Συνοχή, νέοι πόροι και «επιστροφές»: Γι’ αυτά θα δοθεί η μάχη για το νέο ΠΔΠ

Η Ιρλανδική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ έθεσε το Σάββατο στο τραπέζι των «27» το αναθεωρημένο «κουτί διαπραγμάτευσης» (negobox) για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034, προτείνοντας συνολικές αναλήψεις υποχρεώσεων ύψους €1,622 τρισ. σε σταθερές τιμές 2025. Το ποσό είναι κατά € 141 δισ., ή 8%, χαμηλότερο από την πρόταση που είχε παρουσιάσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 16 Ιουλίου 2025. Οι εθνικοί φάκελοι για τη Συνοχή και την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) διατηρούνται, ωστόσο, στο επίπεδο που είχε διαμορφώσει τον Ιούνιο η Κυπριακή Προεδρία.

Ανταπόκριση: Γιώργος Συριόπουλος

Το κείμενο διαβιβάστηκε από τη Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου στην Επιτροπή Μονίμων Αντιπροσώπων (Coreper) με τον αριθμό 13922/26 και προβλέπει πιστώσεις πληρωμών € 1,655 τρισ.. Η περικοπή είναι βαθύτερη από τα έως € 100 δισ. που ανέμεναν τις προηγούμενες ημέρες διπλωματικές πηγές, σύμφωνα με το Contexte. Όπως ορίζει το ίδιο το έγγραφο, το «κουτί» δεν δεσμεύει καμία αντιπροσωπεία και η διαπραγμάτευση συνεχίζει να διέπεται από την αρχή ότι τίποτα δεν έχει συμφωνηθεί έως ότου συμφωνηθούν όλα.

Σύμφωνα με τον Ιρλανδό υφυπουργό Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Άμυνας Τόμας Μπερν, η πρόταση αντιστοιχεί στο 1,16% του ΑΕΕ της Ένωσης και εξακολουθεί να συνιστά αύξηση άνω του 30% σε σχέση με το τρέχον ΠΔΠ, ή περίπου 47% σε τρέχουσες τιμές, όπου συνυπολογίζεται ο πληθωρισμός των επόμενων ετών. Μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου, ο κ. Μπερν χαρακτήρισε το κείμενο «σημαντικό βήμα προς μια συμφωνία πριν από το τέλος του έτους», σημειώνοντας ωστόσο ότι «δεν είναι το τελικό αποτέλεσμα» και ότι μια πρόταση σε αυτό το στάδιο «δεν θα ικανοποιήσει ποτέ όλες τις απαιτήσεις όλων των πλευρών».

Το βάρος των μειώσεων κατανέμεται άνισα. Ο Τομέας 1, που περιλαμβάνει Συνοχή, γεωργία, αλιεία, μετανάστευση και την αποπληρωμή του NextGenerationEU, περιορίζεται μόλις κατά 3,4% έναντι της Κομισιόν, στα € 914,2 δισ.. Αντίθετα, η ανταγωνιστικότητα (Τομέας 2) μειώνεται κατά 12,8%, στα € 455,6 δισ., και η εξωτερική δράση (Τομέας 3) κατά 17,4%, στα € 156,9 δισ., ενώ ο υφυπουργός επέμεινε ότι ο Τομέας 2 εξακολουθεί να υπερδιπλασιάζεται σε σχέση με το σημερινό πλαίσιο.

Ανέγγιχτοι οι εθνικοί φάκελοι, ενίσχυση για τις χώρες του Ταμείου Συνοχής

Για τις χώρες της Συνοχής, το κρίσιμο στοιχείο του νέου κειμένου είναι ότι οι εθνικές κατανομές των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης παραμένουν όπως τις είχε τροποποιήσει η Κυπριακή Προεδρία. Ο κ. Μπερν ήταν σαφής, λέγοντας ότι η Προεδρία «διατήρησε τις εθνικές κατανομές όπως είχαν τροποποιηθεί από την Κυπριακή Προεδρία», ανταποκρινόμενη, όπως είπε, στις εκκλήσεις της πλειονότητας των κρατών μελών να προστατευθούν η ΚΑΠ και η Συνοχή ως ουσιώδεις πολιτικές της ΕΕ που απορρέουν από τις Συνθήκες.

Συνολικά, τα εθνικά σχέδια ανέρχονται σε € 705,3 δισ., ελαφρώς περισσότερα από τα € 698,3 δισ. της αρχικής πρότασης της Κομισιόν. Η διαφορά οφείλεται κυρίως σε πρόσθετο ποσό € 5,2 δισ. για τα κράτη μέλη που επωφελούνται από το Ταμείο Συνοχής στην περίοδο 2021-2027, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Το ποσό κατανέμεται ανάλογα με την απόσταση κάθε χώρας από το 94% των κονδυλίων της τρέχουσας περιόδου, με ανώτατο όριο € 1,5 δισ. ανά κράτος μέλος, και προορίζεται για δράσεις εκτός των ελάχιστων ποσών για την αγροτική και την αλιευτική πολιτική.

