Η παγκόσμια εικόνα της αιμοδοσίας παρουσιάζει σαφή σημάδια προόδου. Περισσότεροι άνθρωποι από ποτέ προσφέρουν εθελοντικά αίμα, οι εθνικές υπηρεσίες αιμοδοσίας ενισχύονται και η ασφάλεια των μεταγγίσεων βελτιώνεται σταδιακά. Ωστόσο, πίσω από τα θετικά στοιχεία παραμένει μια σκληρή πραγματικότητα: εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε ασφαλές αίμα όταν το χρειάζονται για να σώσουν τη ζωή τους.
Τα νέα στοιχεία που δημοσιοποίησε ο World Health Organization (ΠΟΥ) αποτυπώνουν τόσο την πρόοδο όσο και τις προκλήσεις που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τα παγκόσμια συστήματα υγείας.
Σύμφωνα με τα δεδομένα από 132 χώρες, οι συλλογές αίματος παγκοσμίως αυξήθηκαν κατά σχεδόν 19% μεταξύ 2013 και 2023. Το σημαντικότερο στοιχείο είναι ότι η πρόοδος αυτή βασίστηκε κυρίως στους εθελοντές αιμοδότες. Περισσότερο από το 85% των περίπου 120 εκατομμυρίων μονάδων αίματος που συγκεντρώθηκαν το 2023 προήλθαν από εθελοντικές και μη αμειβόμενες δωρεές.
Η εξέλιξη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική από τον ΠΟΥ, καθώς οι εθελοντικές αιμοδοσίες αποτελούν διεθνώς το ασφαλέστερο και πιο βιώσιμο μοντέλο διασφάλισης επαρκών αποθεμάτων αίματος. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι τακτικοί εθελοντές αιμοδότες παρουσιάζουν χαμηλότερο κίνδυνο μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων και προσφέρουν μεγαλύτερη σταθερότητα στα εθνικά συστήματα αιμοδοσίας.
Παρά τη θετική πορεία, οι ανισότητες παραμένουν εντυπωσιακές. Εκατομμύρια ασθενείς συνεχίζουν να στερούνται πρόσβασης σε ασφαλείς μεταγγίσεις. Μεταξύ αυτών βρίσκονται γυναίκες που αντιμετωπίζουν σοβαρές αιμορραγίες κατά τον τοκετό, παιδιά με βαριά αναιμία, θύματα τροχαίων ατυχημάτων και εγκαυμάτων, ασθενείς που υποβάλλονται σε χειρουργικές επεμβάσεις αλλά και άτομα που πάσχουν από χρόνιες παθήσεις όπως η δρεπανοκυτταρική αναιμία, η θαλασσαιμία, η αιμορροφιλία, οι ανοσοανεπάρκειες και ορισμένες μορφές καρκίνου.
Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, όπου η έλλειψη χρηματοδότησης, οι αδύναμες υποδομές και τα προβλήματα στις μεταφορές δυσκολεύουν τη δημιουργία αξιόπιστων εθνικών τραπεζών αίματος.
Παγκόσμιο πρόβλημα
Τα στοιχεία του ΠΟΥ αποκαλύπτουν μια βαθιά παγκόσμια ανισορροπία. Οι χώρες υψηλού εισοδήματος φιλοξενούν μόλις το 15% του παγκόσμιου πληθυσμού, αλλά συγκεντρώνουν το 36% όλων των αιμοδοσιών παγκοσμίως. Αντίθετα, πολλές φτωχότερες χώρες αδυνατούν να εξασφαλίσουν επαρκή αποθέματα ακόμη και για βασικές ανάγκες.
Η διαφορά είναι εμφανής και στα ποσοστά αιμοδοσίας. Σε ορισμένες χώρες καταγράφονται μόλις 0,4 αιμοδοσίες ανά 1.000 κατοίκους, ενώ σε άλλες ο αριθμός φτάνει τις 53 αιμοδοσίες ανά 1.000 κατοίκους. Συνολικά, 24 χώρες δήλωσαν ότι συγκεντρώνουν λιγότερες από πέντε αιμοδοσίες ανά 1.000 κατοίκους, επίπεδο που θεωρείται εξαιρετικά χαμηλό για την κάλυψη των αναγκών του πληθυσμού.
Αντίστοιχες διαφορές καταγράφονται και στη συμμετοχή των εθελοντών. Στις χώρες υψηλού εισοδήματος, οι εθελοντικές μη αμειβόμενες αιμοδοσίες αντιπροσωπεύουν το 98,4% του συνόλου των δωρεών αίματος. Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος το ποσοστό περιορίζεται στο 63,4%, γεγονός που αποκαλύπτει τις δυσκολίες στη δημιουργία σταθερής κουλτούρας εθελοντικής προσφοράς.
Πέρα από τις ανισότητες στην προσφορά αίματος, ο ΠΟΥ επισημαίνει και σημαντικές αδυναμίες στη διακυβέρνηση των συστημάτων αιμοδοσίας. Σχεδόν το ένα τρίτο των χωρών δεν διαθέτει ακόμη ειδική νομοθεσία που να διασφαλίζει την ποιότητα και την ασφάλεια του αίματος και των παραγώγων του.
Μόλις το 64% των χωρών διαθέτει συστήματα τακτικών επιθεωρήσεων των υπηρεσιών αιμοδοσίας, ενώ μόνο το 62% εφαρμόζει επίσημες διαδικασίες αδειοδότησης. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι μόλις το 40% των χωρών αναφέρει πως τουλάχιστον μέρος των υπηρεσιών μετάγγισης λειτουργεί με διαπιστευμένα πρότυπα ποιότητας.
Η χρηματοδότηση αποτελεί ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα. Περισσότερες από μία στις επτά χώρες δεν διαθέτουν ούτε ειδικό κρατικό προϋπολογισμό ούτε μηχανισμούς ανάκτησης κόστους για τη λειτουργία των υπηρεσιών αιμοδοσίας. Αυτό δημιουργεί σοβαρές ανησυχίες για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των εθνικών αποθεμάτων αίματος.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καλεί τις κυβερνήσεις να επενδύσουν περισσότερο στην ενίσχυση των εθνικών συστημάτων αιμοδοσίας, να βελτιώσουν τη νομοθεσία και τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, να διασφαλίσουν σταθερή χρηματοδότηση και να αναπτύξουν αποτελεσματικότερα συστήματα συλλογής και αξιοποίησης δεδομένων.
Η δημοσιοποίηση των στοιχείων γίνεται λίγες ημέρες πριν από την Παγκόσμια Ημέρα Εθελοντή Αιμοδότη, η οποία τιμάται κάθε χρόνο στις 14 Ιουνίου. Το φετινό μήνυμα της εκστρατείας του ΠΟΥ, «Μία σταγόνα ανθρωπιάς. Δώσε αίμα. Σώσε ζωές», υπενθυμίζει ότι πίσω από κάθε μονάδα αίματος βρίσκεται μια πράξη αλληλεγγύης που μπορεί να καθορίσει τη ζωή ή τον θάνατο ενός συνανθρώπου.
Το κεντρικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι σαφές. Ο κόσμος έχει σημειώσει ουσιαστική πρόοδο στη δημιουργία ασφαλέστερων αποθεμάτων αίματος, όμως η πρόσβαση σε αυτά εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τόπο γέννησης και διαμονής ενός ανθρώπου. Και όσο αυτή η πραγματικότητα παραμένει, η καθολική πρόσβαση σε ασφαλές αίμα εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους στόχους της παγκόσμιας δημόσιας υγείας.
