«Γράφω, μεταφράζω, σκέφτομαι στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης» – Διήμερο Διεθνές Συνέδριο της Εταιρείας Συγγραφέων (audio)

Το 2026, η Εταιρεία Συγγραφέων (ΕΣ) συμπληρώνει 45 χρόνια συνεχούς παρουσίας στον χώρο των γραμμάτων και του δημόσιου λόγου. Η φετινή χρονιά σηματοδοτεί την ενίσχυση μιας εξωστρεφούς και παρεμβατικής πολιτικής, με δράσεις που ανοίγουν τον διάλογο των συγγραφέων, μεταφραστών/τριών και ανθρώπων του λόγου με τα μεγάλα ζητήματα της εποχής.

Ειδικότερα, οι δράσεις που έχουν ήδη ανακοινωθεί, θα κορυφωθούν με το διήμερο Διεθνές Συνέδριο «Γράφω, μεταφράζω, σκέφτομαι στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τι σημαίνει να είσαι συγγραφέας σήμερα», που διοργανώνει η Εταιρεία Συγγραφέων, με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού και σε συνδιοργάνωση με το Ινστιτούτο Γκαίτε, τη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και την Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων (ΠΕΦ), την Παρασκευή 27 και το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου 2026, στην κεντρική αίθουσα του Ινστιτούτου Γκαίτε (Ομήρου 14-16, Αθήνα).

Σκοπός του Συνεδρίου είναι η ανάδειξη των μεγάλων ζητημάτων που προκύπτουν από τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην παραγωγή δημιουργικού λόγου γενικότερα, αλλά και η κριτική αποτίμηση του σήμερα, χωρίς φοβικά σύνδρομα αλλά και χωρίς αφελείς προσεγγίσεις που αναζητούν την «καλή πλευρά» σε κάθε νεωτερισμό.

Στο πλαίσιο της προετοιμασίας του Συνεδρίου, θα προηγηθούν και δύο ανοιχτά Webinars, με εργαστηριακό χαρακτήρα και δυνατότητα συζήτησης, την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου («Μεταξύ εντολών και ανυπότακτης δημιουργικότητας. Μεταφραστές/τριες και Τεχνητή Νοημοσύνη») και την Πέμπτη 12 Φεβρουαρίου («Οι μεροληψίες στο ChatGPT: Σοφοφύλακες και “στοχαστικοί παπαγάλοι”»), για τη θέση των ανθρώπων του λόγου στην εποχή των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων (LLM).

Όλες οι εργασίες του Συνεδρίου θα είναι προσβάσιμες (οι δια ζώσης μέσω υπερτιτλισμού και οι ψηφιακές μέσω υποτιτλισμού) για άτομα με προβλήματα ακοής, οι χώροι φιλοξενίας είναι προσβάσιμοι για άτομα με κινητικά προβλήματα και όλο το υλικό του Συνεδρίου αναρτάται σε ιστοχώρο με δυνατότητα ανάγνωσης από άτομα με προβλήματα όρασης.

Για τις θεματικές, τους στόχους και το σκεπτικό του Συνεδρίου μίλησε ο Πρόεδρος της Εταιρείας Συγγραφέων, Κώστας Κατσουλάρης στην πολιτιστική εκπομπή “Αποτύπωμα” της Φωνής της Ελλάδας με τη Φούλη Ζαβιτσάνου. Ακούστε εδώ τη συνέντευξη:

Πού αρχίζει ο άνθρωπος και πού τελειώνει η μηχανή;

Σκοπός και θεματικοί άξονες του Συνεδρίου

Σκοπός του Συνεδρίου «Γράφω, μεταφράζω, σκέφτομαι στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τι σημαίνει να είσαι συγγραφέας σήμερα» είναι η ανάδειξη των μεγάλων ζητημάτων που προκύπτουν από τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης [ΣΣ: Σε αυτό το πλαίσιο, όποτε αναφέρεται η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), εννοούνται τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (LLM), κι όχι άλλες, γενικές χρήσεις, της Τεχνητής Νοημοσύνης] στο λογοτεχνικό πεδίο, αλλά και γενικότερα στην παραγωγή δημιουργικού λόγου, για τους/τις συγγραφείς και τους/τις επαγγελματίες του λόγου σε όλα τα επί μέρους πεδία: συγγραφή, μετάφραση, κριτικός λόγος, εκπαίδευση, πνευματικά δικαιώματα κ.ά.

