Νόσος Crohn και ελκώδης κολίτιδα: Στόχος η μακροχρόνια, «βαθειά ύφεση»

Σχεδόν 0,5% του πληθυσμού στην Δύση,  πάσχει από ιδιοπαθή φλεγμονώδη νοσήματα του εντέρου (ΙΦΝΕ), δηλαδή από  νόσο Crohn και ελκώδη κολίτιδα.

Οι δύο ασθένειες διαγιγνώσκονται όλο και συχνότερα  τα τελευταία χρόνια, πιθανώς και λόγω της καλύτερης ενημέρωσης. Το ποσοστό του πληθυσμού που θα πάσχει από αυτά τα νοσήματα, εκτιμάται ότι θα φτάσει το 1%,  μέχρι το 2030.

Οι ΙΦΝΕ εκδηλώνονται συχνότερα σε νέους, μεταξύ 15 και 35 ετών, αλλά μπορεί να εμφανιστούν  τόσο στην παιδική, όσο και σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Πρόκειται για σχετικά συχνά νοσήματα, που προσβάλλουν κυρίως τους νέους, δηλαδή αφορούν και επηρεάζουν το πιο ενεργό και παραγωγικό κομμάτι της κοινωνίας.

Η διατροφή δεν επηρεάζει τις ΙΦΝΕ.  Αυτή είναι η πιο συχνή παρεξήγηση μεταξύ των ασθενών και των φροντιστών τους.

Η επίκουρη καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΕΚΠΑ και Πρόεδρος της Ελληνικής Ομάδας Μελέτης Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Νόσων του Εντέρου (ΕΟΜΙΦΝΕ) Ευανθία Ζαμπέλη

Για τα κοινά και τις διαφορές των δύο ασθενειών, την σχέση τους με άλλα νοσήματα, αλλά και τη σχέση τους με τη διατροφή και την καθημερινότητα των ασθενών, απάντησαν στο in.gr, οι κυρίες Ευανθία Ζαμπέλη, Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΕΚΠΑ και Πρόεδρος της Ελληνικής Ομάδας Μελέτης Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Νόσων του Εντέρου (ΕΟΜΙΦΝΕ) και Ευγενία Παπαθανασίου, γαστρεντερολόγος, επιμελήτρια ΕΣΥ στο νοσοκομείο Τρικάλων και Διδάκτωρ ΕΚΠΑ.

Οι δύο γαστρεντερολόγοι, τόνισαν ότι οι νεότερες θεραπείες οδηγούν σε μακροχρόνια ύφεση και με αυτόν τον τρόπο τροποποιούν την πορεία αυτών των ασθενειών, εξασφαλίζοντας καλύτερη ποιότητα ζωής για τους ασθενείς.

Συμπτώματα

Όπως τόνισε η κ. Ζαμπέλη, τα συχνότερα συμπτώματα  είναι η διάρροια, η παρουσία αίματος στις κενώσεις,  ο κοιλιακός πόνος, ο πυρετός και  η απώλεια βάρους.  Αρκετές φορές, συνυπάρχουν εκδηλώσεις από άλλα όργανα, όπως οι πόνοι στις αρθρώσεις ή η ψωρίαση στο δέρμα. Αυτές θεωρούνται εξωεντερικές εκδηλώσεις και σε κάποιους ασθενείς, προηγούνται της διάγνωσης της ΙΦΝΕ.

Η ελκώδης κολίτιδα και η νόσος Crohn διαφέρουν, ως προς το ότι η πρώτη προσβάλλει μόνο το παχύ έντερο, ενώ στην Crohn, η φλεγμονή  μπορεί να υπάρχει οπουδήποτε στο πεπτικό σύστημα. Μία άλλη  διαφορά τους είναι ότι στην ελκώδη κολίτιδα πάσχει μόνο το εσωτερικό  του τοιχώματος του εντέρου, ενώ στην Crohn,  ολόκληρο το τοίχωμα. Το τελευταίο, έχει ως αποτέλεσμα, να υπάρχουν δυνητικά επιπλοκές,  που δείχνουν ότι η φλεγμονή έχει εξαπλωθεί σε άλλα σημεία, εκτός του εντέρου,  όπως συμβαίνει με τα συρίγγια. Επίσης, επειδή η φλεγμονή στην νόσο Crohn είναι σε όλο το πάχος του τοιχώματος του εντέρου, μπορεί να καταλήξει σε στένωση του εντέρου.

