Η επιστροφή στην εργασία σε μεγαλύτερη ηλικία, γνωστή και ως ανασυνταξιοδότηση ή απασχόληση-γέφυρα, αποτελεί ένα ολοένα και συχνότερο φαινόμενο. Παραδοσιακά, η συνταξιοδότηση θεωρείται το τελικό στάδιο της επαγγελματικής ζωής. Ωστόσο, όπως επισημαίνει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ) ο δρ Παναγιώτης Β. Τσακλής, καθηγητής στο ErgoMechLab του ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και συνεργαζόμενος ερευνητής στο Τμήμα Μοριακής Ιατρικής και Χειρουργικής του Ινστιτούτου Karolinska στη Σουηδία, όλο και περισσότεροι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας επιλέγουν ή αναγκάζονται να επιστρέψουν στην αγορά εργασίας μετά τη συνταξιοδότησή τους.
Η τάση αυτή αντανακλά τις μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες, τις νέες ευκαιρίες απασχόλησης, αλλά και τις ψυχολογικές και κοινωνικές ανάγκες που συνδέονται με τη γήρανση. Για ορισμένους, η επιστροφή στην εργασία προσφέρει ανανεωμένη αίσθηση σκοπού, κοινωνική αλληλεπίδραση και πνευματική διέγερση. Για άλλους, αποτελεί αναγκαία απάντηση στην οικονομική ανασφάλεια και την αύξηση του κόστους διαβίωσης.
Αναφερόμενος στο θεσμικό πλαίσιο, ο κ. Τσακλής υπογραμμίζει ότι η εργασία μετά τη συνταξιοδότηση υποστηρίζεται πλέον από ένα ευνοϊκότερο θεσμικό περιβάλλον, καθώς και από στοχευμένα κρατικά προγράμματα απασχόλησης. Ειδικότερα, με τον ασφαλιστικό νόμο 5078/2023 επήλθαν σημαντικές αλλαγές που διευκολύνουν την απασχόληση των συνταξιούχων. Μεταξύ άλλων, καταργήθηκε η περικοπή της σύνταξης κατά 30%, με αποτέλεσμα οι εργαζόμενοι συνταξιούχοι να λαμβάνουν πλέον το 100% της κύριας και της επικουρικής σύνταξής τους. Αντί της περικοπής, προβλέπεται η καταβολή μη ανταποδοτικού πόρου, ο οποίος για τους μισθωτούς ανέρχεται στο 10% των ασφαλιστέων αποδοχών τους. Παράλληλα, οι συνταξιούχοι οφείλουν να δηλώνουν την έναρξη της απασχόλησής τους στην ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα του e-ΕΦΚΑ πριν αναλάβουν εργασία.
Σύμφωνα με το Γραφείο Στατιστικών Εργασίας των ΗΠΑ, ο αριθμός των ατόμων ηλικίας 75 ετών και άνω που εργάζονται ή αναζητούν ενεργά εργασία προβλέπεται να αυξηθεί κατά 96,5% έως το 2030. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει την αυξανόμενη συμμετοχή των μεγαλύτερων σε ηλικία ανθρώπων στην αγορά εργασίας και αμφισβητεί την παραδοσιακή αντίληψη ότι η συνταξιοδότηση σηματοδοτεί αναγκαστικά την οριστική αποχώρηση από την επαγγελματική ζωή.
Αντίστοιχα, έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην Ολλανδία διαπίστωσε ότι περίπου το 30% των συνταξιούχων συνέχισε να συμμετέχει σε αμειβόμενη απασχόληση μετά τη συνταξιοδότησή του. Το εύρημα αυτό καταδεικνύει ότι η εργασία μετά τη συνταξιοδότηση αποτελεί σημαντικό χαρακτηριστικό και των ευρωπαϊκών αγορών εργασίας.
Οι μελέτες για την επιστροφή στην εργασία
Το Εργαστήριο Εμβιομηχανικής και Εργονομίας (ErgoMechLab) του ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ασχολείται ενεργά με την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία και αποτελεί θεσμικό εταίρο του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, τονίζει ο κ. Τσακλής στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Στο πλαίσιο της εκπόνησης μελετών και της διαμόρφωσης προτάσεων πολιτικής για την επιστροφή στην εργασία, τόσο εργαζομένων που απουσίασαν για λόγους υγείας ή εξαιτίας ατυχήματος όσο και ανθρώπων μεγαλύτερης ηλικίας που επιλέγουν να εργαστούν ξανά μετά τη συνταξιοδότηση, το εργαστήριο συμμετέχει στη διεθνή ερευνητική κοινοπραξία «IoT-RELATE – RELATE International RTW Innovation Consortium».
Η κοινοπραξία συνδέεται με το Research Centre for Return-to-Work in Later Stages of Working του Πανεπιστημίου Linköping στη Σουηδία. Πρόκειται για ένα διεπιστημονικό ερευνητικό κέντρο που αναπτύσσει νέα γνώση και καινοτόμες λύσεις με στόχο τη διαμόρφωση ενός βιώσιμου εργασιακού βίου για τον γηράσκοντα πληθυσμό.
Γιατί επιστρέφουν οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας στην εργασία;
Σύμφωνα με τα ευρήματα των μελετών, η απόφαση επιστροφής στην εργασία μετά τη συνταξιοδότηση επηρεάζεται από έναν συνδυασμό ψυχολογικών, κοινωνικών, γνωστικών και οικονομικών παραγόντων. Αν και η οικονομική ανάγκη διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για ορισμένους ανθρώπους, τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι τα κίνητρα δεν περιορίζονται αποκλειστικά στην εξασφάλιση πρόσθετου εισοδήματος.
Όπως εξηγεί ο κ. Τσακλής:
«Ένα σημαντικό κίνητρο είναι η ανάγκη για αυτοπροσδιορισμό και σκοπό. Η εργασία προσφέρει καθημερινές ρουτίνες, ευθύνες και σαφώς καθορισμένους στόχους, οι οποίοι μπορούν να ενισχύσουν την αίσθηση ταυτότητας και προσωπικής επίτευξης. Μετά τη συνταξιοδότηση, ορισμένοι άνθρωποι βιώνουν απώλεια της αίσθησης του εαυτού τους και του προσανατολισμού τους, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε πλήξη ή δυσαρέσκεια. Η επιστροφή στην εργασία μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση της αίσθησης συνέχειας ανάμεσα στην προηγούμενη επαγγελματική ζωή και τα χρόνια της συνταξιοδότησης.
»Η έρευνα της Joblist του 2022 διαπίστωσε ότι το 60% των συνταξιούχων που επέστρεψαν στην εργασία αναζητούσε κυρίως κάτι για να απασχολείται, ενώ το 53% δήλωσε ότι αισθανόταν χαρούμενο με την απόφασή του.
»Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι η κοινωνική αλληλεπίδραση, καθώς η εργασία προσφέρει ευκαιρίες για τη δημιουργία σχέσεων, τη διατήρηση κοινωνικών δικτύων και τη συμμετοχή σε μια κοινότητα. Παράλληλα, μπορεί να ενισχύσει την πνευματική διέγερση και να προσφέρει δυνατότητες συνεχούς προσωπικής ανάπτυξης, καθώς πολλές επαγγελματικές δραστηριότητες απαιτούν επίλυση προβλημάτων, λήψη αποφάσεων, επικοινωνία και εκμάθηση νέων δεξιοτήτων.
»Ωστόσο, αν και η εργασία μπορεί να ενισχύσει τη γνωστική δραστηριότητα και την ψυχολογική ευεξία, οι επιδράσεις της στη γνωστική υγεία δεν είναι απαραίτητα θετικές για όλους.
»Από οικονομική άποψη, η αύξηση του κόστους διαβίωσης, οι δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης, ο πληθωρισμός και η αβεβαιότητα σχετικά με τις συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις μπορούν να καταστήσουν τη συνταξιοδότηση οικονομικά δύσκολη. Ανάλυση του Kaiser Family Foundation εκτίμησε ότι περίπου το ένα τρίτο των ενηλίκων ηλικίας 65 ετών και άνω αντιμετωπίζει οικονομική ανασφάλεια. Έτσι, η εργασία μπορεί να προσφέρει πρόσθετο εισόδημα για την κάλυψη βασικών αναγκών, τη συμπλήρωση της σύνταξης και τον περιορισμό του κινδύνου οικονομικών δυσκολιών».
