Όταν ο γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, αποφάσισε να επενδύσει σε ένα πολυτελές θέρετρο στην ειδυλλιακή νότια ακτή της Αλβανίας, πιθανότατα δεν υπολόγισε ότι θα προκαλέσει εθνική εξέγερση. Αλλά οι Αλβανοί, όπως αποδεικνύεται, δεν τρελαίνονται για τους πλούσιους ξένους επενδυτές που θα τσιμέντωναν τους φυσικούς τους θησαυρούς για να χτίσουν ξενοδοχεία για πλούσιους ξένους παραθεριστές.
Το υπό ανέργεση θέρετρο του Τζάρεντ Κούσνερ, θα έχει 10.000 δωμάτια κοντά σε μια προστατευόμενη περιοχή άγριας ζωής που φιλοξενεί φλαμίνγκο, χελώνες και ένα από τα πιο παρθένα δέλτα ποταμών της Ευρώπης πυροδότησε ίσως τις μεγαλύτερες λαϊκές διαδηλώσεις στην Αλβανία, από τότε που η μικρή βαλκανική χώρα εγκατέλειψε τον κομμουνισμό πριν από περισσότερες από τρεις δεκαετίες.
Μέσα σε δύο εβδομάδες, η «επανάσταση των φλαμίνγκο», όπως έχει γίνει γνωστή, έχει εξελιχθεί από μια περιορισμένη περιβαλλοντική διαμαρτυρία σε μια πανεθνική εκστρατεία που απευθύνεται σε όλες τις βαθμίδες των κοινωνικών τάξεων της Αλβανίας.
Τα πολλά χρόνια διαφθοράς από την κυβέρνηση Ράμα, του ανεξέλεγκτου τουρισμού, της απογοήτευσης για την οικονομική ανάπτυξη της Αλβανίας (είναι μια από τις φτωχότερες χώρες της Ευρώπης) και μιας γενικής αντίληψης ότι το έθνος διοικείται για τους λίγους πλούσιους και όχι για τον γενικό πληθυσμό, έχουν οδηγήσει πολλούς Αλβανούς στα όριά τους.
Οι διαδηλωτές ζητούν τώρα την παραίτηση, ακόμη και τη φυλάκιση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα και του ηγέτη της αντιπολίτευσης και πρώην πρωθυπουργού Σαλί Μπερίσα — των δύο μακροβιότερων ηγετών από την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος το 1991.
«Οι νέοι και οι πολίτες εδώ δεν διαμαρτύρονται μόνο κατά του Ράμα και του Μπερίσα, αλλά κατά ολόκληρου του συστήματος», δήλωσε η Φραντσέσκα Μούτσο, ακτιβίστρια της κοινωνίας των πολιτών που συμμετείχε στις διαδηλώσεις στα Τίρανα, κραδαίνοντας μια αφίσα με φλαμίνγκο, ενώ παράλληλα ζητούσε τη φυλάκιση και των δύο πολιτικών.
«Αυτή είναι μια διαμαρτυρία ενάντια σε όλο το σύστημα, του συστήματος μετά την πτώση της δικτατορίας, και όλα τα αρνητικά μοντέλα που έχουν ομαλοποιήσει σε αυτή τη χώρα», πρόσθεσε ο Μούτσο.
Ο Όλσι Νίκα, Αλβανός βιολόγος που ηγήθηκε της εκστρατείας για την ανακήρυξη του ποταμού Αώου ως εθνικού πάρκου, λέει ότι η εκστρατεία πηγαίνει πολύ πιο βαθιά από την οργή προς τους ξένους επενδυτές. «Δεν πρόκειται για αντίθεση στον Τζάρεντ Κούσνερ», λέει, υποστηρίζοντας ότι η χώρα έχει μακρά ιστορία παραμέλησης των περιβαλλοντικών προτύπων και ισχυρίζεται ότι η πολιτική διαφθορά είναι διαδεδομένη.
Ο ίδιος ο Ράμα ήταν εντυπωσιακά αμετανόητος, λέγοντας στο POLITICO σε μια συνέντευξη ότι οι ξένοι κατασκευαστές ακινήτων όπως ο Κούσνερ είναι πιο σημαντικοί για την Αλβανία από τον ίδιο της τον λαό.
«Οι ξένοι είναι η πρώτη προτεραιότητα… επειδή οι ξένοι φέρνουν χρήματα στη χώρα για τους Αλβανούς», δήλωσε ο πρώην επαγγελματίας μπασκετμπολίστας, ύψους δύο μέτρων, στη συνέντευξη με τις βρισιές στις αρχές Ιουνίου – στην οποία ισχυρίστηκε επίσης ότι ο μόνος λόγος που τα ξένα μέσα ενημέρωσης ενδιαφέρονταν για την ιστορία ήταν λόγω της εμπλοκής του Κούσνερ.