Πολλαπλή νοσηρότητα

Από την πλευρά της η κ. Παπαθανασίου, επεσήμανε ότι οι ΙΦΝΕ μπορεί να μην προκαλούν, όμως συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα διάγνωσης άλλων ανοσιακών παθήσεων, λόγω της γενετικής προδιάθεσης που υπάρχει στους ασθενείς.

Έτσι, εκτός από τις λεγόμενες εξωεντερικές εκδηλώσεις, ένας ασθενής με ΙΦΝΕ, μπορεί να έχει ή να διαγνωστεί αργότερα με θυρεοειδική νόσο, κοιλιοκάκη, λεύκη, σκλήρυνση κατά πλάκας και άλλα αυτοάνοσα νοσήματα.

Ειδικά για τις εξωεντερικές εκδηλώσεις, αφορούν συχνότερα το μυοσκελετικό σύστημα, το δέρμα, τα μάτια και το ήπαρ. Τέτοιες είναι  οι αρθραλγίες, η ιερολαγονίτιδα, το οζώδες ερύθημα, η ψωρίαση, το γαγγραινώδες πυόδερμα, η ραγοειδίτιδα και η σκληρυντική χολαγγειΐτιδα.

Επειδή λοιπόν,  μπορεί να υπάρχουν προβλήματα πέραν της φλεγμονής του εντέρου, είναι σημαντική η συνεργασία του εξειδικευμένου γαστρεντερολόγου  με γιατρούς άλλων ειδικοτήτων,  όπως οι ρευματολόγοι και οι δερματολόγοι. Το πιο κρίσιμο όμως, είναι ότι λαμβάνονται υπόψιν όλα τα όργανα που έχουν φλεγμονή, όταν αποφασίζουμε ποια θεραπεία θα προσφέρουμε στον ασθενή μας. Με άλλα λόγια, το φάρμακο που επιλέγεται πρέπει να δρα στην εντερική φλεγμονή, αλλά και στους πόνους στις αρθρώσεις, εφόσον υπάρχουν.

Διατροφή και τρόπος ζωής

Οι δύο ειδικοί, τόνισαν ότι η διατροφή δεν επηρεάζει τις ΙΦΝΕ.

«Αυτή είναι η πιο συχνή παρεξήγηση, που υπάρχει μεταξύ των ασθενών και των φροντιστών τους», είπε η κ. Ζαμπέλη, και συνέχισε: «Συχνά, οι ασθενείς μας, λόγω κακής πληροφόρησης, καταφεύγουν σε δίαιτες αποκλεισμού, που όχι μόνο δεν ωφελούν, αλλά αντίθετα τους πιέζουν και  τους στεναχωρούν. Η συμβουλή μας είναι υπέρ μιας υγιεινής διατροφής και μάλιστα, υπάρχουν δεδομένα, που υποστηρίζουν τα πολλά οφέλη της μεσογειακής διατροφής.

Υπό κάποιες ειδικές συνθήκες,  όπως η νοσηλεία για απόφραξη του εντέρου (ειλεός), η μεγάλη απώλεια βάρους και η προετοιμασία για χειρουργείο, χρειάζεται να ενισχύεται η διατροφή των ασθενών με πρωτεΐνη και βιταμίνες ή να αποφεύγονται κάποια τρόφιμα. Αυτές όμως είναι μόνο οι εξαιρέσεις.  Δεν υπάρχει φαγητό που ευθύνεται για την εκδήλωση, την έξαρση ή την επιδείνωση της εντερικής φλεγμονής».

Η γαστρεντερολόγος, επιμελήτρια ΕΣΥ στο νοσοκομείο Τρικάλων και Διδάκτωρ ΕΚΠΑ Ευγενία Παπαθανασίου

Ως προς τον τρόπο ζωής, η κ. Παπαθανασίου σημείωσε ότι ο καθοριστικός παράγοντας που επηρεάζει αρνητικά την νόσο Crohn, είναι το κάπνισμα. Χειροτερεύει την νόσο και μειώνει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Όλοι οι ασθενείς, και όσοι πάσχουν από ελκώδη κολίτιδα,  πρέπει να καθοδηγούνται εμφατικά, σχετικά με την διακοπή του καπνίσματος.

