Φρανσουά Οζόν: «Θα γύριζα τον «Ξένο» στην Ελλάδα αλλά τελικά πήγα στο Μαρόκο»

Ο Γάλλος δημιουργός Φρανσουά Οζόν συγκαταλέγεται εδώ και τρεις δεκαετίες στους σημαντικότερους Ευρωπαίους σκηνοθέτες. Με ταινίες όπως οι «8 Γυναίκες», «Το Αγόρι στο Τελευταίο Θρανίο», «Frantz», «Θέλημα Θεού» και «Το Έγκλημά μου», έχει διαμορφώσει μια ξεχωριστή κινηματογραφική ταυτότητα που συνδυάζει το ψυχολογικό δράμα, την κοινωνική παρατήρηση και την κινηματογραφική τόλμη.

Η μεταφορά του εμβληματικού μυθιστορήματος «Ο Ξένος» του Αλμπέρ Καμί στη μεγάλη οθόνη αποτελεί ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο εγχείρημα. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα λογοτεχνικά έργα του 20ού αιώνα και για ένα βιβλίο που καθόρισε τη φιλοσοφική σκέψη γύρω από την έννοια του παραλόγου, της αλήθειας και της ανθρώπινης ελευθερίας.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Φρανσουά Οζόν μιλά στο ΕΡΤnews.gr για τις επιλογές του στη μεταφορά του έργου, τη χρήση του ασπρόμαυρου, τη φιλοσοφία του Καμί και τη σχέση του με την Ελλάδα.

Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Επιλέξατε να γυρίσετε την ταινία σε ασπρόμαυρο. Πέρα από τους αισθητικούς λόγους, τι σας οδήγησε σε αυτή την απόφαση;

Φρανσουά Οζόν: Για μένα, το ασπρόμαυρο ήταν αυτονόητο από τη στιγμή που ξαναδιάβασα το βιβλίο. Πρόκειται για ένα φιλοσοφικό έργο και ένιωθα ότι το ασπρόμαυρο ταίριαζε απόλυτα με όσα ήθελα να αφηγηθώ. Η έγχρωμη εικόνα θα μας αποσπούσε από την ουσία. Επιπλέον, θέλαμε με τον διευθυντή φωτογραφίας να δουλέψουμε πάνω στο φως, τον ήλιο και την εκτυφλωτική του δύναμη, στοιχεία απολύτως καθοριστικά για την ιστορία. Το ασπρόμαυρο μάς επέτρεψε να επεξεργαστούμε καλύτερα τις έντονες φωτεινότητες. Υπήρχε επίσης μια φυσική συνέχεια με τα ιστορικά αρχεία και τις εικόνες της γαλλικής αποικιακής περιόδου στην Αλγερία, που ήταν όλες ασπρόμαυρες. Είχα ξαναδουλέψει έτσι στο «Frantz», μια ακόμη ταινία εποχής. Πιστεύω ότι για ιστορικές περιόδους που έχουμε γνωρίσει μέσα από φωτογραφίες και κινηματογράφο, το ασπρόμαυρο συχνά επιβάλλεται από μόνο του.

Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Η ταινία φέρνει στον νου το έργο μεγάλων δημιουργών όπως ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν ή ο Πιερ Πάολο Παζολίνι. Υπήρξαν συνειδητές αναφορές σε αυτούς τους σκηνοθέτες;

Φρανσουά Οζόν: Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι το ασπρόμαυρο ξυπνά αμέσως τη συλλογική κινηματογραφική μας μνήμη. Συχνά δεν είναι καν συνειδητό. Κάποιες φορές κοιτούσα ένα πλάνο μέσα από τον φακό και σκεφτόμουν ότι μου θυμίζει μια άλλη ταινία, αλλά αυτό συνέβαινε ακριβώς επειδή ήταν ασπρόμαυρο. Όταν, για παράδειγμα, έβλεπα τη Ρεμπέκα Μαρντέρ με το μαγιό της στην παραλία, μου ερχόταν στο μυαλό η Ελίζαμπεθ Τέιλορ στο «Ξαφνικά Πέρυσι το Καλοκαίρι». Σίγουρα υπήρχαν στιγμές όπου σκέφτηκα τον Μπέργκμαν, ιδιαίτερα στη σκηνή του ονείρου με τη γκιλοτίνα. Τις περισσότερες φορές όμως αυτές οι αναφορές γεννιούνταν από το ίδιο το ασπρόμαυρο και όχι από κάποια συνειδητή πρόθεσή μου.

Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Ένα από τα θέματα που διατρέχουν την ιστορία μοιάζει να είναι η ιδέα ότι η ανθρωπότητα είναι καταδικασμένη και ότι δεν υπάρχει πραγματική ελπίδα. Εσείς, ως δημιουργός που εξακολουθεί να αφηγείται ιστορίες σχεδόν κάθε χρόνο, πιστεύετε ότι είμαστε πράγματι ένα καταδικασμένο είδος;

Φρανσουά Οζόν: Νομίζω ότι ο Καμί πράγματι διαπιστώνει την παραδοξότητα και τον παραλογισμό του κόσμου και αναγνωρίζει ότι όλοι είμαστε καταδικασμένοι. Όμως προτείνει και μια διέξοδο: την εξέγερση, την άρνηση της παθητικότητας. Δεν ήταν καθόλου μηδενιστής. Αντίθετα, πίστευε ότι ακριβώς επειδή ο κόσμος είναι παράλογος και ίσως δεν διαθέτει κάποιο προφανές νόημα, οφείλουμε να δρούμε. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και στην τελευταία σκηνή με τον ιερέα. Ο Μερσό γεννιέται πραγματικά εκείνη τη στιγμή. Στο τέλος της ταινίας είναι περισσότερο ζωντανός από ποτέ, γιατί έχει καταλάβει ότι σημασία έχουν τα απλά πράγματα: η χαρά του να κολυμπάς, να αγαπάς, να βρίσκεις κάτι στο οποίο να μπορείς να κρατηθείς και όχι μια αφηρημένη ιδεολογία.

Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Επιλέξατε να παρουσιάσετε τον Μερσό όχι ως έναν άνθρωπο που σκοτώνει από καθαρή συναισθηματική αδράνεια. Εισάγετε μια υπόγεια, σχεδόν ερωτική ένταση ανάμεσα στον θύτη και το θύμα, δείχνετε πιο καθαρά την επιρροή του Ρεϊμόν και προσθέτετε στιγμές δισταγμού. Θα θέλατε να επεκταθείτε σε αυτή την πιο ανθρώπινη προσέγγιση της καθοριστικής σκηνής του φόνου;

Φρανσουά Οζόν: Η σκηνή του φόνου είναι εξαιρετικά μυστηριώδης στο βιβλίο. Είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί ο Μερσό επιστρέφει εκεί. Υπάρχουν δύο διαδοχικές επιστροφές. Ακολούθησα κατά γράμμα όσα γράφει ο Καμί. Υπάρχει μια ένταση ανάμεσα στους δύο άνδρες. Ο ένας είναι ξαπλωμένος, ο άλλος όρθιος. Για να κινηματογραφήσω αυτή τη σκηνή σκέφτηκα πολύ τα γουέστερν του Σέρτζιο Λεόνε. Στις μονομαχίες του υπάρχει πάντοτε μια ερωτική ένταση στα βλέμματα. Δεν πιστεύω ότι υπάρχει ομοφυλοφιλική διάσταση ανάμεσα στους δύο χαρακτήρες, αλλά υπάρχει η ιδέα του Άλλου, του ξένου. Είναι μίσος; Είναι αγάπη; Αυτό το στοιχείο υπάρχει σε κάθε μονομαχία και ήθελα να το αξιοποιήσω, προσδίδοντας μια μορφή ερωτικοποίησης στη σύγκρουση, κάτι που θεωρούσα σημαντικό για εκείνη τη στιγμή.

Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Είστε εξοικειωμένος με την Ελλάδα; Την έχετε επισκεφθεί αρκετές φορές. Υπάρχει κάτι που αγαπάτε ιδιαίτερα στη χώρα ή στον πολιτισμό της;

Φρανσουά Οζόν: Ναι, είναι μια χώρα που αγαπώ πολύ. Έχω επισκεφθεί αρκετές φορές τα ελληνικά νησιά και για εμάς τους Γάλλους αποτελούν πάντα έναν εξωτικό και απολαυστικό προορισμό. Μάλιστα, όταν προετοιμάζαμε τον «Ξένο», αναζητούσαμε μια μεσογειακή πόλη που θα μπορούσε να υποδυθεί το Αλγέρι. Δεν ήταν δυνατό να γυρίσουμε στην Αλγερία λόγω των σύνθετων σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Αρχικά σκεφτήκαμε το Μαρόκο, αλλά κάποια στιγμή εξετάσαμε σοβαρά το ενδεχόμενο να βρούμε τοποθεσίες στην Ελλάδα που να ανταποκρίνονται στις περιγραφές του Καμί. Τελικά γυρίσαμε ολόκληρη την ταινία στο Μαρόκο, αλλά ελπίζω κάποια μέρα να έχω την ευκαιρία να κινηματογραφήσω στην Ελλάδα.

Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Οι οραματικές σκηνές του πρωταγωνιστή και ιδιαίτερα η φανταστική συνάντησή του με τη μητέρα του συγκίνησαν έντονα το κοινό. Προσωπικά μου θύμισαν ακόμη και χριστιανικές εικονογραφικές αναφορές, όπως τη συνάντηση του Ιησού με την Παναγία. Πώς προσεγγίσατε αυτή τη σκηνή και έχει κάποια ιδιαίτερη συμβολική σημασία για εσάς;

Φρανσουά Οζόν: Η μητέρα είναι καθοριστική μορφή στο έργο, αφού η πρώτη φράση του βιβλίου είναι: «Σήμερα πέθανε η μητέρα μου». Μου φαινόταν απαραίτητο σε μια κινηματογραφική μεταφορά να τη δούμε κάποια στιγμή. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα της σκηνής στη φυλακή. Ο Μερσό περνά περισσότερο από έναν χρόνο έγκλειστος, σκέφτεται διαρκώς τον θάνατο και φυσικά τη γκιλοτίνα. Ήταν αναπόφευκτο να σκεφτεί και τη μητέρα του. Έτσι προέκυψε αυτή η τελευταία συνάντηση ανάμεσά τους. Ήθελα επίσης η σκηνή να έχει έναν σχεδόν σουρεαλιστικό χαρακτήρα. Η γκιλοτίνα στη μέση της ερήμου είναι κάτι εντελώς απίθανο και μη ρεαλιστικό, αλλά αισθάνθηκα ότι θα μπορούσε να δημιουργήσει μια όμορφη και ποιητική εικόνα.

Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Η απόλυτη ειλικρίνεια του Μερσό οδηγεί τελικά στην καταδίκη του. Πιστεύετε ότι και σήμερα υπάρχουν άνθρωποι που επιλέγουν να λένε την αλήθεια ακόμη κι όταν αυτό συνεπάγεται προσωπικό κόστος;

Φρανσουά Οζόν: Αυτό είναι πράγματι ένα από τα πιο σύγχρονα χαρακτηριστικά του ήρωα. Λέει πάντα την αλήθεια. Σήμερα αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, γιατί έχουμε την αίσθηση ότι όλοι λένε ψέματα. Αρκεί να δει κανείς τι συμβαίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες με τον Ντόναλντ Τραμπ. Ο Μερσό είναι κάποιος που επιμένει να λέει την αλήθεια, ακόμη κι αν αυτό τον οδηγεί στον θάνατο. Και αυτό ακριβώς είναι το θέμα που θέτει ο Καμί: το πόσο δύσκολο είναι να λες την αλήθεια στον σύγχρονο κόσμο.

Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Η ταινία πρόκειται να κυκλοφορήσει σύντομα στην Ελλάδα. Θα θέλατε να απευθύνετε ένα μήνυμα στο ελληνικό κοινό και να μας μιλήσετε λίγο για την ταινία;

Φρανσουά Οζόν: Γεια σας. Είμαι ο Φρανσουά Οζόν, σκηνοθέτης του «Ξένου». Χαίρομαι ιδιαίτερα που η ταινία θα προβληθεί στην Ελλάδα. Πρόκειται για μια μεταφορά του μυθιστορήματος του Αλμπέρ Καμί, ενός βιβλίου εξαιρετικά σημαντικού για τη Γαλλία. Ελπίζω οι Έλληνες να το έχουν διαβάσει. Αλλά ακόμη κι αν δεν το έχουν κάνει, μπορούν να δουν την ταινία και εύχομαι να ανακαλύψουν το βιβλίο μετά την προβολή της.

Η ταινία «Ο Ξένος» θα κυκλοφορήσει στις ελληνικές αίθουσες από τη Spentzos Film. Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο των προωθητικών δράσεων της Unifrance.

Δείτε το trailer: