπορούσε να συνεχίσει την επιστημονική της έρευνα εάν δεν αποδεχόταν τη συνεργασία.
Η απειλή ήταν ιδιαίτερα σοβαρή για την ίδια, καθώς είχε βιώσει τις συνέπειες της κρατικής καταστολής μέσα στην οικογένειά της. Ο πατέρας της είχε παραμείνει επί χρόνια χωρίς εργασία επειδή είχε συμμετάσχει στην αντισοβιετική εξέγερση του 1956.
«Γνώριζα πώς λειτουργούσε το σύστημα. Φοβήθηκα και γι’ αυτό υπέγραψα το έγγραφο συνεργασίας», είχε δηλώσει το 2021 στον ουγγρικό ιστότοπο Telex. Η Καρικό είχε ξεκαθαρίσει ότι τα επόμενα χρόνια δεν υπέβαλε ποτέ γραπτή αναφορά και δεν έβλαψε κανέναν.
Η περίπτωσή της αποτυπώνει τη δυσκολία διάκρισης ανάμεσα στη συνειδητή συνεργασία με ένα αυταρχικό καθεστώς και στην υποταγή που επιβάλλεται υπό καθεστώς φόβου.
Τον Φεβρουάριο οι νέες αποκαλύψεις
Ο Πέτερ Μάγιαρ, ο οποίος εξασφάλισε σαρωτική εκλογική νίκη τον περασμένο Απρίλιο, έχει υποστηρίξει ότι η ουγγρική κοινωνία μπορεί να επουλώσει τις πληγές της μόνο εφόσον αντιμετωπίσει ανοιχτά τα τραύματα και τις ευθύνες της.
Παρά τις αναταράξεις που προκάλεσε η πρώτη δημοσίευση, η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί.
Τον Φεβρουάριο του 2027, με αφορμή την ημέρα μνήμης των θυμάτων του κομμουνισμού, προβλέπεται να δοθούν στη δημοσιότητα οι λεγόμενοι «φάκελοι Β», οι οποίοι συνδέονται με τις καρτέλες των φερόμενων συνεργατών.
Το νέο υλικό αναμένεται να περιλαμβάνει περισσότερες πληροφορίες για τις μεθόδους στρατολόγησης, τις πιέσεις που ασκούσαν οι μυστικές υπηρεσίες και τις πραγματικές συνθήκες υπό τις οποίες πολίτες βρέθηκαν αντιμέτωποι με το δίλημμα της συνεργασίας.
Το ενδιαφέρον της κοινωνίας είναι ήδη τεράστιο, αφού μέσα σε μόλις μία εβδομάδα, περισσότεροι από 10.000 άνθρωποι απευθύνθηκαν στα αρχεία ζητώντας πρόσθετες πληροφορίες. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί στο σύνολο των σχετικών αιτημάτων που είχαν υποβληθεί τα προηγούμενα τέσσερα χρόνια.
Η κινητοποίηση δείχνει ότι, πέρα από τον θόρυβο στα social media, πολλοί Ούγγροι επιθυμούν πλέον να διερευνήσουν ουσιαστικά το παρελθόν της χώρας τους.
Η μεγάλη πρόκληση δεν είναι απλώς να εντοπιστούν τα ονόματα, αλλά να κατανοηθούν οι μηχανισμοί μέσα από τους οποίους ένα αυταρχικό σύστημα μπορούσε να στρέφει απλούς ανθρώπους εναντίον φίλων, συναδέλφων και συγγενών τους.
Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στη σημερινή Ουγγαρία, καθώς η χώρα προσπαθεί να αφήσει πίσω της τη 16χρονη διακυβέρνηση Όρμπαν.