Ερωτηθείς σχετικά από Πορτογαλίδα δημοσιογράφο, ο κ. Μπερν επιβεβαίωσε ότι η ενίσχυση αυτή, όπως και οι εθνικοί φάκελοι στο σύνολό τους, παραμένουν ίδια με την κυπριακή πρόταση. Εντός των σχεδίων, το ελάχιστο ποσό για την εισοδηματική στήριξη της ΚΑΠ ορίζεται σε €261 δισ., πρακτικά όσο και στην πρόταση της Κομισιόν, ενώ το ελάχιστο ποσό για την Κοινή Αλιευτική Πολιτική σχεδόν διπλασιάζεται, στα € 3,5 δισ. από € 1,8 δισ..

Τουλάχιστον € 195 δισ. κατευθύνονται στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες και τουλάχιστον € 30,6 δισ. σε μετανάστευση, διαχείριση συνόρων και εσωτερική ασφάλεια. Ο υφυπουργός υπογράμμισε επίσης ότι διατηρούνται ο στόχος για τις αγροτικές περιοχές, που προβλέπει τουλάχιστον 10% των πόρων των σχεδίων πέραν των ελάχιστων ποσών ΚΑΠ και αλιείας, καθώς και η δυνατότητα εμπροσθοβαρούς αξιοποίησης της ευελιξίας για την ΚΑΠ.

Τα βασικά νούμερα

Σύγκριση της αρχικής πρότασης της Κομισιόν με το αναθεωρημένο κείμενο της Ιρλανδικής Προεδρίας, σε αναλήψεις υποχρεώσεων και σταθερές τιμές 2025.

Πηγή δεδομένων: Συμβούλιο της ΕΕ, έγγραφο ST 13922/26, Παράρτημα. Απόδοση: ERTnews / Γ.Συριόπουλος.

Το ψαλίδι πέφτει στα ευρωπαϊκά ταμεία κρίσεων

Η μείωση κατά € 32,2 δισ. στον Τομέα 1 δεν είναι, ωστόσο, αμελητέα. Συγκεντρώνεται κυρίως στην Ευρωπαϊκή Διευκόλυνση (EU Facility), το μέσο με το οποίο η Ένωση χρηματοδοτεί κεντρικά την αντιμετώπιση απρόβλεπτων κρίσεων, καθώς και στο αποθεματικό του Ταμείου, το οποίο καταργείται πλήρως. Η Διευκόλυνση συρρικνώνεται κατά 42%, στα € 32,4 δισ. από € 56,3 δισ. στην πρόταση της Κομισιόν.

Οι δράσεις αλληλεγγύης για φυσικές καταστροφές πέφτουν στα €8 δισ. από €17,9 δισ. και οι δράσεις εσωτερικών υποθέσεων στα € 10,1 δισ. από € 22,4 δισ. Ο μηχανισμός Unity Safety Net για τη σταθεροποίηση των αγροτικών αγορών περιορίζεται στα € 3,9 δισ. από € 5,6 δισ., ενώ μειωμένη κατά 25%, στα € 7,9 δισ., είναι και η χρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex).

Για χώρες που πλήττονται συχνά από πυρκαγιές και πλημμύρες, όπως η Ελλάδα, η αλλαγή έχει πρακτική σημασία. Το κείμενο προβλέπει ότι, σε φυσικές καταστροφές που υπερβαίνουν τα όρια της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, κάθε ποσό από τη Διευκόλυνση θα συνοδεύεται από τουλάχιστον ισόποσο από το κονδύλι ευελιξίας του εθνικού σχεδίου, πάντα εφόσον υπάρχει διαθέσιμη χρηματοδότηση. Με μικρότερο ευρωπαϊκό «μαξιλάρι», μεγαλύτερο μέρος του κόστους διαχείρισης κρίσεων θα βαραίνει στην πράξη τους εθνικούς φακέλους.

Ευρωπαίος αξιωματούχος εξήγησε ότι η Προεδρία επιδίωξε να εντοπίσει εξοικονομήσεις εντός του Τομέα 1 χωρίς να αγγίξει τις εθνικές κατανομές, επισημαίνοντας ότι το Unity Safety Net, όπου εντάσσεται πλέον το αγροτικό αποθεματικό, παραμένει κατά 25% υψηλότερο από το τρέχον ΠΔΠ. Ο ίδιος απέρριψε την εκτίμηση ότι το νέο πλαίσιο γίνεται λιγότερο ευέλικτο, υποστηρίζοντας ότι τα κράτη μέλη, και όχι μόνο οι καθαροί συνεισφέροντες, ζητούν προβλεψιμότητα στις ετήσιες εισφορές τους και ότι η ισορροπία ανάμεσα σε προβλεψιμότητα και ευελιξία είναι δύσκολη.

Κατά τον ίδιο αξιωματούχο, η ευελιξία διασφαλίζεται από τη συνολική αρχιτεκτονική του προϋπολογισμού, με λιγότερους και μεγαλύτερους τομείς και προγράμματα, από το ποσό ευελιξίας 25% των εθνικών σχεδίων, που διατηρείται στο ακέραιο, και από το Μέσο Ευελιξίας εκτός ανωτάτων ορίων, με ετήσιο ποσό € 2 δισ..

