Ελληνική οικονομία: Οι μακροοικονομικές ανισορροπίες υποχωρούν τα διαρθρωτικά αγκάθια παραμένουν

Η Κομισιόν, μπορεί να έβγαλε την Ελλάδα από τη λίστα των χωρών της Ε.Ε. με μακροοικονομικές ανισορροπίες και να αναγνωρίζει τις δημοσιονομικές επιτυχίες της χώρας, δεν ξεχνάει ωστόσο τις διαρθρωτικές αδυναμίες της σε πολλά μέτωπα της οικονομίας τα οποία εκτείνονται από τη φορολογία και τις ενεργειακές επιδοτήσεις έως τιςκρατικές δαπάνες, τη δημόσια διοίκηση, τη Δικαιοσύνη, το στεγαστικό πρόβλημα και τις χρόνιες αδυναμίες της παραγωγικής βάσης της χώρας.

Τόσο η Ε. Ε. στις συστάσεις του 2026, όσο και ο ΟΟΣΑ στη δική του έκθεση, σημειώνουν ότι η δικαιοσύνη παραμένει από τις πιο αργές στην Ευρώπη, με σοβαρές καθυστερήσεις σε αστικές, διοικητικές και εμπορικές υποθέσεις.

Οι τράπεζες, αν και έχουν βελτιώσει αισθητά τους ισολογισμούς τους, η διαδικασία εκκαθάρισης των προβληματικών δανείων, είναι αργή, κυρίως λόγω δικαστικών εμποδίων και καθυστερήσεων σε πλειστηριασμούς και ρευστοποιήσεις.

Στην ενέργεια, η Ελλάδα παραμένει υπερβολικά εξαρτημένη από το φυσικό αέριο, ενώ οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας παραμένουν υψηλές. Ζητούν επιτάχυνση των επενδύσεων σε ΑΠΕ, αποθήκευση ενέργειας, έξυπνους μετρητές και διασυνδέσεις νησιών.

Στον κατάλογο με τις βασικές διαρθρωτικές προκλήσεις η Κομισιόν εντάσσει και το στεγαστικό, επισημαίνοντας ότι οι τιμές κατοικιών και τα ενοίκια αυξάνονται με έντονο ρυθμό από το 2019, πολύ ταχύτερα από την αύξηση των εισοδημάτων. Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται στον συνδυασμό της ισχυρής ζήτησης και της περιορισμένης προσφοράς κατοικιών που είναι αποτέλεσμα της χαμηλής οικοδομικής δραστηριότητας στην Ελλάδα για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η Επιτροπή σημειώνει ότι οι πολιτικές παρεμβάσεις που έχουν δρομολογηθεί, όπως η εθνική στεγαστική στρατηγική και τα προγράμματα αξιοποίησης ακινήτων για κοινωνική κατοικία, βρίσκονται ακόμη σε αρχικό στάδιο εφαρμογής και δεν έχουν αποδώσει ουσιαστικά αποτελέσματα.

Ακόμα οι δύο οργανισμοί βάζουν στην πρώτη γραμμή το ζήτημα των φοροαπαλλαγών, τους Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης στο ντίζελ και τα χρέη των νοσοκομείων.

Αναφέρουν ότι πολλές φοροαπαλλαγές θα πρέπει να επανεξετασθούν όχι μόνο λόγω τους κόστους για τον προϋπολογισμό αλλά και για το κοινωνικό τους αποτύπωμα.

Σήμερα υπάρχουν 1.236 φοροαπαλλαγές και κοστίζουν στον προϋπολογισμό περίπου 22,9 δισ. ευρώ. Πρόκειται για ειδικές ρυθμίσεις που μειώνουν άμεσα ή έμμεσα τα φορολογικά έσοδα και προβλέπουν απαλλαγές, μειώσεις, εκπτώσεις, μειωμένους συντελεστές και αναβολές φορολογικών υποχρεώσεων.

Η Κομισιόν και ο ΟΟΣΑ δεν υποστηρίζουν ότι κάθε φοροαπαλλαγή είναι αναγκαστικά λανθασμένη αλλά εντοπίζουν το πρόβλημα κυρίως στο ότι δεν υπάρχει συστηματική αξιολόγηση, προκαλείται άνιση μεταχείριση μεταξύ φορολογουμένων ενώ στερούνται σημαντικοί πόροι από τον προϋπολογισμό.

Ειδικότερα ο ΟΟΣΑ αναφέρει ότι «ο περιορισμός των φορολογικών δαπανών και η συνέχιση των μέτρων για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής θα δημιουργούσαν πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο» ενώ η Κομισιόν ζητά να αξιολογηθούν και να εξορθολογιστούν, 1.236 περιπτώσεις φοροαπαλλαγών με σημαντικό δημοσιονομικό βάρος.

Κατά το παρελθόν o ΟΟΣΑ έχει υπογραμμίσει ότι οι πολλές φορολογικές δαπάνες, ιδίως οι μειωμένοι συντελεστές και οι απαλλαγές ΦΠΑ, μειώνουν τα δημόσια έσοδα, ενώ τα στοιχεία για την αποτελεσματικότητά τους είναι αδύναμα. Το βασικό ζητούμενο όπως προκύπτει δεν είναι μια οριζόντια κατάργηση, αλλά η αξιολόγηση τους: ποιες απαλλαγές βοηθούν πραγματικά, ποιες ωφελούν δυσανάλογα συγκεκριμένες ομάδες και ποιες μπορούν να μειωθούν ώστε να διευρυνθεί η φορολογική βάση χωρίς αύξηση συντελεστών.

Η πορεία των φοροαπαλλαγών τα τελευταία χρόνια είναι διαρκώς αυξητική. Το 2014 εν μέσω μνημονίων ανέρχονταν σε 3,042 δισ. ευρώ για να διαμορφωθούν σε 7,716 δισ. ευρώ το 2017. Με εξαίρεση την περίοδο της πανδημίας, από το 2021 και εντεύθεν αυξάνονται και πληθύνονται με αποτέλεσμα να προσεγγίζουν σήμερα τα 22,9 δισ. Ευρώ.

Οι φόροι στο ντίζελ

Η Ελλάδα- σύμφωνα με την Κομισιόν- εξακολουθεί να είναι η χώρα της Ε.Ε όπου οι Ειδικοί Φόροι Κατανάλωσης στο πετρέλαιο κίνησης (diesel) παραμένουν ιδιαίτερα χαμηλοί σε σύγκριση με εκείνους στη βενζίνη, παρότι το diesel είναι πιο επιβαρυντικό για το περιβάλλον.

«Ως εκ τούτου, μια αναπροσαρμογή της ενεργειακής φορολογίας, σε συνδυασμό με τη σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων στα ορυκτά καύσιμα, θα μπορούσε να δημιουργήσει ισχυρότερα κίνητρα για την ηλεκτροκίνηση και γενικότερα τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας. Ενώ, η πιο στοχευμένη αξιοποίηση πηγών εσόδων (όπως το ETS – το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών) θα επέτρεπε τη διάθεση επαρκών πόρων σε βασικά σχήματα στήριξης (όπως ο λογαριασμός ΑΠΕ), ενώ παράλληλα θα ενίσχυε την απανθρακοποίηση της βιομηχανίας και των μεταφορών, συμβάλλοντας περαιτέρω στην πράσινη μετάβαση της Ελλάδας με δίκαιο και κοινωνικά συμπεριληπτικό τρόπο», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Σημειώνεται, ότι ο Ε.Φ.Κ  στο πετρέλαιο κίνησης (diesel) στην Ελλάδα ανέρχεται σε 0,41 ευρώ ανά λίτρο (ή 410 ευρώ ανά 1.000 λίτρα).

Σε αντίθεση με τη βενζίνη (όπου η Ελλάδα έχει τον 4ο υψηλότερο ΕΦΚ στην Ε.Ε. με 0,70 ευρώ /λίτρο), στο ντίζελ η χώρα μας βρίσκεται κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο, καταλαμβάνοντας περίπου την 13η θέση ανάμεσα στα 27 κράτη-μέλη.

Η Ελλάδα, με το 0,41 ευρώ ανά λίτρο, είναι ελαφρώς κάτω από τον μέσο όρο της Ε.Ε.

Τα χρέη των νοσοκομείων

Νέο «καμπανάκι» σήμαναν οι Βρυξέλλες και για τα χρέη των νοσοκομείων προς τους προμηθευτές, τα οποία κινούνται σταθερά πάνω από τα 1,5 δισ. ευρώ, αντί να περιορίζονται.

Το πρόβλημα δεν είναι ταμειακό– όπως τουλάχιστον τονίζουν αρμόδιες πηγές του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους-, καθώς οι σχετικές πιστώσεις υπάρχουν, εκταμιεύονται σύμφωνα με τον σχεδιασμό αλλά οι πληρωμές πελαγοδρομούν στους φορείς, που βαρύνονται με οφειλές.

Σε μια από τις συνοδευτικές Εκθέσεις της αξιολόγησης των Ευρωπαϊκού Εξαμήνου η Κομισιόν παρατηρεί κατ’ αρχάς ότι το συνολικό ύψος των καθαρών καθυστερούμενων οφειλών του δημόσιου τομέα μειώθηκε κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2025, από 626 εκατ. ευρώ τον Ιούλιο σε 453 εκατ. ευρώ τον Δεκέμβριο (περίπου -28%), αλλά η ετήσια πρόοδος παραμένει μέτρια (περίπου -3%). 

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία από τη Γενική Κυβέρνηση, δείχνουν ότι οι ακαθάριστες ληξιπρόθεσμες οφειλές του Δημοσίου διαμορφώνονταν στα 3,103 δισ. ευρώ τον Μάρτιο, έναντι 2,577 δισ. ευρώ τον Δεκέμβριο του 2025. Από αυτό το stock χρεών, τα 1,590 δισ. ευρώ εγγράφονται στα νοσοκομεία, ενώ άλλα 199 εκατ. ευρώ βαρύνουν τον ΕΟΠΥΥ. Η υποσημείωση από το ΓΛΚ είναι ότι τα ληξιπρόθεσμα του ΕΟΠΥΥ και των Νοσοκομείων εμφανίζουν τα μικτά ποσά και υφίσταται υποχρέωση από τους προμηθευτές για rebate και clawback, που δεν έχει συμψηφιστεί ακόμα.