Νέα ελπίδα για τα εμβόλια mRNA κατά του καρκίνου μετά από μια δύσκολη χρονιά

Η ζωή της Βίτα Σάρα Μπλέχνερ άλλαξε ριζικά ένα απόγευμα Σαββάτου, όταν, ενώ βρισκόταν στο σπίτι της στο Oceanside της Νέας Υόρκης, εμφάνισε ξαφνικούς και έντονους πόνους στην πλάτη. Η προσπάθεια ανακούφισης με ένα χάπι για την καούρα δεν είχε αποτέλεσμα. Ήταν 7 Μαρτίου 2020, λίγες μόλις ημέρες πριν η πανδημία Covid-19 μετατρέψει τα νοσοκομεία της Νέας Υόρκης σε «εμπόλεμη ζώνη». Αν οι γιατροί είχαν επίγνωση των όσων θα ακολουθούσαν, δεν το άφησαν να φανεί. Με ψυχραιμία υπέβαλαν την 67χρονη Μπλέχνερ σε υπερηχογράφημα και αξονική τομογραφία. Τα αποτελέσματα των εξετάσεων της ανέτρεψαν τη ζωή.

«Μου είπαν ότι έχω όγκο στο πάγκρεας. Εγώ τους απάντησα ότι δεν μπορεί να είναι αλήθεια. Δεν μπορεί να μου συμβαίνει αυτό. Δεν πίνω, δεν καπνίζω. Ζω υγιεινά», δήλωσε στο CNN.

Μετά από δύο αγωνιώδεις ημέρες στο νοσοκομείο, η γυναίκα επέστρεψε σπίτι της και εξέτασε τις επιλογές της. Διαπίστωσε ότι δεν είχε πολλές. Ο καρκίνος του παγκρέατος είναι διαβόητα ανελέητος: μόλις 1 στους 4 ασθενείς ζει έναν χρόνο μετά τη διάγνωση, και μόνο 1 στους 10 φτάνει τα δύο χρόνια.

Η Μπλέχνερ ένιωθε ένα βάρος στο στομάχι της, καθώς μαζί με τον σύζυγό της και τους τρεις ενήλικους γιους τους, έκαναν τηλεφωνήματα και έψαχναν στο διαδίκτυο, προσπαθώντας να αποφασίσουν το επόμενο βήμα της. Κατέληξαν σε μια επιλογή που θα έφερνε την Μπλέχνερ σε επαφή με τον ραγδαία εξελισσόμενο και συχνά παρεξηγημένο τομέα της έρευνας για τον καρκίνο. Τα εμβόλια mRNA.

Τι είναι το mRNA και γιατί αλλάζει τα δεδομένα

Το αγγελιοφόρο RNA (mRNA) είναι ένα μονόκλωνο μόριο που μεταφέρει γενετικές πληροφορίες από το DNA για τη δημιουργία πρωτεϊνών. Είναι γνωστό σε πολλούς από το σχολείο ή από τη χρήση του στα εμβόλια κατά του Covid-19. Πολύ πριν την πανδημία, το mRNA είχε ήδη προκαλέσει ενθουσιασμό στην έρευνα για τον καρκίνο. Η BioNTech, η γερμανική εταιρεία που ανέπτυξε το εμβόλιο κατά του Covid της Pfizer, το είχε βασίσει σε πλατφόρμα που χρησιμοποιούσε για αντικαρκινικές θεραπείες επί σχεδόν μία δεκαετία.

Τα εμβόλια mRNA κατά του Covid της Pfizer και της Moderna βοήθησαν στην ανάσχεση της πανδημίας, αλλά προκάλεσαν και πολιτική αντίδραση που απείλησε να καθυστερήσει ή να ακυρώσει δεκάδες πιθανές θεραπείες κατά του καρκίνου. Τώρα, μετά από μια ταραχώδη χρονιά, υπάρχουν ενδείξεις ότι η έρευνα του mRNA ανακάμπτει.

Η Δρ. Κάθριν Γου, καθηγήτρια ιατρικής στο Dana Farber Cancer Institute και στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ, ανέφερε ότι τα πρόσφατα θετικά αποτελέσματα κλινικών δκιμών οδήγησαν στην ανακοίνωση του Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου ότι θα βοηθήσει στην συγκέντρωση 200 εκατομμυρίων δολαρίων ειδικά για την ανάπτυξη νέων εμβολίων κατά του καρκίνου.