Τα οφέλη και οι κίνδυνοι της επιστροφής στην εργασία
Τα οφέλη από την επιστροφή στην εργασία δεν είναι δεδομένα ούτε εξασφαλισμένα για όλους. Σύμφωνα με τον κ. Τσακλή, μελέτες που εξέτασαν τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία έδειξαν ότι η επιστροφή στην απασχόληση δεν οδήγησε απαραίτητα σε σημαντική βελτίωση της υγείας σε σύγκριση με την προηγούμενη κατάσταση συνταξιοδότησης χωρίς εργασία.
Επιπλέον, αν και η εργασία μπορεί να περιορίσει την πλήξη και να ενισχύσει την κοινωνική επαφή, ενδέχεται παράλληλα να προκαλέσει άγχος, πίεση χρόνου και επιβάρυνση από νέες ευθύνες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, έχουν καταγραφεί αυξημένα συμπτώματα κατάθλιψης, ιδιαίτερα σε συγκεκριμένες ομάδες, όπως οι άνδρες, οι πρώην εργαζόμενοι σε μη χειρωνακτικές θέσεις και τα άτομα με περιορισμένους οικονομικούς πόρους.
Τα ευρήματα αυτά αναδεικνύουν τη σημασία της διάκρισης ανάμεσα στην απασχόληση που αποτελεί προσωπική επιλογή και σε εκείνη που υπαγορεύεται από οικονομική ανάγκη.
Μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας που επιθυμούν να επιστρέψουν στην εργασία είναι οι διακρίσεις λόγω ηλικίας, επισημαίνει ο κ. Τσακλής. Τα αρνητικά στερεότυπα για τους μεγαλύτερους σε ηλικία εργαζομένους εξακολουθούν να είναι ευρέως διαδεδομένα, χωρίς, ωστόσο, να ανταποκρίνονται απαραίτητα στις πραγματικές δυνατότητές τους.
Η ηλικία από μόνη της δεν καθορίζει τη δημιουργικότητα, τη διανοητική λειτουργία, την προσαρμοστικότητα ή την επαγγελματική απόδοση ενός ανθρώπου. Αντίθετα, οι έμπειροι εργαζόμενοι μπορούν να προσφέρουν πολύτιμη θεσμική γνώση, ικανότητες επίλυσης προβλημάτων, αξιοπιστία και δεξιότητες καθοδήγησης.
Παράλληλα, οι ομάδες εργαζομένων με διαφορετικές ηλικίες μπορούν να ενισχύσουν τη λειτουργία των οργανισμών, συνδυάζοντας διαφορετικές οπτικές και εμπειρίες. Αυτό μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της συνεργασίας και της συνολικής οργανωτικής απόδοσης.
Πώς μπορεί να γίνει πιο ομαλή η επιστροφή στην εργασία
Οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας που εξετάζουν το ενδεχόμενο επιστροφής στην απασχόληση μπορούν να ακολουθήσουν συγκεκριμένα πρακτικά βήματα, ώστε να διευκολύνουν τη μετάβασή τους, σύμφωνα με τις σχετικές μελέτες.
Πρώτον, να αναζητήσουν ευέλικτες μορφές απασχόλησης. Η μερική απασχόληση, η εξ αποστάσεως εργασία και η παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών αποτελούν ορισμένες από τις διαθέσιμες επιλογές που μπορούν να ανταποκριθούν καλύτερα στις ανάγκες τους.