Το άγχος και η ψυχολογική πίεση μπορεί επίσης να σχετίζονται με έξαρση των συμπτωμάτων της νόσου, τα οποία με την σειρά τους, οδηγούν σε περαιτέρω άγχος. Σε γενικές γραμμές, οτιδήποτε περιορίζει το στρες, μπορεί να βοηθήσει και την ΙΦΝΕ: Αντικαταθλιπτικά φάρμακα, ψυχοθεραπεία, άσκηση, βελονισμός και πολλά άλλα.

Η  υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής, σε συνδυασμό με την κατάλληλη θεραπεία και παρακολούθηση, συμβάλουν με  ουσιαστικό τρόπο,  στον καλύτερο έλεγχο της νόσου και στην βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών.

Διακοπές με οργάνωση

Οι κ.κ. Ζαμπέλη και Παπαθανασίου, με αφορμή τις επερχόμενες θερινές διακοπές, τόνισαν ότι οι περισσότεροι ασθενείς με ΙΦΝΕ μπορούν να τις απολαύσουν χωρίς περιορισμούς, επισήμαναν όμως, τα εξής:

Όσοι  ασθενείς πάσχουν από ΙΦΝΕ και εκείνοι που λαμβάνουν θεραπεία, συνιστάται να αποφεύγουν  την υπερβολική έκθεση στον ήλιο. Είναι  καλό είναι να χρησιμοποιούν αντηλιακή προστασία και να ακολουθούν τις γενικές οδηγίες προστασίας του δέρματος, που πλέον ισχύουν για όλους μας.

Οι ασθενείς με ΙΦΝΕ, πριν ταξιδέψουν, είναι χρήσιμο να φροντίσουν έγκαιρα για την προμήθεια των φαρμάκων τους,  ιδίως όταν πρόκειται για ενέσιμα. Αν το ταξίδι είναι μακρινό και πολυήμερο, συνιστάται ανασκόπηση των αναγκαίων εμβολιασμών και ίσως ένα σύντομο ιατρικό σημείωμα για την νόσο και την αγωγή που ακολουθούν.

Γενικά, οι καλοκαιρινές διακοπές και το κολύμπι, τις σωστές ώρες της ημέρας,  είναι ευεργετικά για τους ασθενείς μας με ΙΦΝΕ, όπως βέβαια και για τους περισσότερους ανθρώπους.

Θεραπεία

Σύμφωνα με τις ειδικούς, οι υπάρχουσες θεραπείες για τις ΙΦΝΕ είναι πολλές και αποτελεσματικές.  Χάρη σε αυτές, οι περισσότεροι ασθενείς ζουν μία σχεδόν φυσιολογική ζωή.

Ο στόχος της θεραπείας είναι καταρχάς να σταματήσουν τα συμπτώματα και να ανακουφιστούν οι ασθενείς.

«Αργότερα όμως», επεσήμανε η κ. Ζαμπέλη, «προσδοκούμε να εξαφανιστεί  η φλεγμονή».

Αυτό το παρακολουθούμε με την εξέταση καλπροτεκτίνης κοπράνων, τον υπέρηχο εντέρου, τις εξετάσεις αίματος και κυρίως με την κολονοσκόπηση. Μετά από αρκετούς μήνες θεραπείας με ένα φάρμακο και εφόσον ο ασθενής έχει ανταποκριθεί, αναζητούμε αν και τα έλκη, που υπήρχαν στο έντερο, έχουν υποχωρήσει.

Αν αυτό συμβεί, τότε ξέρουμε ότι ο ασθενής θα είναι καλά, για πολύ καιρό. Επίσης, γνωρίζουμε ότι αυτό που ονομάζουμε «βαθειά ύφεση», δηλαδή χωρίς συμπτώματα και χωρίς έλκη, εξασφαλίζει λιγότερες εξάρσεις και επιπλοκές στο μέλλον. Η «βαθειά ύφεση» είναι πιο πιθανό να κερδηθεί, αν η θεραπεία χορηγηθεί στον ασθενή γρήγορα, μετά την διάγνωση.

Σε μερικές περιπτώσεις, χρειάζεται συμπληρωματική χειρουργική θεραπεία, όπως όταν υπάρχει περιπρωκτική νόσος. Σε λίγες άλλες, μπορεί να θεωρηθεί ότι η χειρουργική  εκτομή του  τμήματος που πάσχει, μπορεί να απαλλάξει τον ασθενή από τα φάρμακα και να είναι μία καλή και πιο οριστική λύση. Για κάθε ασθενή, ο τρόπος αντιμετώπισης εξατομικεύεται, όπως λέμε και εξαρτάται από πολλές παραμέτρους, ο συνδυασμός των οποίων, είναι μοναδικός για κάθε ασθενή με ΙΦΝΕ.

Τα  διαθέσιμα φάρμακα που χρησιμοποιούμε, είναι  κυρίως οι ενέσιμοι βιολογικοί  παράγοντες και μικρά στοχευμένα μόρια που χορηγούνται ως χάπια. Όλα δρουν με διαφορετικούς μηχανισμούς,  καταστέλλοντας την φλεγμονή. Υπάρχουν και πολλά νέα, υποσχόμενα φάρμακα,  στα οποία οι ασθενείς μας έχουν πρόσβαση μέσω των κλινικών μελετών.  Στην Ελλάδα, κάποια γαστρεντερολογικά τμήματα, με μεγάλο αριθμό ασθενών, έχουν την ευκαιρία να συμμετέχουν σε κλινικές μελέτες και να δίνουν άλλη μία δυνατότητα, σε ασθενείς που δεν έχουν ανταποκριθεί πλήρως στις υπάρχουσες θεραπείες.

Παρότι δεν υπάρχει θεραπεία που να εξαλείφει την νόσο, οι σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές είναι τόσο αποτελεσματικές, που πολλοί ασθενείς επιτυγχάνουν μακροχρόνια, «βαθειά ύφεση», χωρίς συμπτώματα και με πλήρη επαναφορά στις καθημερινές, οικογενειακές, επαγγελματικές και κοινωνικές τους δραστηριότητες.

Το «κλειδί» για την επιτυχία της θεραπείας είναι η στενή συνεργασία του ασθενούς με τον θεράποντα γαστρεντερολόγο, η έγκαιρη έναρξη της κατάλληλης θεραπείας, η τακτική παρακολούθηση και ένας, όσο γίνεται, πιο υγιεινός τρόπος ζωής».

Η πορεία των ασθενών

Οι ειδικοί ξεκαθαρίζοντας ότι οι ΙΦΝΕ είναι καλοήθη νοσήματα, τόνισαν ότι η πορεία της νόσου διαφέρει από άτομο σε άτομο.

Ορισμένοι ασθενείς εμφανίζουν ήπια νόσο με σπάνιες εξάρσεις, ενώ άλλοι,  μπορεί να έχουν μεγαλύτερη «δυσκολία».

Όπως τόνισε η κ. Ζαμπέλη, «υπάρχουν κάποιες παράμετροι που συνδέονται με πιο σοβαρή νόσο: Η περιπρωκτική νόσος, οι εξωεντερικές εκδηλώσεις, η ύπαρξη στένωσης, η προσβολή όλου του παχέος εντέρου στην ελκώδη κολίτιδα, το κάπνισμα για την νόσο Crohn και πολλά άλλα. Ο γαστρεντερολόγος αναγνωρίζει αυτούς τους πιθανούς παράγοντες και χορηγεί έγκαιρα, ισχυρή θεραπεία, ώστε ειδικά στους ασθενείς που προβλέπεται να έχουν πιο «δύσκολη» νόσο, να ελεγχθεί γρήγορα και αποτελεσματικά η φλεγμονή.

Η επιτυχής καταστολή της φλεγμονής, τροποποιεί και εξασφαλίζει καλύτερη  πορεία στις ΙΦΝΕ.  Με τις σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές, όλο και περισσότεροι ασθενείς οδηγούνται σε  μακροχρόνια ύφεση, σπουδάζουν, αποκτούν επαγγελματική ανεξαρτησία,  γίνονται γονείς  και απολαμβάνουν καλή ποιότητα ζωής».

Καταλήγοντας, η κ. Ζαμπέλη υπογράμμισε ότι «η  διάγνωση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως εμπόδιο για την επίτευξη προσωπικών, οικογενειακών ή επαγγελματικών στόχων. Όλα είναι εφικτά, αν συνδυαστούν  η  ορθή καθοδήγηση από τον γαστρεντερολόγο, με την συμμόρφωση και την εμπιστοσύνη, από την μεριά του ασθενούς».