Μετά από τουλάχιστον τέσσερις δεκαετίες, ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης του Ιράν αλλά και του σιιτικού Ισλάμ, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ήρθε αντιμέτωπος με τους δύο «ορκισμένους» εχθρούς του, το Ισραήλ και τις ΗΠΑ και τελικά έχασε την μάχη.
Οι κοινές στρατιωτικές επιθέσεις που εξαπέλυσαν με ακριβή συντονισμό το Ισραήλ και οι ΗΠΑ το πρωί του Σαββάτου (28.02.2026) όχι μόνο προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές στους στρατιωτικούς εξοπλισμούς του Ιράν, αλλά και τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ.
Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει κινήσει κάποιους μηχανισμούς για να καλυφθεί το «κενό εξουσίας» παρά την εξουδετέρωση δεκάδων ηγετικών στελεχών της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας του Ιράν αλλά και συμμαχικών του δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, ωστόσο οι εξελίξεις για την επόμενη μέρα αναμένεται να είναι ραγδαίες και καθοριστικές.
Τι ακολουθεί για το Ιράν;
«Ο Χαμενεΐ πέθανε. Αυτή είναι η καλύτερη μέρα της ζωής μου. Αυτή είναι μια ένδοξη μέρα για το Ιράν», δήλωσε ο Μασούντ Γκοντράτ Αμπάντι, Ιρανός μηχανικός που ζει τώρα στις Ηνωμένες Πολιτείες και έφυγε από το Ιράν σε ηλικία 27 ετών.
«Πιστεύω ότι ο θάνατός του θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την αρχή ενός νέου κεφαλαίου στην ιστορία του έθνους μας… Μακροπρόθεσμα, ελπίζω ότι αυτή η στιγμή θα αποδειχθεί ως ένα σημείο καμπής», δήλωσε ο ίδιος στο δίκτυο ενημέρωσης CNBC.
Την ίδια στιγμή, Ιρανοί εμφανίστηκαν να βγαίνουν στους δρόμους είτε για να θρηνήσουν και να διαμαρτυρηθούν για τον θάνατό του είτε για να πανηγυρίζουν, ενώ ο ίδιος ο ανιψιός του, ο 62χρονος Μαχμούντ Μοραντχανί, που ζει μόνιμα στη Γαλλία και εργάζεται ως γιατρός, είπε με χαρακτηριστικό τρόπο: «Όπως και οι περισσότεροι Ιρανοί, είμαι χαρούμενος για τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ», νομίζω ότι είναι ένα βήμα μπροστά, μια ελπίδα».
Ωστόσο, οι αναλυτές προειδοποίησαν ότι το αίσθημα της χαράς και της ανακούφισης δεν ισοδυναμεί με μεταμόρφωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας και δεν εξασφαλίζει την πολιτική μετάβαση σε μια πιο φιλελεύθερη και δημοκρατική κοινωνία αλλά και πολιτικό σύστημα.
Majid Asgaripour / WANA (West Asia News Agency) via REUTERS
«Η απομάκρυνση του Αλί Χαμενεΐ δεν είναι το ίδιο με την αλλαγή καθεστώτος. Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης είναι το καθεστώς», αναφέρουν αναλυτές από το think tank Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (CFR), περιορίζοντας τις προοπτικές για άμεσο πολιτικό ή οικονομικό μετασχηματισμό.
Ο θάνατος του Χαμενεΐ σηματοδοτεί απλά τη δεύτερη μετάβαση εξουσίας από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, μια στιγμή που είναι πράγματι ιστορικά σημαντική αλλά βαθιά αβέβαιη ως προς την έκβασή της.
Τα τρία σενάρια
Ενώ ορισμένοι Ιρανοί έχουν εκφράσει την ελπίδα ότι μια αλλαγή ηγεσίας θα μπορούσε να μετριάσει την κοινωνική καταστολή και την οικονομική απομόνωση, το CFR δήλωσε ότι τα πιο πιθανά αποτελέσματα διαδοχής δεν υποδηλώνουν ουσιαστική πολιτική ή οικονομική απελευθέρωση και πως η αλλαγή ηγεσίας στο Ιράν θα μπορούσε να ακολουθήσει τρεις κύριες διαφορετικές κατευθύνσεις:
- την συνέχεια του υφιστάμενου καθεστώτος,
- την κατάληψη της εξουσίας από στρατιωτικές δυνάμεις ή
- την κατάρρευσή του.
