Ευπάθεια: Μπορείς να την διαγνώσεις και να την προλάβεις

Η γήρανση είναι μια φυσική διαδικασία που αφορά όλους τους ανθρώπους. Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η απώλεια δυνάμεων, η κόπωση, η μειωμένη κινητικότητα και η αυξημένη ευπάθεια απέναντι σε ασθένειες και ατυχήματα δεν πρέπει να θεωρούνται πάντοτε φυσιολογικές συνέπειες της ηλικίας.

Οι μισοί ενήλικοι άνω των 50 ετών βρίσκονται στο στάδιο της «προ-ευαλωτότητας»

Πίσω από αυτά τα συμπτώματα μπορεί να κρύβεται η λεγόμενη «ευαλωτότητα», ένα σύνδρομο που επηρεάζει εκατομμύρια ηλικιωμένους παγκοσμίως και αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο νοσηλείας, αναπηρίας, ακόμη και πρόωρου θανάτου. Τα καλά νέα είναι ότι η επιστημονική κοινότητα διαθέτει πλέον εργαλεία για την έγκαιρη αναγνώριση και, σε πολλές περιπτώσεις, την πρόληψη ή επιβράδυνση της εξέλιξής της. Κρίσιμη είναι η διάγνωση στο προκαταρκτικό στάδιο της «προ-ευαλωτότητας», οπότε και είναι δυνατόν να υπάρξει παρέμβαση και ικανή βελτίωση.

Μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες, οι γιατροί βασίζονταν κυρίως στην εμπειρική τους κρίση για να διαγνώσουν την ευαλωτότητα, όπως επισημαίνει δημοσίευμα των «New York Times». Σήμερα, αντίθετα, η κατάσταση αξιολογείται με συγκεκριμένα επιστημονικά κριτήρια που επιτρέπουν τον έγκαιρο εντοπισμό ατόμων υψηλού κινδύνου.

Η ευαλωτότητα περιγράφει μια κατάσταση κατά την οποία ο οργανισμός διαθέτει μειωμένα αποθέματα αντοχής και δυσκολεύεται να ανταποκριθεί σε στρεσογόνους παράγοντες, όπως μια λοίμωξη, μια χειρουργική επέμβαση ή ακόμη και μια απλή πτώση. Ενας ηλικιωμένος που θεωρείται ευάλωτος είναι πολύ πιθανότερο να υποστεί σοβαρές επιπλοκές από ένα γεγονός που για έναν πιο υγιή συνομήλικό του θα είχε περιορισμένες συνέπειες.

Παρότι η ευαλωτότητα συνδέεται στενά με τη γήρανση, οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν αποτελεί αναπόφευκτο χαρακτηριστικό της τρίτης ηλικίας. Πολλοί άνθρωποι διατηρούν υψηλά επίπεδα λειτουργικότητας και ανεξαρτησίας ακόμη και σε πολύ προχωρημένη ηλικία. Αντίθετα, η ευαλωτότητα θεωρείται μια μορφή επιταχυνόμενης γήρανσης, κατά την οποία η σωματική φθορά εξελίσσεται ταχύτερα απ’ ό,τι στους συνομηλίκους του ευάλωτου ατόμου.

Σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, περίπου ένας στους δέκα ανθρώπους ηλικίας άνω των 50 ετών (γύρω στο 11%) εμφανίζει ήδη χαρακτηριστικά ευαλωτότητας, ενώ το ποσοστό αυξάνεται δραματικά μετά τα 90 χρόνια. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι σχεδόν οι μισοί ενήλικοι άνω των 50 ετών βρίσκονται σε ένα ενδιάμεσο στάδιο, γνωστό ως «προ-ευαλωτότητα», το οποίο συχνά περνά απαρατήρητο.

Η διάγνωση βασίζεται συνήθως σε δείκτες όπως η μυϊκή αδυναμία, η βραδύτητα στη βάδιση, η μειωμένη φυσική δραστηριότητα, η εξάντληση και η ακούσια απώλεια βάρους. Παράλληλα, οι γιατροί λαμβάνουν υπόψη το σύνολο των προβλημάτων υγείας που αντιμετωπίζει ένα άτομο, από την υπέρταση και τον σακχαρώδη διαβήτη έως τις γνωστικές διαταραχές.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η ευαλωτότητα προκύπτει από τη σταδιακή εξασθένηση πολλών συστημάτων του οργανισμού, κυρίως του μυοσκελετικού, του ανοσοποιητικού και του μεταβολικού συστήματος. Η απώλεια μυϊκής μάζας φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο. Οσο μειώνεται η δύναμη, τόσο περιορίζεται η κίνηση. Η μειωμένη δραστηριότητα οδηγεί σε περαιτέρω αποδυνάμωση, αυξημένη κόπωση και απώλεια βάρους, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που επιταχύνει την έκπτωση της υγείας.

Η πρόληψη

Παρά τη σοβαρότητα του προβλήματος, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι υπάρχουν αποτελεσματικοί τρόποι πρόληψης.

Η συστηματική σωματική άσκηση, με έμφαση στην ενδυνάμωση των μυών και στην αερόβια δραστηριότητα, αποτελεί τον σημαντικότερο προστατευτικό παράγοντα. Εξίσου σημαντική είναι η επαρκής πρόσληψη πρωτεϊνών μέσω της διατροφής, ώστε να διατηρείται η μυϊκή μάζα.

Η κοινωνική δραστηριοποίηση και η ενεργός συμμετοχή σε κοινωνικές και πνευματικές δραστηριότητες φαίνεται επίσης να συμβάλλουν στη διατήρηση της λειτουργικότητας.Το σημαντικότερο μήνυμα που στέλνουν οι ειδικοί είναι ότι η πρόληψη πρέπει να ξεκινά πολύ πριν από την τρίτη ηλικία.

Η διατήρηση της φυσικής κατάστασης, της μυϊκής δύναμης και ενός υγιούς τρόπου ζωής από τη μέση ηλικία μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης ευαλωτότητας αργότερα.

Η γήρανση μπορεί να είναι αναπόφευκτη. Η απώλεια όμως της ανεξαρτησίας και της ποιότητας ζωής δεν είναι.

Και αυτό αποτελεί ίσως το πιο αισιόδοξο μήνυμα που προκύπτει από τη σύγχρονη έρευνα γύρω από την ευαλωτότητα των ηλικιωμένων.

Με σωστή άσκηση, ισορροπημένη διατροφή, κοινωνική συμμετοχή, νοητική δραστηριότητα και ψυχολογική ενδυνάμωση, πολλοί ηλικιωμένοι μπορούν να διατηρήσουν ή ακόμη και να βελτιώσουν την υγεία και την ποιότητα ζωής τους.

Αρα, οι καθημερινές επιλογές μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο γερνάμε.

Premium έκδοση «Τα ΝΕΑ»