Το Συνέδριο θα εστιάσει σε κρίσιμα ζητήματα που αφορούν τη σχέση της Τεχνητής Νοημοσύνης με τη συγγραφή, τη μετάφραση, την εκπαίδευση και τα πνευματικά δικαιώματα:

– Η λογοτεχνική δημιουργία στην εποχή της ΤΝ: Μπορούν τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα να υποκαταστήσουν τον δημιουργικό άνθρωπο; Τι νομίζουμε ότι συμβαίνει ήδη, τι πιστεύουμε ή φοβόμαστε ότι θα συμβεί και τι θα θέλαμε να συμβεί.

– Τα εργαλεία ΤΝ στη λογοτεχνική μετάφραση: Είναι τόσο καλά όσο νομίζουμε; τι μπορεί να κάνει ο άνθρωπος και τι η μηχανή; ποια η επαγγελματική θέση του μεταφραστή σήμερα και πώς πρέπει να την διεκδικούμε;

– Η ΤΝ στην εκπαίδευση: Ευκαιρία ή κερκόπορτα; Τι είδους μαθητές/τριες θέλουμε, ποιες πραγματικές ανάγκες έρχεται να καλύψει η ΤΝ στην εκπαίδευση; Τι γνωρίζουμε για τα εργαλεία ΤΝ που επιχειρείται να εισαχθούν στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση, πώς την αλλάζουν και ποια είναι η θέση του/της δημιουργικού εκπαιδευτικού μέσα στο νέο περιβάλλον.

– ΤΝ και πνευματικά δικαιώματα δημιουργών έργων του λόγου (συγγραφείς, μεταφραστές/τριες, δημοσιογράφοι): Χαμένο παιχνίδι ή πεδίο άντλησης νέων πόρων; Τι έχουν κάνει οι ευρωπαϊκοί θεσμοί μέχρι σήμερα.

– Η εξέλιξη της ΤΝ (μεγάλα γλωσσικά μοντέλα) στην Ελλάδα: Πολιτικές, ιδεολογία, κατεύθυνση στη δημιουργία του «ελληνικού οικοσυστήματος» τεχνητής νοημοσύνης.

– ΤΝ, δημοκρατία και κοινωνικά κινήματα: Από ποιους, για ποιους, με ποιους. Ανεξέλεγκτη κούρσα μεγάλων εταιρειών ή δημόσιος έλεγχος;

Η γενικότερη στόχευση του Συνεδρίου είναι να επιχειρήσει μια κριτική αποτίμηση των όσων γνωρίζουμε σήμερα, αλλά και των όσων αισθανόμαστε ότι πλησιάζουν, χωρίς φοβικά σύνδρομα απέναντι στην τεχνολογία αλλά και χωρίς αφελείς προσεγγίσεις που αναζητούν την «καλή πλευρά» σε κάθε νεωτερισμό. Ο σκοπός είναι να διαφανούν απαντήσεις, να καταδειχτούν προοπτικές αλλά και να δημιουργηθούν δίκτυα ανταλλαγής προβληματισμού και γέφυρες συνεργασίας με άλλες χώρες και διεθνείς φορείς. Επίσης, να αναδειχθούν οι όροι για μία κοινωνία πιο δημοκρατική και συμπεριληπτική, θέτοντας το ζήτημα του δημοσίου ελέγχου της ΤΝ και των σημαντικών κοινωνικών και πολιτικών συνεπειών της ανεξέλεγκτης ανάπτυξης και χρήσης της.

Σημαντικές συμμετοχές από την Ελλάδα, τη Γαλλία, τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ολλανδία

Πέντε διακεκριμένοι πανεπιστημιακοί, συγγραφείς και ερευνητές από την Ευρώπη συμμετέχουν στο Συνέδριο, με κεντρικές εισηγήσεις που ανοίγουν και τροφοδοτούν τις θεματικές συζητήσεις του προγράμματος:

• Ο τιμημένος με το παράσημο του Ιππότη του Εθνικού Τάγματος της Λεγεώνας της Τιμής, Γάλλος φιλόσοφος και μαθηματικός Ντανιέλ Αντλέρ (Daniel Andler), που ασχολείται ερευνητικά με την τεχνητή νοημοσύνη ήδη από τη δεκαετία του 1970, ομότιμος καθηγητής στο Université Paris-Sorbonne, μέλος της Ακαδημίας Ηθικών και Πολιτικών Επιστημών, ιδρυτής του Τμήματος Γνωσιακών Σπουδών (Département d’études cognitives) της École Normale Supérieure (2001),
• Ο Βρετανός καθηγητής Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Σπουδών στο University of Sussex, συγγραφέας και μουσικός, Ντέιβιντ Μπέρι (David M. Berry), που το ερευνητικό του έργο εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη και η μηχανική μάθηση αρθρώνονται σε σχέση με τα γνωσιακά πεδία των ανθρωπιστικών σπουδών,
• Ο Ολλανδός ακαδημαϊκός Τόμπιας Μπλάνκε (Tobias Blanke), καθηγητής Τεχνητής Νοημοσύνης και Ανθρωπιστικών Σπουδών στο University of Amsterdam, καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτισμικής Πληροφορικής στο King’s College London, ερευνητής  ζητημάτων ηθικής της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και της διασύνδεσής της με τις τεχνολογίες μεγάλων δεδομένων για ερευνητικούς σκοπούς,
• Ο διακεκριμένος Γερμανός φιλόσοφος, διεπιστημονικός ερευνητής και διδάσκων στο Technical University of Munich, Κρις Ντουάρτ (Christoph Durt), το έργο του οποίου εστιάζει στον ανθρώπινο νου, στις ψηφιακές τεχνολογίες -όπως η τεχνητή νοημοσύνη- και στην πολύπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ τους,
• Η Γερμανίδα συγγραφέας Μόνικα Πφούνμαϊερ (Monika Pfundmeier), μία από τις πιο δυναμικές φωνές της σύγχρονης γερμανικής λογοτεχνίας, β’ αντιπρόεδρος του European Writers’ Council (EWC), ειδική σε ζητήματα Τεχνητής Νοημοσύνης στο Δίκτυο για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των συγγραφέων και μεταφραστών στον γερμανόφωνο χώρο (Autorenrechte), μέλος της Ένωσης γερμανόφωνων συγγραφέων αστυνομικής λογοτεχνίας (Syndikat) και του Συνδέσμου Γερμανών Συγγραφέων (VS), και εκπρόσωπος του πολιτιστικού δικτύου «Μόναχο είναι Πολιτισμός» (München ist Kultur).

Επιπλέον, στα θεματικά τραπέζια του Συνεδρίου συμμετέχουν πολυάριθμοι Έλληνες/ίδες συγγραφείς, μεταφραστές/τριες, πανεπιστημιακοί και ερευνητές/τριες από διαφορετικά πεδία των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών: Χρήστος Αστερίου, συγγραφέας, Αντιπρόεδρος της ΕΣ, Διονύσης Γούτσος, Καθηγητής Κειμενογλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τιτίκα Δημητρούλια, μεταφράστρια, καθηγήτρια στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ, Νίκος Ερηνάκης, ποιητής, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνικής & Πολιτικής Φιλοσοφίας και Φιλοσοφίας του Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ταμίας ΔΣ της ΕΣ, Σταύρος Ζουμπουλάκης, συγγραφέας, εκπαιδευτικός, πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Δέσποινα Καταπότη, Αναπληρώτρια καθηγήτρια θεωρίας πολιτισμού και ψηφιακού πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Κώστας Κατσουλάρης, συγγραφέας, δημοσιογράφος, Πρόεδρος της ΕΣ, Λίλα Κονομάρα, συγγραφέας, μεταφράστρια, μέλος ΔΣ της ΕΣ, Δημοσθένης Κούρτοβικ, συγγραφέας, κριτικός λογοτεχνίας, Βασίλης Μπαμπούρης, μεταφραστής, διευθυντής σπουδών του Κέντρου Εκπαίδευσης Μεταφραστών meta|φράση, Γιάννης Μπασκόζος, συγγραφέας, δημοσιογράφος, Ευγενία Μπόζου, Υπεύθυνη δημόσιας πολιτικής και κυβερνητικών υποθέσεων στην Google για την Ελλάδα, Μανώλης Πατηνιώτης, Καθηγητής Ιστορίας των Επιστημών και των Τεχνικών στους νεότερους χρόνους στο ΕΚΠΑ, Νικόλας Σεβαστάκης, συγγραφέας, Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Λίζυ Τσιριμώκου, μεταφράστρια, Ομότιμη Καθηγήτρια Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Μαρία Φειδάκη, φιλόλογος, μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων, Θανάσης Χατζόπουλος, ποιητής, μεταφραστής, ψυχαναλυτής.

Προπαρασκευαστικά Webinars για τη συγγραφή, τη μετάφραση και την Τεχνητή Νοημοσύνη με εργαστηριακό χαρακτήρα

Στο πλαίσιο της προετοιμασίας του Συνεδρίου, θα προηγηθούν δύο ανοιχτά Webinars, με εργαστηριακό χαρακτήρα και δυνατότητα συζήτησης:

• 1o Webinar – Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου, ώρα 18:00

«Μεταξύ εντολών και ανυπότακτης δημιουργικότητας. Μεταφραστές/τριες και Τεχνητή Νοημοσύνη»

Εισηγητής: Δημήτρης Ασημακούλας, μεταφραστής και καθηγητής Μετάφρασης στο University of Surrey.

