ΠΟΥ: Τα ακατάλληλα τρόφιμα προκαλούν 1,5 εκατομμύριο θανάτους τον χρόνο

Τα παιδιά ηλικίας κάτω των πέντε ετών αντιμετωπίζουν σχεδόν τριπλάσιο κίνδυνο να νοσήσουν από ακατάλληλα τρόφιμα σε σύγκριση με τα μεγαλύτερα παιδιά και τους ενήλικες, σύμφωνα με νέες εκτιμήσεις που έδωσε σήμερα (4/6) στη δημοσιότητα ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ).

Παρότι αποτελούν μόλις το 9% του παγκόσμιου πληθυσμού, τα μικρά παιδιά αντιστοιχούν σχεδόν στο ένα τρίτο όλων των περιστατικών τροφιμογενών νοσημάτων, με τις διαρροϊκές ασθένειες να αποτελούν ιδιαίτερα σοβαρή απειλή για αυτή την ευάλωτη ηλικιακή ομάδα. Επιπλέον, η έκθεση σε χημικούς κινδύνους, όπως ο μεθυλυδράργυρος και ο μόλυβδος στα τρόφιμα, μπορεί να βλάψει τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο και να προκαλέσει μόνιμες νευρολογικές και αναπτυξιακές διαταραχές.

Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι 866 εκατομμύρια άνθρωποι αρρωσταίνουν κάθε χρόνο καταναλώνοντας μη ασφαλή τρόφιμα. Τα ακατάλληλα τρόφιμα ευθύνονται για περίπου 1,5 εκατομμύριο θανάτους κάθε χρόνο, εκ των οποίων πολλοί θα μπορούσαν να έχουν αποτραπεί μέσω παρεμβάσεων όπως η παροχή καθαρού νερού, η βελτίωση της υγιεινής και των συστημάτων αποχέτευσης, η εφαρμογή ασφαλών πρακτικών χειρισμού τροφίμων (π.χ. παστερίωση) και η ενίσχυση της πρόσβασης σε υγειονομική περίθαλψη για ευπαθείς ομάδες. Αν και το συνολικό βάρος των τροφιμογενών νοσημάτων έχει μειωθεί από το 2000, εξακολουθούν να καταγράφονται μεγάλες περιφερειακές ανισότητες, με τα περισσότερα περιστατικά να εντοπίζονται στην Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία.

Η έκθεση σε βιολογικούς παράγοντες κινδύνου- όπως βακτήρια, ιοί και παρασιτικές λοιμώξεις– ευθύνεται για τη συντριπτική πλειονότητα των τροφιμογενών ασθενειών, ενώ η έκθεση σε χημικές ουσίες αντιστοιχούν σε δυσανάλογα υψηλό ποσοστό θανάτων. Το 2021, οι χημικοί κίνδυνοι ευθύνονταν για το 73% των θανάτων που σχετίζονται με μολυσμένα τρόφιμα, με βασικές αιτίες το ανόργανο αρσενικό (42%) και τον μόλυβδο (31%), κυρίως λόγω της συμβολής τους στην εμφάνιση καρδιαγγειακών παθήσεων και καρκίνου.

Πέρα από τις επιπτώσεις στην υγεία, η μελέτη εκτιμά ότι τα ακατάλληλα τρόφιμα έχουν και τεράστιο οικονομικό κόστος, το οποίο ανέρχεται σε 310 δισεκατομμύρια δολλάρια ετησίως και οφείλεται στην χαμένη παραγωγικότητα και στα ιατρικά έξοδα των ασθενών. Εάν λάβουμε υπόψη και τις διαφορές στο κόστος ζωής, το συνολικό οικονομικό κόστος φτάνει τα 647 δισ. δολάρια.

«Η ασφάλεια των τροφίμων δεν είναι ένα αφηρημένο ζήτημα – αφορά κάθε γεύμα, κάθε οικογένεια, κάθε μέρα», δήλωσε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Δρ. Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους. Για πρώτη φορά, οι χώρες έχουν στη διάθεσή τους δεδομένα που δείχνουν σε ποιες περιοχές τα περιστατικά είναι αυξημένα. Με αυτή τη γνώση, οι κυβερνήσεις μπορούν να δώσουν προτεραιότητα στις απαραίτητες δράσεις για την προστασία της δημόσιας υγείας».