Δίχτυα ασφαλείας, συγχρηματοδότηση και ευελιξία

Η κατανομή των εθνικών φακέλων βασίζεται σε ένα γενικό κλειδί, που συνδυάζει τον πληθυσμό και τον πληθυσμό σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στις αγροτικές περιοχές με το σχετικό κατά κεφαλήν ΑΕΕ, και σε ένα χωριστό κλειδί για τις εσωτερικές υποθέσεις. Κανένα κράτος μέλος δεν μπορεί να λάβει μερίδιο κάτω από το 80% ή πάνω από το 105% του μεριδίου του στην περίοδο 2021-2027, ενώ για τις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες ισχύει δίχτυ ασφαλείας μεταξύ 90% και 112,5% των σημερινών κατανομών. Όπου η χρηματοδότηση των περιφερειών μετάβασης και των περισσότερο αναπτυγμένων πέφτει κάτω από το 75% των σημερινών επιπέδων επενδύσεων, τα κράτη μέλη οφείλουν να την αιτιολογήσουν με αντικειμενικά κριτήρια.

Στο κλειδί των εσωτερικών υποθέσεων, το 45% συνδέεται με τη διαχείριση συνόρων και, εντός αυτού, το 90% με το μερίδιο κάθε χώρας στα θαλάσσια και τα εξωτερικά χερσαία σύνορα της Ένωσης, παράμετρος που ευνοεί τα κράτη πρώτης γραμμής. Τα σύνορα με τη Ρωσία και τη Λευκορωσία σταθμίζονται με συντελεστή 1,25.

Τα ανώτατα ποσοστά ευρωπαϊκής συγχρηματοδότησης ορίζονται στο 85% για τις λιγότερο αναπτυγμένες και τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, στο 60% για τις περιφέρειες μετάβασης και στο 40% για τις περισσότερο αναπτυγμένες. Ειδική πρόβλεψη υπάρχει για τις παρεμβάσεις της ΚΑΠ στα μικρότερα νησιά του Αιγαίου, όπου τα κράτη μέλη μπορούν να επιλέξουν ανάμεσα στους συντελεστές της ΚΑΠ και τους τυπικούς συντελεστές συγχρηματοδότησης. Η μέση ενίσχυση ανά εκτάριο θα κυμαίνεται μεταξύ € 90 και €2 40 για κάθε κράτος μέλος, ενώ το πλαφόν των € 300.000 ανά μεγάλο δικαιούχο, όπως και το αν θα είναι προαιρετικό, παραμένει σε αγκύλες, δηλαδή ανοιχτό στη διαπραγμάτευση.

Το ποσό ευελιξίας των εθνικών σχεδίων, ίσο με το 25% των κατανομών, χωρίζεται σε 5% για κρίσεις πριν από την ενδιάμεση αναθεώρηση, 15% μετά από αυτήν και 5% για κρίσεις από το 2031. Τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιήσουν έως τα δύο τρίτα του ποσού της ενδιάμεσης αναθεώρησης για την ΚΑΠ και τις αγροτικές περιοχές ήδη από την 1η Ιανουαρίου 2028. Ευρωπαίος αξιωματούχος σημείωσε ότι στην πράξη αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 10% των κονδυλίων που μπορούν να αξιοποιηθούν νωρίτερα, προσθέτοντας ότι η Προεδρία δεν είδε περιθώρια για περαιτέρω κινήσεις.

Αλλαγές υπάρχουν και στη σύνδεση των σχεδίων με τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, που αποτελούσε από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα για αρκετές πρωτεύουσες. Το νέο κείμενο ορίζει ότι τα σχέδια θα ανταποκρίνονται στις συστάσεις εντός του πεδίου των ειδικών στόχων του Ταμείου, ενώ η αξιολόγηση θα λαμβάνει υπόψη αν αυτές καλύπτονται ήδη από άλλα εθνικά σχέδια. Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, η Προεδρία δανείστηκε διατυπώσεις από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και περιόρισε τον σύνδεσμο στα στοιχεία των συστάσεων που αφορούν το αντικείμενο των σχεδίων, απαντώντας στα ερωτήματα πολλών κρατών μελών χωρίς να καταργήσει την πανευρωπαϊκή διάσταση του Εξαμήνου.

Το κείμενο προβλέπει ακόμη ότι η κατάρτιση των σχεδίων πρέπει να διασφαλίζει τον ρόλο των περιφερειών, οι οποίες μπορούν να συστήνουν δικές τους διαχειριστικές αρχές και να διαπραγματεύονται απευθείας με την Κομισιόν. Οι πληρωμές θα συνδέονται με ορόσημα και στόχους ή με εκροές, ενώ διατηρούνται οι οριζόντιοι όροι για το κράτος δικαίου και τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, με τη συμμετοχή του Συμβουλίου στην εφαρμογή τους. Σε αγκύλες παραμένει το σκέλος Catalyst Europe, με δάνεια έως € 134 δισ. προς τα κράτη μέλη και όριο 60% για τους τρεις μεγαλύτερους δικαιούχους.