Ένας αμείλικτος εχθρός

Η Μπλέχνερ απευθύνθηκε στο Memorial Sloan Kettering Cancer Center (MSK) και στον Δρα. Βίνοντ Μπαλατσάντραν, ο οποίος ηγείται του κέντρου εμβολίων καρκίνου. Η δημιουργία εμβολίου κατά του καρκίνου είναι πιο δύσκολη από ό,τι κατά ιών ή βακτηρίων, επειδή το ανοσοποιητικό δεν αναγνωρίζει τον καρκίνο ως ξένο σώμα. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες ο ερευνητής έχει επικεντρωθεί στους όγκους του παγκρέατος, επειδή η νόσος είναι τόσο δύσκολο να αντιμετωπιστεί.

Όταν η Μπλέχνερ έφτασε στο MSK, μόλις ξεκινούσε μια δοκιμή ενός πειραματικού εμβολίου mRNA κατά του καρκίνου του παγκρέατος, το οποίο συνδυαζόταν με ανοσοθεραπεία και χημειοθεραπεία. Ένιωθε ότι ένα επιτυχημένο εμβόλιο θα είχε επίσης τη δυνατότητα για ευρύτερη εφαρμογή.

«Αν μπορούσαμε να ξεπεράσουμε το πιο δύσκολο, θα μπορούσε να ξεκλειδώσει τον τρόπο αντιμετώπισης των άλλων τύπων καρκίνου, επειδή θα μας παρείχε ένα σχέδιο», δήλωσε στο CNN o Μπαλατσάντραν.

Για να αναπτύξει το εμβόλιο, ο ερευνητής ξεκίνησε μελετώντας τους «υπερ-επιζώντες»: το λιγότερο από το 10% των ασθενών με καρκίνο του παγκρέατος που ζουν περισσότερο από πέντε χρόνια από τη στιγμή της διάγνωσης. Διαπίστωσε ότι το ανοσοποιητικό τους σύστημα ήταν ιδιαίτερα καλό στο να αναγνωρίζει αυθόρμητα τα καρκινικά κύτταρα ως ξένα. Στην πραγματικότητα, λέει ο ερευνητής, αυτοί οι ασθενείς είχαν περίπου 12 φορές περισσότερα Τ-κύτταρα – έναν εξειδικευμένο τύπο ανοσοκυττάρων – μέσα στους όγκους τους από τους μέσους ασθενείς. Τα ίδια Τ κύτταρα κυκλοφορούσαν για περισσότερο από μια δεκαετία σε ορισμένες περιπτώσεις.

Ο Μπαλατσάντραν συνειδητοποίησε επίσης ότι αυτά δεν ήταν γενικά μαχητές του καρκίνου.

«Αυτά τα Τ κύτταρα αναγνώριζαν μεταλλάξεις», είπε, «αλλά το ανοσοποιητικό σύστημα κάθε ατόμου αναγνώριζε τον καρκίνο του ως ξένο σώμα με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο. Για να αναπαραχθεί αυτό, θα έπρεπε να διδάξουμε στο ανοσοποιητικό σύστημα κάθε ατόμου πώς να αναγνωρίζει τον ατομικό του καρκίνο. Αυτό είναι ένα εξατομικευμένο εμβόλιο. Και θεωρήσαμε ότι η καλύτερη τεχνολογία για γρήγορο, προσαρμοσμένο εμβολιασμό κατά του καρκίνου ήταν η χρήση RNA» εξήγησε.

Η εξατομικευμένη θεραπεία της Μπλέχνερ

Όταν η Μπλέχνερ εντάχθηκε στην κλινική δοκιμή, υποβλήθηκε σε παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομή (Whipple) για την αφαίρεση του όγκου της. Στη συνέχεια, σε εργαστήριο του MSK, ο όγκος συντηρήθηκε και τεμαχίστηκε σε πολύ λεπτά τμήματα, λεπτότερα ακόμη και από μια τρίχα. Σε λιγότερο από 72 ώρες, το πακέτο ήταν καθ’ οδόν προς τη Γερμανία, όπου οι τεχνικοί της BioNTech έκαναν βήματα για να επεξεργαστούν το υλικό σε ένα διαυγές υγρό: ένα εξατομικευμένο εμβόλιο, ειδικά κατασκευασμένο για την Μπλέχνερ.

Λίγο περισσότερο από δύο μήνες μετά τη διάγνωσή της, οι γιατροί της Νέα Υόρκη έλαβαν το εμβόλιο. Μέχρι τότε, η ασθενής είχε λάβει μια δόση ενός αναστολέα ανοσολογικού σημείου ελέγχου, ενός φαρμάκου ανοσοθεραπείας που έχει σχεδιαστεί για να κάνει τα ανοσοκύτταρά της πιο αποτελεσματικά στην καταπολέμηση του καρκίνου. Μετά από εννέα εβδομάδες, ήταν έτοιμη να προχωρήσει στο επόμενο στάδιο της θεραπείας, τη χημειοθεραπεία. Ωστόσο, οι σοβαρές παρενέργειες την ανάγκασαν να τη διακόψει πρόωρα. Οι γιατροί δεν ήταν βέβαιοι εάν η γυναίκα θα επιβίωνε. Ωστόσο, έξι χρόνια αργότερα, όχι μόνο παραμένει ζωντανή, αλλά δεν εμφανίζει κανένα σημάδι καρκίνου.

Και δεν είναι η μόνη: από τους 16 ασθενείς που συμμετείχαν στην κλινική δοκιμή οι οκτώ εμφάνισαν σημαντική ανοσολογική απόκριση στο εμβόλιο. Επτά από τους οκτώ είναι ζωντανοί και καλά στην υγεία τους έξι χρόνια μετά την έναρξη της δοκιμής.

«Είναι συναρπαστικό», είπε ο Μπαλατσάντραν. «Το συμπέρασμα είναι ότι μπορείτε να δημιουργήσετε μια πολύ ισχυρή ανοσολογική απόκριση έναντι του πιο δύσκολου καρκίνου και μπορεί να διαρκέσει για ένα τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα. Επομένως, αν αυτό είναι εφικτό εδώ, θα μπορούσε δυνητικά να εφαρμοστεί και σε πολλούς άλλους τύπους καρκίνου», σημείωσε.

Ενθαρρυντικά δεδομένα και από άλλες κλινικές δοκιμές

Παρότι τα δεδομένα από 16 ασθενείς δεν επαρκούν για οριστικά συμπεράσματα, μια εκτενέστερη μελέτη σε πολλαπλά κέντρα διεξάγεται ήδη για έναν χρόνο. Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, οι New York Times δημοσίευσαν μια συνέντευξη με τον πρώην γερουσιαστή των ΗΠΑ Μπεν Σάσε από τη Νεμπράσκα, ο οποίος πάσχει από προχωρημένο καρκίνο του παγκρέατος. Ο Σάσε δήλωσε στους Times ότι λαμβάνει ένα πειραματικό φάρμακο που προκαλεί συρρίκνωση των όγκων του, αν και με κάποιες επώδυνες παρενέργειες.

Την περασμένη εβδομάδα, η Revolution Medicines, η εταιρεία βιοτεχνολογίας με έδρα την Καλιφόρνια που διεξάγει τη δοκιμή φάσης 3 στην οποία συμμετέχει ο Σάσε, ανακοίνωσε ότι για τους ασθενείς των οποίων ο καρκίνος είχε εξαπλωθεί, το φάρμακο σχεδόν διπλασίασε τον χρόνο επιβίωσης σε 13,2 μήνες, σε σύγκριση με 6,7 μήνες μεταξύ των συμμετεχόντων που δεν έλαβαν το φάρμακο. Η Revolution δήλωσε επίσης ότι θα ζητήσει έγκριση από την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ για το φάρμακο που ονομάζεται daraxonrasib.

Διαμάχη για μια πολλά υποσχόμενη τεχνολογία

Παρά την πρόοδο, η τεχνολογία mRNA έχει δεχτεί πολιτικές και θεσμικές πιέσεις μετά την πανδημία, συμπεριλαμβανομένων περικοπών χρηματοδότησης και περιορισμών σε ερευνητικά προγράμματα.

Ένα αρχικό καμπανάκι για τους ερευνητές του καρκίνου ήρθε τον Μάρτιο του 2025, όταν αποκαλύφθηκε ότι ο αναπληρωτής διευθυντής των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας, Δρ. Μάθιου Μεμόλι, είχε στείλει οδηγία για την καταγραφή όλων των επιχορηγήσεων, συνεργασιών και συμβάσεων που σχετίζονται με την τεχνολογία mRNA.

Παρόλα αυτά, η χρηματοδότηση για την έρευνα στον καρκίνο, και ειδικά στον τομέα του mRNA, έχει αρχίσει να ανακάμπτει μετά από μια περίοδο σημαντικών διαταραχών. Οι ομοσπονδιακές επιχορηγήσεις αρχίζουν και πάλι να δίνονται, με εκατοντάδες να έχουν εγκριθεί τις τελευταίες εβδομάδες. Ωστόσο, το σύστημα εξακολουθεί να παρουσιάζει αδυναμίες: ορισμένα έργα που είχαν ήδη εγκριθεί παραμένουν χωρίς χρηματοδότηση λόγω περικοπών, αναγκάζοντας τους ερευνητές να επανεξετάσουν τις οικονομικές τους στρατηγικές και να μειώσουν την εξάρτησή τους από κρατικούς πόρους.