«Αν δεν ήταν ο Τζάρεντ, δεν θα έδιναν δεκάρα για το τι συμβαίνει στην Αλβανία», είπε.
Τα προκλητικά σχόλια του Ράμα, που έγιναν καθώς οι διαμαρτυρίες σάρωναν ήδη σε όλη τη χώρα, δεν έκαναν τίποτα για να μειώσουν την ένταση.
«Αν το είπε αυτό ανοιχτά, αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους διαμαρτυρόμαστε», δήλωσε ο Ρέντι Μούτσι, βουλευτής της αντιπολίτευσης με το αριστερό κόμμα Lëvizja Bashk. «Η Αλβανία είναι μια χώρα που έχει γίνει αβίωτη για τους Αλβανούς», είπε, επικαλούμενος το αυξανόμενο κόστος ζωής, την εξάπλωση των Airbnb στην πρωτεύουσα Τίρανα και τα θέρετρα κατά μήκος της ακτής.
Εν τω μεταξύ, η φιλοδοξία της Αλβανίας να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση κρέμεται σε μια κλωστή. Θεωρούμενη εδώ και καιρό ως πρωτοπόρος μαζί με το βόρειο γείτονά της, το Μαυροβούνιο, για να ενταχθεί στην ΕΕ έως το 2030, η χώρα κινδυνεύει τώρα να δει αυτόν τον στόχο να ξεφεύγει από την επίτευξη, καθώς οι Βρυξέλλες παρακολουθούν με ανησυχία την πολιτική αναταραχή και την περιβαλλοντική καταστροφή.
Το θέρετρο Αυλώνα στις νότιες ακτές της Αλβανίας είναι το επίκεντρο μιας τουριστικής άνθησης για τους παραθεριστές που αναζητούν ήλιο και θάλασσα ελληνικού τύπου σε ένα κλάσμα των ελληνικών τιμών.
Αλλά η ακτή βόρεια της πόλης παραμένει παρθένα. Φλαμίνγκο παραμονεύουν στα ρηχά, χελώνες φωλιάζουν στην άμμο και φώκιες εξακολουθούν να εμφανίζονται κατά μήκος αυτής της άγριας ακτής. Η προστατευόμενη περιοχή άγριας ζωής Pishë Poro-Narta αποτελεί μέρος του δέλτα του ποταμού Vjosa, που συχνά αναφέρεται ως ο τελευταίος άγριος ποταμός της Ευρώπης.
Ωστόσο, αυτή η ειδυλλιακή σκηνή κινδυνεύει. Ένας δρόμος τώρα διασχίζει τη γη, η αστυνομία περιπολεί την περιοχή και τα τσιμεντένια θεμέλια από τους αφαιρεμένους φράχτες σηματοδοτούν τη μελλοντική τοποθεσία του πολυτελούς θέρετρου αξίας 1,4 δισεκατομμυρίων ευρώ, που θα δημιουργήσει μια νέα «πόλη» 10.000 δωματίων σε μία από τις πιο πλούσιες σε βιοποικιλότητα περιοχές της Αλβανίας.
Τουρίστες ή Αλβανοί;
Η επιμονή του Ράμα ότι η Αλβανία χρειάζεται ξένες επενδύσεις αντανακλά τη φιλοδοξία της κυβέρνησής του να μετατρέψει τη χώρα στις «Μαλδίβες της Ευρώπης» – μια προσπάθεια που έχει ήδη τριπλασιάσει τον αριθμό των επισκεπτών σε μόλις μια δεκαετία. Πάνω από 12 εκατομμύρια τουρίστες επισκέφθηκαν τη χώρα πέρυσι, περισσότερο από τέσσερις φορές ο πληθυσμός της χώρας. Αυτή η τεράστια αύξηση έχει επαινεθεί από τον Οργανισμό Τουρισμού των Ηνωμένων Εθνών.
Ωστόσο, η ταχύτητα ανάπτυξης έχει κόστος, καθώς ο πολυτελής τουρισμός ασκεί ολοένα και μεγαλύτερη πίεση στο περιβάλλον, ενώ παράλληλα αποφέρει ελάχιστα οικονομικά οφέλη στους πολίτες του, σύμφωνα με διαδηλωτές, πολιτικούς της αντιπολίτευσης και την κοινωνία των πολιτών. Οι νέοι Αλβανοί εγκαταλείπουν τη χώρα με τους υψηλότερους ρυθμούς στην Ευρώπη.