«Φίλοι της Συνοχής» και καθαροί συνεισφέροντες σε αντίπαλα στρατόπεδα

Η πρόταση έρχεται σε φόντο έντονης πόλωσης. Στις 2 Οκτωβρίου, 17 κράτη μέλη της ομάδας «Φίλοι της Συνοχής», στην οποία ανήκει παραδοσιακά και η Ελλάδα, είχαν ζητήσει με επιστολή τους προς την Ιρλανδική Προεδρία να διατηρηθεί η χρηματοδότηση για την ΚΑΠ και την περιφερειακή πολιτική στα επίπεδα της Κυπριακής Προεδρίας, σύμφωνα με το Contexte, που είδε την επιστολή. Οι χώρες του Νότου και της Ανατολής υποστήριζαν ότι οι στόχοι των δύο πολιτικών, που κατοχυρώνονται στις Συνθήκες, «είναι πιο επίκαιροι από ποτέ», προειδοποιώντας ότι «δεν είναι ώρα η Ευρώπη να μειώσει τις φιλοδοξίες της». Λίγες ημέρες νωρίτερα, έξι κράτη μέλη είχαν ζητήσει με δική τους επιστολή μεγαλύτερη δημοσιονομική πειθαρχία και εστίαση των δαπανών στην ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα και τη μετανάστευση.

Με βάση τους αριθμούς, το ιρλανδικό κείμενο ικανοποιεί σε μεγάλο βαθμό το βασικό αίτημα των «Φίλων της Συνοχής». Στη συνέντευξη Τύπου, δημοσιογράφοι υπενθύμισαν ότι οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες ζητούσαν περικοπές άνω των €200 δισ. και οριζόντιες μειώσεις σε όλα τα κονδύλια. Απαντώντας, ο κ. Μπερν υποστήριξε ότι «μια πολύ ισχυρή πλειονότητα κρατών μελών» ζήτησε να διατηρηθούν οι εθνικές κατανομές της Κυπριακής Προεδρίας, μεταξύ αυτών και ορισμένοι καθαροί συνεισφέροντες, και επέμεινε ότι υπάρχουν εξοικονομήσεις σε κάθε τομέα, υπενθυμίζοντας ότι για την πρόταση «απαιτείται ομοφωνία».

Σε ερώτηση για το πολιτικό μήνυμα του κειμένου, ο υφυπουργός σημείωσε ότι οι πολιτικές των Συνθηκών προστατεύονται «γιατί αν τα παιδιά σας είναι αγρότες ή ζουν στις φτωχότερες περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θέλουν να δουν αυτές τις πολιτικές να προστατεύονται».

Περικοπή έναντι της Κομισιόν, αύξηση έναντι του σημερινού ΠΔΠ

Η εικόνα των «περικοπών» είναι σχετική. Το ιρλανδικό κείμενο είναι κατά 8% μικρότερο από την πρόταση της Κομισιόν, όμως παραμένει σημαντικά μεγαλύτερο από τον προϋπολογισμό που ισχύει σήμερα, και το μέγεθος της αύξησης εξαρτάται από το σε ποιες τιμές γίνεται η σύγκριση.

Γιατί κυκλοφορούν διαφορετικά νούμερα

Τα επίσημα ποσά του negobox εκφράζονται σε σταθερές τιμές 2025, ενώ το τρέχον ΠΔΠ 2021-2027, ύψους € 1,245 τρισ., μετριέται σε τρέχουσες τιμές. Η Προεδρία συγκρίνει τα € 1,622 τρισ. του νέου πλαισίου σε τιμές 2025 με το σημερινό ποσό και καταλήγει σε αύξηση 30%. Σε τρέχουσες τιμές, για τις οποίες το Συμβούλιο υπολογίζει ενδεικτικά πληθωρισμό 2% ετησίως, το νέο ΠΔΠ φτάνει τα € 1,826 τρισ. και η αύξηση ανεβαίνει στο 47%.

Για τον ίδιο λόγο, η πρόταση της Κομισιόν εμφανίζεται άλλοτε ως € 1,76 τρισ. σε σταθερές τιμές και άλλοτε ως € 1,98 τρισ. σε τρέχουσες. Και για τον ίδιο λόγο, ο Τομέας 2 της ανταγωνιστικότητας εμφανίζεται από την Προεδρία με αύξηση 106%, ενώ σε τρέχουσες τιμές η αύξηση φτάνει το 133%.

Μέρος της αύξησης δεν αφορά νέες πολιτικές. Η αποπληρωμή του NextGenerationEU απορροφά € 168 δισ. σε τρέχουσες τιμές την περίοδο 2028-2034, έναντι € 22,7 δισ. για τόκους στο τρέχον πλαίσιο, και εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την άνοδο του Τομέα 1. Χωρίς την αποπληρωμή, ο Τομέας 1 αυξάνεται ονομαστικά κατά 7,6%.

Για τις χώρες της Συνοχής η σύγκριση έχει ιδιαίτερη σημασία. Σε τρέχουσες τιμές, τα κονδύλια της Συνοχής αυξάνονται μόλις κατά 1,3% και η εισοδηματική στήριξη της ΚΑΠ κατά 4% σε σχέση με την τρέχουσα περίοδο, ποσοστά που υπολείπονται του πληθωρισμού τον οποίο προβλέπει το ίδιο το κείμενο. Η «προστασία» των δύο πολιτικών σημαίνει δηλαδή διατήρηση έναντι της Κομισιόν και της Κυπριακής Προεδρίας, όχι αύξηση σε πραγματικούς όρους.

Πηγή δεδομένων: Συμβούλιο της ΕΕ, έγγραφο ST 13922/26, Παράρτημα (οι τρέχουσες τιμές 2028-2034 είναι ενδεικτικές). Απόδοση: ERTnews / Γ. Συριόπουλος

Από πού θα βρεθούν τα χρήματα

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ χρηματοδοτείται σήμερα από τους δασμούς, από μικρό ποσοστό του ΦΠΑ, από εισφορά για τα μη ανακυκλωμένα πλαστικά και, κυρίως, από τις εθνικές εισφορές που υπολογίζονται με βάση το ΑΕΕ κάθε χώρας και καλύπτουν ό,τι λείπει. Κάθε αύξηση των δαπανών, μαζί με την αποπληρωμή του χρέους του NextGenerationEU, θα πρέπει επομένως να καλυφθεί είτε με μεγαλύτερες εθνικές εισφορές είτε με νέους ίδιους πόρους, δηλαδή έσοδα που εισρέουν απευθείας στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Το negobox διατηρεί, σε αγκύλες, το πακέτο της Κομισιόν με πέντε νέους πόρους. Πρόκειται για ετήσια κατ’ αποκοπή εισφορά από € 100.000 έως € 750.000 για τις επιχειρήσεις με καθαρό κύκλο εργασιών άνω των € 100 εκατ., γνωστή ως CORE, για εθνική εισφορά επί του καπνού, για εισφορά € 2 ανά κιλό μη συλλεγμένων ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών αποβλήτων, καθώς και για το 30% των εσόδων του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών (ETS) και το 90% των εσόδων του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM). Κατά τον κ. Μπερν, το πακέτο μπορεί να αποφέρει € 55 δισ. ετησίως, βοηθώντας να σταθεροποιηθούν οι εθνικές εισφορές.

Οι αλλαγές της Ιρλανδικής Προεδρίας αφορούν δύο σημεία: ο συντελεστής για το CBAM αυξάνεται από 75% σε 90%, ενώ για το ETS προτείνεται σταδιακή εφαρμογή για τα κράτη μέλη του Ταμείου Εκσυγχρονισμού, κυρίως χώρες της Ανατολικής Ευρώπης που ανησυχούν για τις αντιπροοδευτικές επιπτώσεις, ώστε να διαμορφωθεί, όπως είπε ο υφυπουργός, ένας πόρος «με τον οποίο μπορεί να ζήσει κάθε κράτος μέλος». Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, οι λεπτομέρειες δεν έχουν οριστεί, με μία πιθανή επιλογή να είναι κλιμακωτές αυξήσεις ανά πέντε μονάδες έως το 30% στο τέλος της περιόδου, ενώ η απώλεια από το ETS εκτιμάται περίπου σε €2 δισ. ετησίως και το όφελος από το CBAM σε € 0,3 δισ.

Το μεγάλο αγκάθι είναι η ομοφωνία, καθώς η  απόφαση για τους ιδίους πόρους απαιτεί έγκριση από όλα τα κράτη μέλη σύμφωνα με τις συνταγματικές τους διαδικασίες, και στη συνέντευξη Τύπου δημοσιογράφοι επισήμαναν ότι η εισφορά CORE απέχει πολύ από τη συναίνεση των «27». Ο Τόμας Μπερν απάντησε πως η Προεδρία διατήρησε την πρόταση της Κομισιόν ώστε οι ηγέτες να συζητήσουν «με τον πληρέστερο δυνατό τρόπο», εξηγώντας πως οι τρεις νέοι πόροι που προτείνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (μεταξύ των οποίων φορολόγηση 3% στα τυχερά παιχνλιδια) δεν συμπεριλήφθηκαν, καθώς δεν ήταν σαφές ότι θα απέφεραν σημαντικά έσοδα ή ότι θα ήταν έτοιμοι έως την 1η Ιανουαρίου 2028. Το κείμενο αφήνει πάντως ρητά ανοιχτό το περιθώριο για συζήτηση και άλλων πόρων στο μέλλον.

Για τις χώρες της Συνοχής, που με την επιστολή της 2ας Οκτωβρίου δήλωσαν ανοιχτές σε νέους ιδίους πόρους, το ζήτημα συνδέεται άμεσα με την αποπληρωμή του NextGenerationEU. Το αίτημά τους για πιο σταδιακή αποπληρωμή δεν υιοθετείται, καθώς το ποσό των € 149,3 δισ. σε τιμές 2025 για την περίοδο 2028-2034 μένει αμετάβλητο, με την αποπληρωμή να ξεκινά το 2028 και να ολοκληρώνεται έως το τέλος του 2058. Ευρωπαίος αξιωματούχος επιβεβαίωσε ότι, παρά τις συζητήσεις, η Προεδρία δεν άλλαξε την πρόταση της Κομισιόν, ενώ για τον σκοπό αυτό το ανώτατο όριο των ιδίων πόρων παραμένει αυξημένο κατά 0,6 % του ΑΕΕ έως το 2058.