Παρά αυτούς τους περιορισμούς, τα σημαντικότερα προγράμματα εμβολίων mRNA για τον καρκίνο συνεχίζουν να προχωρούν χάρη στην ισχυρή υποστήριξη της φαρμακοβιομηχανίας. Εταιρείες όπως η Moderna, η Genentech και η BioNTech ηγούνται μεγάλων κλινικών δοκιμών. Οι ειδικοί τονίζουν την ταχύτητα, την ευελιξία και την επεκτασιμότητα των εμβολίων mRNA, επισημαίνοντας παράλληλα το ισχυρό προφίλ ασφάλειας, το οποίο ενισχύθηκε από τα δισεκατομμύρια δόσεων που χορηγήθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19.

Ενώ η ομοσπονδιακή χρηματοδότηση παραμένει περιορισμένη, τα πιο σημαντικά εμβόλια mRNA κατά του καρκίνου έχουν προσελκύσει υποστήριξη από τη βιομηχανία και δεν εξαρτώνται από επιχορηγήσεις. Η Moderna αναφέρει ότι αναμένει να δημοσιεύσει δεδομένα από τη δοκιμή φάσης 3 για το μελάνωμα φέτος. Οι Genentech και BioNTech χρηματοδοτούν την παγκόσμια πολυκεντρική δοκιμή του εμβολίου που έλαβε η Μπλέχνερ.

Μία τεχνολογία με πολλαπλές εφαρμογές

Η τεχνολογία mRNA διερευνάται μέσω πολλαπλών θεραπευτικών προσεγγίσεων στην αντιμετώπιση του καρκίνου, που εκτείνονται από πλήρως εξατομικευμένα εμβόλια έως πιο γενικευμένες, «έτοιμες προς χρήση» λύσεις. Μεγάλες κλινικές δοκιμές από τις Moderna και Merck έχουν δείξει ενθαρρυντικά αποτελέσματα, ιδιαίτερα για το μελάνωμα, όπου μια εξατομικευμένη θεραπεία mRNA σε συνδυασμό με ανοσοθεραπεία, μείωσε σημαντικά τα ποσοστά θνησιμότητας. Παράλληλα, εταιρείες όπως η BioNTech αναπτύσσουν γενικευμένα ή έτοιμα προς χρήση εμβόλια που στοχεύουν κοινά αντιγόνα όγκων, επιδιώκοντας να ενισχύσουν την ανοσολογική απόκριση χωρίς να απαιτείται εξατομίκευση για κάθε ασθενή.

Οι ερευνητές προχωρούν ακόμη περισσότερο, δοκιμάζοντας εμβόλια mRNA που δεν στοχεύουν συγκεκριμένα αντιγόνα, αλλά ενεργοποιούν συνολικά το ανοσοποιητικό σύστημα. Ο Δρ. Ηλίας Σαγιούρ, παιδιατρικός ογκολόγος και ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα αναπτύσσει εμβόλιο mRNA που δεν κωδικοποιεί κανένα συγκεκριμένο αντιγόνο. Σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε πέρυσι στο περιοδικό «Nature Biomedical Engineering», ο Σαγιούρ χορήγησε σε ποντίκια ένα συμβατικό εμβόλιο χρησιμοποιώντας mRNA για να διεγείρει την παραγωγή μιας πρωτεΐνης που ονομάζεται PD-L1, καθιστώντας τους όγκους τους πιο ευάλωτους στην ανοσοθεραπεία.

Ο ίδιος εκτιμά πως ένας ασθενής ο οποίος μόλις έχει διαγνωστεί, θα μπορούσε να λάβει ένα έτοιμο εμβόλιο για να ενισχύσει το ανοσοποιητικό του σύστημα και, στη συνέχεια της θεραπείας του, να λάβει ένα εξατομικευμένο εμβόλιο.

Πρώιμες μελέτες δείχνουν ότι αυτή η προσέγγιση μπορεί να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα της ανοσοθεραπείας, ενώ δεδομένα από την πραγματική ζωή υποδηλώνουν ότι ακόμη και τα εμβόλια mRNA κατά του Covid-19 ενδέχεται να βελτιώνουν την ανταπόκριση στις αντικαρκινικές θεραπείες. Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ένα ευέλικτο μέλλον, όπου τα έτοιμα προς χρήση εμβόλια θα μπορούν να ενισχύουν γρήγορα την άμυνα του οργανισμού, ενδεχομένως ακολουθούμενα από εξατομικευμένες θεραπείες που συνδυάζουν ταχύτητα και ακρίβεια στην αντιμετώπιση του καρκίνου.

Πηγή: CNN