Σαφείς αιχμές κατά της Τουρκίας, με επίκεντρο τις αμφισβητήσεις ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, περιλαμβάνει η ετήσια έκθεση για την ενταξιακή πορεία της Άγκυρας, την οποία δημοσιοποίησε την Τετάρτη (04.11.2026) η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Κομισιόν χαρακτηρίζει ρητά «άκυρο και ανυπόστατο» το τουρκολιβυκό μνημόνιο, επαναφέρει το ζήτημα του casus belli και καταγράφει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, παρά τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα του έργου.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην έκθεση που εντάσσεται στο ετήσιο πακέτο διεύρυνσης της ΕΕ, αποτυπώνει τις αντιφάσεις της τουρκικής πολιτικής, καθώς η Άγκυρα επιδιώκει την εμβάθυνση της συνεργασίας της με τις Βρυξέλλες, διατηρώντας παράλληλα ανοιχτά μέτωπα με την Ελλάδα και την Κύπρο. Η Κομισιόν επισημαίνει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη, υπενθυμίζει ότι το casus belli του 1995 παραμένει σε ισχύ και καταγράφει τις τουρκικές παρεμβάσεις στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου ως ένα ακόμη σημείο τριβής στις σχέσεις της Τουρκίας με κράτη-μέλη της Ένωσης.
Το μήνυμα που εκπέμπει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς την Τουρκία είναι ότι η βελτίωση του κλίματος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν αρκεί για να παρακαμφθούν οι διαχρονικές εκκρεμότητες. Η Κομισιόν επαναφέρει στο προσκήνιο το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το casus belli και την παρεμπόδιση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, ενώ καταγράφει νέες υπερπτήσεις τουρκικών μαχητικών πάνω από ελληνικά νησιά, αμφισβητήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων και επιμονή της Άγκυρας σε θέσεις που δεν συνάδουν με το Δίκαιο της Θάλασσας.
«Άκυρο και ανυπόστατο» το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η διατύπωση που υιοθετεί η Επιτροπή για το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, το οποίο χαρακτηρίζει «άκυρο και ανυπόστατο» (null and void), παραπέμποντας στην πρόσφατη κοινή δήλωση των προέδρων της Κομισιόν και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Η αναφορά αποκτά πρόσθετη σημασία μετά την επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων με έδρα τη Βεγγάζη, τον Οκτώβριο του 2026, εξέλιξη που επανέφερε στο προσκήνιο τις τουρκολιβυκές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ευρωπαϊκή θέση παραμένει κατηγορηματική: Το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες εις βάρος τρίτων χωρών.
Με τη συγκεκριμένη διατύπωση, οι Βρυξέλλες επαναβεβαιώνουν την αντίθεσή τους σε μια συμφωνία που αποτελεί βασικό εργαλείο των τουρκικών διεκδικήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο, παρά τις επανειλημμένες αντιδράσεις της Αθήνας.
Στο μικροσκόπιο το casus belli και η «Γαλάζια Πατρίδα»
Εξίσου σαφής είναι η αναφορά της Κομισιόν στην απειλή πολέμου που έχει διατυπώσει η τουρκική Εθνοσυνέλευση από το 1995, σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο.
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η δυνατότητα επέκτασης των χωρικών υδάτων προβλέπεται από το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, επισημαίνοντας ότι το τουρκικό casus belli εξακολουθεί να επιβαρύνει τις διμερείς σχέσεις.
Στην ίδια ενότητα καταγράφονται οι τουρκικές αξιώσεις περί αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών, οι οποίες, σύμφωνα με την Επιτροπή, αμφισβητούν εμμέσως την ελληνική κυριαρχία.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας», η συμπερίληψη της οποίας στα τουρκικά σχολικά βιβλία χαρακτηρίζεται πηγή ανησυχίας.
Παράλληλα, η έκθεση καταγράφει την επανεμφάνιση υπερπτήσεων τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, ακόμη και κατοικημένα, καθώς και σημαντική αύξηση των παραβιάσεων του ελληνικού εθνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, σχετικά περιστατικά σημειώθηκαν ακόμη και τον Σεπτέμβριο του 2026, παρά τη διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.
Η Τουρκία συνεχίζει να παρεμποδίζει το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου
Ξεχωριστή θέση στην έκθεση καταλαμβάνει η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταγράφει ρητά τη συνεχιζόμενη τουρκική παρεμπόδιση των ερευνητικών δραστηριοτήτων για την υλοποίησή της.
Πρόκειται για τον Great Sea Interconnector (GSI), έργο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (PCI), το οποίο έχει ιδιαίτερη σημασία για την ενεργειακή συνδεσιμότητα της Ανατολικής Μεσογείου.