Οι «επιστροφές» των φειδωλών

Στη δημόσια συζήτηση γίνεται συχνά λόγος για «εκπτώσεις» ή «επιστροφές» (rebates), όμως ο θεσμικός όρος είναι «διορθώσεις». Δεν πρόκειται για χρήματα που επιστρέφονται σε μια χώρα, αλλά για μείωση της ετήσιας εισφοράς της με βάση το ΑΕΕ, το κόστος της οποίας επιμερίζεται σε όλα τα κράτη μέλη ανάλογα με το μέγεθος της οικονομίας τους, και επομένως βαραίνει και τις χώρες της Συνοχής.

Ο μηχανισμός ξεκίνησε το 1984, με τη βρετανική «επιστροφή» που διεκδίκησε η Μάργκαρετ Θάτσερ και συμφωνήθηκε στη Σύνοδο Κορυφής του Φοντενεμπλό. Με το Brexit η βρετανική έκπτωση έπαψε να υπάρχει, όμως στο ΠΔΠ 2021-2027, στο πλαίσιο του συμβιβασμού του Ιουλίου 2020 για το Ταμείο Ανάκαμψης, οι ηγέτες διατήρησαν, παρά την πρόταση της Κομισιόν για σταδιακή κατάργησή τους, κατ’ αποκοπή μειώσεις για πέντε καθαρούς συνεισφέροντες. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα εκείνης της Συνόδου Κορυφής, η ετήσια μείωση ανέρχεται σε € 3,671 δισ. για τη Γερμανία, € 1,921 δισ. για τις Κάτω Χώρες, € 1,069 δισ. για τη Σουηδία, € 565 εκατ. για την Αυστρία και € 377 εκατ. για τη Δανία, σε τιμές 2020.

Υπάρχουν, όμως, και λιγότερο ορατοί μηχανισμοί, αφού τα κράτη μέλη παρακρατούν σήμερα το 25% των δασμών που εισπράττουν ως έξοδα είσπραξης, ποσοστό που αυξήθηκε από 20% στον συμβιβασμό του 2020 και ευνοεί χώρες με μεγάλα λιμάνια, όπως οι Κάτω Χώρες και το Βέλγιο. Η Κομισιόν προτείνει μείωσή αυτού το ποσοστού στο 10%, την οποία το ιρλανδικό κείμενο διατηρεί σε αγκύλες, και σύμφωνα με τον βελγικό Τύπο θα στερούσε μόνο από το Βέλγιο περίπου € 600 εκατ. ετησίως. Αντίστροφα, στον πόρο για τα πλαστικά (σ.σ. η τύχη του οποίου παραμένει επίσης ανοιχτή) ισχύει μηχανισμός που περιορίζει την επιβάρυνση των κρατών μελών με χαμηλότερο εισόδημα.

Οι δικαιούχοι των διορθώσεων υποστηρίζουν ότι αποτρέπουν δυσανάλογες καθαρές επιβαρύνσεις, ενώ οι επικριτές τους επισημαίνουν ότι περιπλέκουν το σύστημα και μετακυλίουν το κόστος στα υπόλοιπα κράτη μέλη. Στο νέο negobox το ζήτημα μένει ανοιχτό, με δύο εναλλακτικές διατυπώσεις σε αγκύλες, διατήρηση ή κατάργηση των διορθώσεων, και ο κ. Μπερν αρνήθηκε να τοποθετηθεί όταν ρωτήθηκε αν εξακολουθούν να δικαιολογούνται. Καθώς οι φειδωλοί δεν πήραν ούτε τις βαθύτερες ούτε τις οριζόντιες περικοπές που ζητούσαν, οι διορθώσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα από τα βασικά διαπραγματευτικά χαρτιά στη φάση των ηγετών.

Αντίδραση από την Επιτροπή Ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Η πρώτη θεσμική αντίδραση ήρθε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, λίγη ώρα μετά την παρουσίαση του κειμένου. Ο πρόεδρος της Επιτροπής Ανάπτυξης Μπάρι Άντριους (RENEW, Ιρλανδία) χαρακτήρισε «σοβαρό λάθος» την πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας να μειωθεί κατά περίπου 17% ο Τομέας «Ευρώπη στον Κόσμο», μέσω του οποίου χρηματοδοτείται η αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΕ, προειδοποιώντας ότι η Ευρώπη θα το πληρώσει «με τη δική της ασφάλεια και τη θέση της στον κόσμο».