«Πιστεύω ακράδαντα σε ένα βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης», δήλωσε στο POLITICO ο Σίλβιο Γκονζάτο, πρέσβης της ΕΕ στην Αλβανία. «Μερικές φορές μου ραγίζει η καρδιά βλέποντας τα πράγματα που έχουν γίνει, επειδή αναγνωρίζω τα ίδια ηλίθια λάθη που κάναμε στην Ιταλία, σε άλλα μέρη της Ευρώπης, ίσως και στη Ρουμανία», είπε.
«Υποστηρίζουμε ότι δεν μπορείτε, ξανά, να ζητάτε από τα κράτη μέλη να σας χορηγήσουν 10ετή [εξαίρεση] από τους κανόνες της ΕΕ στον περιβαλλοντικό τομέα και στη συνέχεια να επιδιώκετε ένα μοντέλο ανάπτυξης που επιδεινώνει τα προβλήματα», δήλωσε ο Γκονζάτο.
Η Αλβανία έχει ψηφίσει αμφιλεγόμενους νόμους για τις στρατηγικές επενδύσεις και τις προστατευόμενες περιοχές, τους οποίους οι περιβαλλοντικές οργανώσεις και οι διαδηλωτές λένε ότι σχεδιάστηκαν για να ενισχύσουν τον τουριστικό τομέα και να ανοίξουν τον δρόμο για έργα όπως του Κούσνερ. Η ΕΕ έχει προειδοποιήσει ότι εάν τα Τίρανα συνεχίσουν προς αυτή την κατεύθυνση, οι πιθανότητές της να κλείσει το περιβαλλοντικό κεφάλαιο των ενταξιακών συνομιλιών θα μπορούσαν να απουσιάσουν ακόμη περισσότερο.
Η μοίρα ενός έθνους
Στα Τίρανα, οι διαδηλωτές την αποκαλούν την πιο σημαντική στιγμή στην Αλβανία από την πτώση του κομμουνισμού το 1991. Οι αφίσες και τα συνθήματά τους ζητούν μια νέα Αλβανία με επικεφαλής ανθρώπους όλων των ηλικιών και κοινωνικών τάξεων, που προσπαθούν να ανακτήσουν μια χώρα που εξακολουθεί να έχει πληγεί από την ταραγμένη μετάβασή της από μια απομονωμένη κομμουνιστική δικτατορία υπό τον Enver Hoxha σε μια ανοιχτή ευρωπαϊκή δημοκρατία.
«Νομίζω ότι τα τελευταία 30 χρόνια, ήταν η μεγαλύτερη στιγμή για εμάς», δήλωσε ο Εμίρ Λεκινί ένας 21χρονος διαδηλωτής από τα Τίρανα που σπουδάζει πληροφορική. «Επειδή είναι η πρώτη φορά που δεν φοβόμαστε να διαμαρτυρηθούμε, μπορούμε να υψώσουμε τη φωνή μας και να ζητήσουμε αυτό που μας ανήκει».
Έργο ή όχι;
Σύμφωνα με ορισμένες αναφορές, η πίεση από την ΕΕ για το φυσικό καταφύγιο Pishë Poro-Narta φαίνεται να έχει ήδη οδηγήσει σε δράση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ισχυρίστηκε ότι ο υπουργός Περιβάλλοντος της Αλβανίας, Σοφιάν Γιαουπάι, της είπε ότι «ο Υπουργός δεσμεύτηκε ότι οι κατασκευαστικές εργασίες έχουν ανασταλεί και ότι θα διεξαχθεί μια ολοκληρωμένη Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για το έργο σε συνεννόηση με την κοινωνία των πολιτών».
Ωστόσο, τόσο ο Γιαουπάι όσο και ο Ράμα αρνούνται όσα ειπώθηκαν στην Επιτροπή.
«Κατά τη διάρκεια διαδικτυακής συνάντησης στις 26 Μαΐου, με εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο Υπουργός Σοφιάν Γιαουπάι ενημέρωσε την Επιτροπή ότι δεν έχει υποβληθεί τελική πρόταση έργου και ότι οι κατασκευαστικές δραστηριότητες δεν έχουν ξεκινήσει, καθώς δεν έχει εγκριθεί άδεια κατασκευής», δήλωσε εκπρόσωπος του υπουργείου στο POLITICO.
Ο Ράμα, ωστόσο, συνεχίζει να επιμένει δημόσια ότι το έργο θα συνεχιστεί, μια δήλωση που φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με τον ισχυρισμό του ότι δεν υπάρχει έργο.
Αλλά τα στοιχεία μιλούν από μόνα τους κατά την επίσκεψη στην προστατευόμενη περιοχή, όπου εξακολουθούν να υπάρχουν τα τσιμεντένια θεμέλια από τους φράχτες που αφαιρέθηκαν, μαζί με έναν δρόμο που κατασκευάστηκε για να επιτρέψει την έναρξη των εργασιών.