Δεύτερον, να αξιοποιήσουν την εμπειρία τους μέσα από ρόλους καθοδήγησης και μεταφοράς γνώσης. Θέσεις που περιλαμβάνουν εκπαίδευση, καθοδήγηση, εποπτεία ή υποστήριξη άλλων εργαζομένων επιτρέπουν στους έμπειρους επαγγελματίες να μεταφέρουν την τεχνογνωσία τους, περιορίζοντας ενδεχομένως τις σωματικές απαιτήσεις ή τις πιέσεις που συνδέονταν με την προηγούμενη εργασία τους.
Τρίτον, να αξιολογήσουν τις οικονομικές συνέπειες της επιστροφής στην εργασία. Το πρόσθετο εισόδημα μπορεί να επηρεάσει τη φορολογία, τις συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις, την επιλεξιμότητα για ορισμένες παροχές ή την πρόσβαση σε άλλες μορφές οικονομικής ενίσχυσης. Οι σχετικές συνέπειες εξαρτώνται από την ηλικία, το εισόδημα και το εκάστοτε συνταξιοδοτικό σύστημα.
Τέταρτον, να επενδύσουν στην ανανέωση των δεξιοτήτων και των επαγγελματικών γνώσεών τους. Τα διαδικτυακά μαθήματα και τα προγράμματα κατάρτισης μπορούν να τους βοηθήσουν να εξοικειωθούν με τις νέες τεχνολογίες και τις σύγχρονες πρακτικές στον χώρο εργασίας, ενισχύοντας τις δυνατότητές τους για επανένταξη στην αγορά εργασίας.
Η συνταξιοδότηση ως νέο στάδιο επαγγελματικής και κοινωνικής ζωής
Συνοψίζοντας, ο δρ Παναγιώτης Β. Τσακλής, καθηγητής στο ErgoMechLab του ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, επισημαίνει:
«Η επιστροφή στην εργασία σε μεγαλύτερη ηλικία αντανακλά μια σημαντική αλλαγή στη σχέση μεταξύ συνταξιοδότησης, απασχόλησης και γήρανσης. Για ορισμένους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, προσφέρει την ευκαιρία να διατηρήσουν τις κοινωνικές τους σχέσεις, να ασχοληθούν με δραστηριότητες που έχουν νόημα για τους ίδιους, να συνεχίσουν να μαθαίνουν και να συνεισφέρουν στην κοινωνία με την εμπειρία τους. Για άλλους, αποτελεί αναγκαία στρατηγική για την αντιμετώπιση του αυξανόμενου κόστους διαβίωσης και τη διατήρηση της οικονομικής τους ασφάλειας.
»Ωστόσο, η επιστροφή στην εργασία μετά τη συνταξιοδότηση δεν είναι επωφελής για όλους. Οι επιπτώσεις της στη σωματική υγεία, την ψυχική ευεξία και την οικονομική σταθερότητα εξαρτώνται από τις ατομικές συνθήκες, την ποιότητα της απασχόλησης και το κατά πόσο η απόφαση επιστροφής είναι εθελοντική. Οι χαμηλότερες αποδοχές, οι περιορισμένες παροχές, το εργασιακό άγχος και οι διακρίσεις λόγω ηλικίας μπορούν να δημιουργήσουν σημαντικά εμπόδια.
»Μια επιτυχημένη προσέγγιση της απασχόλησης σε μεγαλύτερη ηλικία οφείλει, επομένως, να αναγνωρίζει τόσο τις ευκαιρίες όσο και τους κινδύνους που συνδέονται με την επιστροφή στην εργασία. Οι ευέλικτες μορφές απασχόλησης, η διά βίου μάθηση, οι υποστηρικτικοί εργοδότες και οι δίκαιες πρακτικές πρόσληψης μπορούν να βοηθήσουν τους μεγαλύτερους σε ηλικία εργαζομένους να παραμείνουν ενεργοί στην αγορά εργασίας, υπό όρους που ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους.
»Τελικά, η συνταξιοδότηση δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται απαραίτητα ως ένα οριστικό τέλος, αλλά ως ένα στάδιο της ζωής κατά το οποίο οι άνθρωποι μπορούν να επιλέξουν πώς, πότε και σε ποιον βαθμό επιθυμούν να συνεχίσουν να συνεισφέρουν επαγγελματικά και κοινωνικά».
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