Ο Ιρλανδός ευρωβουλευτής επισήμανε πως η γειτονία της Ένωσης είναι πιο ασταθής από οποιαδήποτε άλλη στιγμή εδώ και μια γενιά, με τις συγκρούσεις, τη δημοκρατική οπισθοδρόμηση και τις κλιματικές κρίσεις να τροφοδοτούν εκτοπισμούς και αστάθεια στα σύνορά της. Υπενθύμισε ακόμη ότι η απόσυρση της αμερικανικής αναπτυξιακής χρηματοδότησης έχει ανοίξει κενό, το οποίο εταίροι και ανταγωνιστές της Ευρώπης ήδη σπεύδουν να καλύψουν, εκτιμώντας ότι μια περικοπή της εξωτερικής δράσης τώρα θα σήμαινε υποχώρηση τη στιγμή που οι εταίροι χρειάζονται περισσότερο αξιοπιστία.

Κατά τον κ. Άντριους, η αναπτυξιακή συνεργασία «δεν είναι φιλανθρωπία» αλλά ο τρόπος με τον οποίο η Ευρώπη προλαμβάνει τις κρίσεις αντί να πληρώνει πολύ περισσότερα για να τις διαχειριστεί, ενώ, όπως σημείωσε, «μια μικρότερη Ευρώπη στον Κόσμο σημαίνει λιγότερη επιρροή, λιγότερη μόχλευση και λιγότερη ασφάλεια». Ο ίδιος υπογράμμισε ότι το Κοινοβούλιο ζητά σταθερά έναν προϋπολογισμό εξωτερικής δράσης που να αντιστοιχεί στις φιλοδοξίες και τις ευθύνες της ΕΕ, κρίνοντας μια περικοπή τέτοιου μεγέθους ασύμβατη με αυτές, αλλά και με τις δεσμεύσεις των κρατών μελών για την ανάπτυξη, την ανθρωπιστική βοήθεια και τις παγκόσμιες εταιρικές σχέσεις.

Σύμφωνα με το κείμενο της Προεδρίας, το Μέσο «Ευρώπη στον Κόσμο» περιορίζεται στα € 149 δισ. από € 176,8 δισ. στην πρόταση της Κομισιόν, με τις μειώσεις να κατανέμονται αναλογικά σε όλους τους γεωγραφικούς πυλώνες. Διατηρείται ωστόσο το ενδεικτικό ποσό των € 25 δισ. σε τρέχουσες τιμές για την ανθρωπιστική βοήθεια, όπως επιβεβαίωσε και ο κ. Μπερν, καθώς και ο ενδεικτικός στόχος 10% για την εξωτερική διάσταση της μετανάστευσης.

Η «περικοπή» που επικρίνει ο Μπάρι Άντριους αφορά, ωστόσο, την πρόταση της Κομισιόν και όχι τον σημερινό προϋπολογισμό. Σε σύγκριση με το ΠΔΠ 2021-2027, ο Τομέας «Ευρώπη στον Κόσμο» αυξάνεται κατά 31% σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Προεδρίας, ή κατά 48% σε τρέχουσες τιμές, στοιχείο που επικαλέστηκε και ο κ. Μπερν στη συνέντευξη Τύπου απαντώντας σε όσους αμφισβήτησαν την ισορροπία της πρότασης.

Επόμενος σταθμός η Σύνοδος Κορυφής

Το κείμενο θα συζητηθεί στο Coreper και στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων της 13ης Οκτωβρίου, πριν φτάσει στο τραπέζι των ηγετών στη Σύνοδο Κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα αναμένεται να αναλάβει τη διαπραγμάτευση μετά τη Σύνοδο, με στόχο συμφωνία έως τα τέλη Δεκεμβρίου, ενώ ο ιρλανδικός συμβιβασμός έχει σχεδιαστεί ώστε να στενέψει τις παραμέτρους αφήνοντάς του περιθώρια κινήσεων.

Ο κ. Μπερν επανέλαβε πως είναι αναγκαία η συμφωνία πριν από τα Χριστούγεννα, ώστε οι πολίτες και η Οικονομία να επωφεληθούν από το νέο πλαίσιο από την 1η Ιανουαρίου 2028, σημειώνοντας πως οι ηγέτες θα έχουν «ίσως τρεις ευκαιρίες» να το συζητήσουν έως τότε (σ.σ. πιθανόν έκτακτη Σύνοδος Κορυφής το Νοέμβριο). Για τις χώρες της Συνοχής, η διατήρηση των εθνικών φακέλων αποτελεί σημαντικό σημείο εκκίνησης, όμως με βάση την αρχή ότι τίποτα δεν έχει συμφωνηθεί έως ότου συμφωνηθούν όλα, οι κατανομές θα κριθούν οριστικά μόνο στο τελικό πακέτο των ηγετών.

Τι αλλάζει για Συνοχή και ΚΑΠ σε σχέση με σήμερα

Σε σύγκριση με το τρέχον ΠΔΠ, η εικόνα για τις δύο παραδοσιακές πολιτικές είναι λιγότερο ευνοϊκή απ’ ό,τι υποδηλώνει η λέξη «προστασία». Με το ίδιο μέτρο που χρησιμοποιεί η Προεδρία για να εμφανίσει συνολική αύξηση 30%, δηλαδή τα νέα ποσά σε τιμές 2025 έναντι των σημερινών σε τρέχουσες τιμές, τα κονδύλια της Συνοχής μειώνονται κατά 9,5%, στα € 410,1 δισ. από € 453 δισ., και η εισοδηματική στήριξη της ΚΑΠ κατά 7,6%, στα € 261 δισ. από € 282,5 δισεκατομμύρια.