Η διαπίστωση της Κομισιόν ότι η Τουρκία «συνέχισε να παρεμποδίζει» τις σχετικές έρευνες αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η Άγκυρα εμφανίζεται να δημιουργεί εμπόδια στην υλοποίηση ενός έργου που έχει ενταχθεί στον ευρωπαϊκό ενεργειακό σχεδιασμό.
Το ζήτημα αναδεικνύει τη διάσταση μεταξύ της επιδίωξης της Τουρκίας για στενότερη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση και των ενεργειών της που επηρεάζουν την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων κρατών-μελών.
Patriot, F-16 και νέες τουρκικές αντιδράσεις
Η έκθεση δεν περιορίζεται στις θαλάσσιες διεκδικήσεις της Άγκυρας, αλλά καταγράφει και τις αντιδράσεις της απέναντι σε ελληνικές αμυντικές κινήσεις.
Ειδικότερα, γίνεται αναφορά στην τουρκική αντίδραση για την ανάπτυξη συστοιχίας Patriot στην Κάρπαθο, στο πλαίσιο αντιμετώπισης της ιρανικής πυραυλικής απειλής, καθώς και στην ένταση που προκλήθηκε από την ανάπτυξη ελληνικών F-16 στην Κύπρο μετά την επίθεση με drone στις βρετανικές βάσεις.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι τουρκικές ενστάσεις για τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα και τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, ζητήματα που έχουν προστεθεί στην ατζέντα των ελληνοτουρκικών διαφωνιών.
Κυπριακό: Η Άγκυρα επιμένει στη λύση δύο κρατών
Αυστηρή είναι η κριτική της Κομισιόν και για τη στάση της Τουρκίας στο Κυπριακό, καθώς η Άγκυρα εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και να επιμένει στη λύση δύο κρατών, κατά παράβαση του πλαισίου που καθορίζουν τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναλαμβάνει ότι η Κυπριακή Δημοκρατία αποτελεί τη μόνη διεθνώς αναγνωρισμένη κρατική οντότητα στο νησί και καλεί την Τουρκία να συμβάλει ενεργά στην επίτευξη μιας δίκαιης, συνολικής και βιώσιμης λύσης εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα Βαρώσια, με τις Βρυξέλλες να ζητούν την ανάκληση των μονομερών τουρκικών ενεργειών που ανακοινώθηκαν τον Ιούλιο του 2021 και των μέτρων που εφαρμόζονται από τον Οκτώβριο του 2020.
Η έκθεση καταγράφει επίσης την υπογραφή, τον Ιούλιο του 2026, μνημονίου συνεργασίας μεταξύ της Τουρκίας και της μη αναγνωρισμένης οντότητας στα κατεχόμενα για την κατασκευή υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου, χωρίς τη συναίνεση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Παράλληλα, επισημαίνεται η ενίσχυση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στο νησί, οι πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών και η διεξαγωγή ασκήσεων στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου.
Διάλογος με την Αθήνα, αλλά οι προκλήσεις παραμένουν
Παρά τις αυστηρές επισημάνσεις, η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι από το 2023 έχει καταγραφεί βελτίωση του κλίματος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Στην έκθεση περιλαμβάνονται οι επαφές των υπουργών Εξωτερικών, η επανέναρξη του πολιτικού διαλόγου, η διεξαγωγή του 6ου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας τον Φεβρουάριο του 2026 και οι συζητήσεις για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Ωστόσο, η βελτίωση της ατμόσφαιρας δεν έχει μεταβάλει τις βασικές θέσεις της Άγκυρας, ούτε έχει οδηγήσει στην επίλυση των εκκρεμοτήτων για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών.
Η αντίφαση αποτυπώνεται και στην εξαιρετικά χαμηλή ευθυγράμμιση της Τουρκίας με την κοινή εξωτερική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία, σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, περιορίζεται μόλις στο 4%, έναντι 3% προηγουμένως.
Παράλληλα, η Άγκυρα εξακολουθεί να θεωρείται κρίσιμος εταίρος της Ε.Ε. σε ζητήματα μετανάστευσης, περιφερειακής ασφάλειας και συνδεσιμότητας, με την Κομισιόν να προκρίνει μια σταδιακή, αναλογική και αναστρέψιμη συνεργασία.
Το μήνυμα των Βρυξελλών είναι, πάντως, σαφές: Η διατήρηση του διαλόγου δεν απαλλάσσει την Τουρκία από την υποχρέωση σεβασμού του διεθνούς δικαίου, της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών-μελών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί την Άγκυρα να απέχει από απειλές και μονομερείς ενέργειες, να εξομαλύνει τις σχέσεις της με την Κυπριακή Δημοκρατία και να δεσμευθεί ουσιαστικά στην ειρηνική επίλυση των διαφορών, ακόμη και μέσω προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, εφόσον απαιτηθεί.