Το webinar ξεκινά με εισαγωγή στις δεξιότητες και τη χρήση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης, τόσο σε γενικό επίπεδο όσο και μέσα από ενδεικτικά παραδείγματα μεταφραστών/τριών που διδάσκουν σε πανεπιστημιακό περιβάλλον. Ακολουθεί συζήτηση γύρω από το τι είναι και τι δεν είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη, καθώς και το τι συνιστά -και τι δεν συνιστά- δημιουργικότητα.

Στη συνέχεια εξετάζεται η σχέση μετάφρασης και συγγραφής κειμένου, με έμφαση στον ρόλο των εντολών (prompts) και στον τρόπο με τον οποίο αυτές επηρεάζουν το παραγόμενο αποτέλεσμα, με συγκεκριμένα παραδείγματα κειμένων που έχουν παραχθεί με τη βοήθεια ΤΝ.

Το θεωρητικό μέρος συμπληρώνεται με αναφορά σε σχετικές μελέτες, βασισμένες σε συνεντεύξεις και πειραματικές έρευνες παρατήρησης της συμπεριφοράς μεταφραστών/τριών και συγγραφέων.

Το Webinar ολοκληρώνεται με πρακτική άσκηση και ανοιχτή συζήτηση με τους/τις συμμετέχοντες/ουσες.

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΓΓΡΑΦΗΣ (Reserve a spot): https://www.eventbrite.fr/e/hellenic-authors-society-webinar-1–tickets-1980884493845

• 2o Webinar – Πέμπτη 12 Φεβρουαρίου, ώρα 18:00

«Οι μεροληψίες στο ChatGPT: Σοφοφύλακες και “στοχαστικοί παπαγάλοι”»

Εισηγήτρια: Αγγελική Αλβανούδη, επίκουρη καθηγήτρια στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Το σεμινάριο εξετάζει κατά πόσο τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα, και ειδικότερα το ChatGPT, εμφανίζουν μεροληψίες στις απαντήσεις τους, δηλαδή αν αυτές είναι αντικειμενικές και ιδεολογικά ουδέτερες ή αν αναπαράγουν στερεοτυπικές αναπαραστάσεις που ενισχύουν προκαταλήψεις και υπονομεύουν την αξιοπιστία του μοντέλου.

Το σεμινάριο είναι δομημένο σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος προσεγγίζεται, από τη σκοπιά της κοινωνιογλωσσολογίας, η επιστημολογία του ChatGPT: ποιες «φωνές» εκπροσωπούνται στα δεδομένα εκπαίδευσής του, πώς συγκροτείται η διεπίδραση ανθρώπου–μηχανής και κατά πόσο τα παραγόμενα κείμενα λειτουργούν ως πολιτισμικά προϊόντα που κατευθύνουν συγκεκριμένους τρόπους ερμηνείας της πραγματικότητας.

Στο δεύτερο μέρος, μέσα από πειραματισμό με prompts στο ChatGPT 5.2, εξετάζονται έμφυλες και άλλες μορφές μεροληψίας στις απαντήσεις του μοντέλου, τόσο ως αντίδραση σε προκατειλημμένες ερωτήσεις όσο και ως προς τις αναπαραστάσεις και αξιολογήσεις ανδρών και γυναικών σε αφηγήματα και ιστορικά παραδείγματα. Τέλος, συζητούνται η ανιχνευσιμότητα των μεροληψιών, οι πιθανές αιτίες τους και οι κοινωνικές τους συνέπειες.

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΓΓΡΑΦΗΣ (Reserve a spot): https://www.eventbrite.fr/e/hellenic-authors-society-webinar-2-chatgpt-tickets-1980849065879

Η Εταιρεία Συγγραφέων ιδρύθηκε το 1981. Είναι ένα μη κερδοσκοπικό σωματείο που εκπροσωπεί τους/τις Έλληνες/ίδες συγγραφείς και δραστηριοποιείται για την προάσπιση των συγγραφικών δικαιωμάτων και την προαγωγή και τη διάδοση της ελληνικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Μέσα από παρεμβάσεις, συνεργασίες και πολιτιστικές δράσεις εθνικής και διεθνούς εμβέλειας, συμβάλλει ενεργά στον δημόσιο διάλογο για το βιβλίο και τη σύγχρονη γραφή και στην προάσπιση της ελευθερίας και της πολυφωνίας στον λόγο και την έκφραση.