Ωστόσο, το think tank προειδοποίησε ότι κανένα από αυτά τα βραχυπρόθεσμα σενάρια δεν προβλέπει θετικό μετασχηματισμό περίπου ένα χρόνο μετά τη μετάβαση.
Σε περίπτωση που το καθεστώς επιβιώσει, οι επενδυτές και τα νοικοκυριά ενδέχεται να εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν αβεβαιότητα επειδή ένας νέος ηγέτης θα πρέπει να «μάθει την δουλειά» ενώ παράλληλα θα προσπαθεί να διαμορφώσει την οικονομική πολιτική με περιορισμένους πόρους και εντεινόμενες εξωγενείς πιέσεις.
REUTERS / Anushree Fadnavis
Σε περίπτωση που υπάρχει μεγαλύτερη εμπλοκή των στρατιωτικών δυνάμεων στην διακυβέρνηση της χώρας, αυτό δεν συνεπάγεται οικονομική μεταρρύθμιση, διότι μπορεί κοινωνική σταθερότητα και οικονομική διαχείριση να εξασφαλιστούν, αλλά θα αντιμετωπίζουν παράλληλα μια «βαθιά παραμορφωμένη οικονομία» με «επίμονο πληθωρισμό και ένα νόμισμα που θα καταρρέει», αναφέρει χαρακτηριστικά το CFR.
Ο Μάρκο Πάπιτς, επικεφαλής στρατηγικής του Ομίλου Clocktower, υποστηρίζει: «Η ιρανική οικονομία θα επηρεαστεί θετικά εάν ο επόμενος ανώτατος ηγέτης είναι πιο πρόθυμος να διαπραγματευτεί με τις ΗΠΑ. Αντιθέτως,οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ θα γίνουν πιο τιμωρητικές και το Ιράν θα επιστρέψει στον Μεσαίωνα».
Ο Κιθ Φιτζέραλντ, διευθύνων σύμβουλος της συμβουλευτικής εταιρείας Sea-Change Partners, δεν μάσησε τα λόγια του: «Η δολοφονία του Χαμενεΐ δεν είναι, από μόνη της, αλλαγή καθεστώτος. Σκεφτείτε το σαν να αλλάζετε μια λάμπα: Για να την αλλάξετε, πρέπει πρώτα να αφαιρέσετε τη σπασμένη λάμπα που υπήρχε. Αλλά κάνοντας αυτό δεν αλλάζετε τη λάμπα. Αυτό απαιτεί την αντικατάστασή της με μια νέα».
Majid Asgaripour / WANA (West Asia News Agency) via REUTERS
Η κατακερματισμένη αντιπολίτευση
Από την πλευρά του, πρώην αναλυτής στρατηγικών πληροφοριών του ΝΑΤΟ ισχυρίζεται ότι η ιρανική αντιπολίτευση στην εξορία παραμένει κατακερματισμένη και στερείται ενιαίας ηγεσίας, με αποτέλεσμα αν τοποθετηθεί στην εξουσία μια πολιτική προσωπικότητα από το εξωτερικό είτε προέρχεται από την μοναρχία είτε από αλλού, δεν θα έχει την αξιοπιστία που απαιτείται και κινδυνεύει να αποτύχει οικτρά.
Η αντιπολίτευση του Ιράν στην εξορία είναι ποικιλόμορφη αλλά βαθιά κατακερματισμένη. Περιλαμβάνει μοναρχικούς που είναι σύμμαχοι με τον Ρεζά Παχλαβί, τον γιο του εκλιπόντος Σάχη που ζει στις ΗΠΑ και εξορίστηκε μετά την ιλαμική επανάσταση του 1979.
Majid Asgaripour /WANA (West Asia News Agency) via REUTERS
Επίσης, αποτελείται από ρεπουμπλικάνους και κοσμικούς – δημοκρατικούς ακτιβιστές, διασκορπισμένους σε όλη την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική.
Ακόμα, σημαντικό ρόλο παίζουν κουρδικές ομάδες της αντιπολίτευσης που λειτουργούν κατά μήκος των δυτικών συνόρων του Ιράν και τέλος αξιοσημείωτος είναι ο ρόλος της Οργάνωσης Μουτζαχεντίν του Λαού του Ιράν, η οποία διατηρεί ένα οργανωμένο πολιτικό δίκτυο στο εξωτερικό αλλά έχει περιορισμένη αξιοπιστία στο εσωτερικό του Ιράν.