Διευρυμένο πεδίο, πιο καθαρή εικόνα

Η νέα ανάλυση του ΠΟΥ διευρύνει σημαντικά τη βάση δεδομένων, εξετάζοντας 42 βασικούς τροφιμογενείς κινδύνους– βακτήρια, ιούς, παράσιτα και χημικές ουσίες- σε 194 χώρες για την περίοδο 2000–2021. Περιλαμβάνει επίσης νέους κινδύνους όπως μέταλλα, ροταϊό και το παράσιτο Trypanosomacruzi (που προκαλεί τη νόσο Chagas).

Τα τρόφιμα μπορεί να μολυνθούν από χημικές ουσίες όπως το ανόργανο αρσενικό, ο μόλυβδος και ο μεθυλυδράργυρος, που προέρχονται τόσο από φυσικές πηγές όσο και από ανθρώπινες δραστηριότητες. Μόλις εισέλθουν στην τροφική αλυσίδα, η απομάκρυνσή τους είναι συχνά δύσκολη ή αδύνατη. Ο ΠΟΥ καλεί τις κυβερνήσεις να αποτρέψουν τη μόλυνση μέσω καλύτερων γεωργικών πρακτικών, αυστηρότερων βιομηχανικών ελέγχων και ισχυρότερων περιβαλλοντικών ρυθμίσεων.

Ποιοι πληθυσμοί πλήττονται περισσότερο

Οι μεταβαλλόμενες διατροφικές συνήθειες, οι περιβαλλοντικές πιέσεις, η παγκοσμιοποίηση και οι ανισότητες στα συστήματα τροφίμων καθορίζουν ποιοι εκτίθενται περισσότερο σε μη ασφαλή τρόφιμα. Τα παιδιά και οι πληθυσμοί σε περιοχές με ελάχιστους πόρους πλήττονται δυσανάλογα, ιδίως σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Η Αφρική και η Νοτιοανατολική Ασία συγκεντρώνουν σχεδόν τα τρία τέταρτα των περιστατικών και περίπου το 60% των θανάτων παγκοσμίως.

Έκκληση για δράση

«Αυτή η έκθεση αποτελεί αφύπνιση – αλλά και έναν οδικό χάρτη. Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι τροφιμογενείς ασθένειες δεν είναι μόνο επίμονες, αλλά επιδεινώνονται από την κλιματική αλλαγή, η οποία αυξάνει τους κινδύνους μόλυνσης, και από την μικροβιακή αντοχή, η οποία καθιστά τις λοιμώξεις πιο δύσκολες στη θεραπεία. Δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αυτές τις απειλές μόνοι μας», δήλωσε η Γιούκι Μινάτο, επικεφαλής συγγραφέας του The Lancet Global Health. «Η προσέγγιση της Ενιαίας Υγείας (One Health) – η οποία ενσωματώνει την υγεία των ανθρώπων, των ζώων, των φυτών και του περιβάλλοντος – είναι απαραίτητη. Οι χώρες πρέπει να δράσουν επειγόντως, χρησιμοποιώντας αυτές τις εκτιμήσεις για να στοχεύσουν τις παρεμβάσεις, να επενδύσουν στην επιτήρηση και να διαλύσουν τα στεγανά μεταξύ των τομέων της υγείας, της γεωργίας και του περιβάλλοντος. Η καθυστέρηση κοστίζει ζωές», τόνισε.

Τα νέα δεδομένα δημοσιεύθηκαν ενόψει της Παγκόσμιας Ημέρας Ασφάλειας Τροφίμων στις 7 Ιουνίου 2026, με θέμα «Από το βάρος στις λύσεις – ασφαλή τρόφιμα για όλους». Οι εκτιμήσεις συνοδεύονται από διαδραστικά εργαλεία δεδομένων για την υποστήριξη εθνικών πολιτικών και παρεμβάσεων.

Πηγή: ΠΟΥ