Σε τρέχουσες τιμές οι δύο πολιτικές κινούνται οριακά ανοδικά, κατά 1,3% και 4% αντίστοιχα, ενώ τα κονδύλια για μετανάστευση και σύνορα που εντάσσονται πλέον στα εθνικά σχέδια τριπλασιάζονται, στα € 34,2 δισ. από € 11,4 δισ.. Σε αντίστοιχο συμπέρασμα για την πρόταση της Κομισιόν, στην οποία στηρίζονται οι εθνικοί φάκελοι, είχαν καταλήξει τόσο οι ίδιοι οι «Φίλοι της Συνοχής» στη διακήρυξή τους τον Μάιο, σημειώνοντας ότι Συνοχή, ΚΑΠ και αλιεία είναι οι μόνες πολιτικές που μειώνονται σε πραγματικούς όρους, όσο και μελέτη της δεξαμενής σκέψης CEPS, που υπολογίζει τη μείωση σε περίπου 14%.

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η αλλαγή στη φιλοσοφία του πλαισίου, καθώς ενώ σήμερα η Συνοχή, η ΚΑΠ, η αλιεία και οι εσωτερικές υποθέσεις χρηματοδοτούνται από δέκα χωριστά ταμεία (όπως το ΕΤΠΑ, το Ταμείο Συνοχής, το ΕΚΤ+, το ΕΓΤΕ και το ΕΓΤΑΑ), με διαφορετικούς κανόνες και περίπου 540 εθνικά και περιφερειακά προγράμματα, σύμφωνα με την ίδια μελέτη. στο νέο πλαίσιο συγχωνεύονται σε ένα ενιαίο Ταμείο και σε ένα Εθνικό και Περιφερειακό Σχέδιο Εταιρικής Σχέσης ανά κράτος μέλος. Δηλαδή 27 σχέδια συνολικά, ενώ οι τομείς του προϋπολογισμού μειώνονται από επτά σε τέσσερις. 

Τα σχέδια θα αξιολογούνται από την Κομισιόν και θα εγκρίνονται από το Συμβούλιο, θα περιλαμβάνουν μεταρρυθμίσεις συνδεδεμένες με τις συστάσεις του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και οι πληρωμές θα γίνονται με βάση ορόσημα και στόχους, αντί κυρίως της απόδοσης δαπανών, στα πρότυπα του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Παράλληλα, το ένα τέταρτο των εθνικών φακέλων μένει αρχικά αδιάθετο ως ποσό ευελιξίας, ενώ η απόκριση σε φυσικές καταστροφές, που σήμερα στηρίζεται σε ειδικά μέσα εκτός ανωτάτων ορίων, περνά στην Ευρωπαϊκή Διευκόλυνση και στα ίδια τα εθνικά σχέδια.

Για την ΚΑΠ, το πρακτικό αποτέλεσμα είναι ότι χάνει τη χωριστή δομή των δύο πυλώνων. Η εισοδηματική στήριξη των αγροτών προστατεύεται μέσω ενός ελάχιστου δεσμευμένου ποσού εντός του εθνικού σχεδίου, η αγροτική ανάπτυξη δεν έχει πλέον δικό της ταμείο αλλά διασφαλίζεται με στόχο τουλάχιστον 10% για τις αγροτικές περιοχές, και για μέτρα όπως τα τομεακά προγράμματα των κοινών οργανώσεων αγοράς και το σχολικό πρόγραμμα, που σήμερα χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων χωρίς εθνική συγχρηματοδότηση, η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση περιορίζεται στο 70%. 

Οι υποστηρικτές της νέας αρχιτεκτονικής μιλούν για απλούστευση και ευελιξία, ενώ οι επικριτές της για συγκεντρωτισμό και επανεθνικοποίηση. Η Επιτροπή των Περιφερειών απέρριψε την πρόταση της Κομισιόν με ψήφισμα της 15ης Οκτωβρίου 2025, ζητώντας να μην αφεθούν τα σχέδια αποκλειστικά στα χέρια των κεντρικών κυβερνήσεων, ενώ η Copa-Cogeca, η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή οργάνωση αγροτών, έχει δηλώσει ότι δεν δέχεται τη διάλυση της ΚΑΠ σε ένα ενιαίο ταμείο. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην ενδιάμεση έκθεσή του της 28ης Απριλίου, αντιτάχθηκε σε κάθε επανεθνικοποίηση και ζήτησε χωριστά κονδύλια για την ΚΑΠ, τη Συνοχή, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και τις εσωτερικές υποθέσεις. Το ιρλανδικό κείμενο απαντά σε αυτές τις ανησυχίες με διατυπώσεις για τον ρόλο των περιφερειών και τη διακριτή ταυτότητα της ΚΑΠ, χωρίς όμως να αλλάζει την αρχιτεκτονική.