Σορεντίνο-Σερβίλο αποκαλύπτουν στο ΕΡΤNews.gr το «Μεγαλείο» τους

Ο Paolo Sorrentino είναι ο σκηνοθέτης που ταύτισε το σινεμά του με την αποθέωση της γυναικείας ομορφιάς· από τη ρωμαϊκή μεγαλοπρέπεια της «Τέλειας Ομορφιάς» (La grande bellezza) μέχρι τις αισθησιακές, εύθραυστες φιγούρες που διασχίζουν το σύμπαν του. Κι όμως, κατά έναν γοητευτικά παράδοξο τρόπο, η σταθερή «μούσα» του δεν είναι γυναίκα αλλά ένας άντρας… και μάλιστα μεγαλύτερός του: ο Toni Servillo. Στο πρόσωπό του ο Σορεντίνο βρίσκει όχι την επιφάνεια της ομορφιάς, αλλά το βάθος της ανθρώπινης ρωγμής· όχι την εικόνα, αλλά το βλέμμα.

Ο Σερβίλο γίνεται το όργανο μέσα από το οποίο ο σκηνοθέτης εξερευνά την εξουσία, τη μοναξιά, τη φθορά και τη σιωπηλή μελαγχολία της ανδρικής ταυτότητας. Αυτή η δημιουργική σύμπνοια ανανεώνεται για ακόμη μία φορά στη νέα τους συνεργασία, La Grazia («Το Μεγαλείο»), που κάνει ήδη πρεμιέρα στις ελληνικές αίθουσες.

ΕΡΩΤΗΣΗ

Στην ταινία La Grazia («Το Μεγαλείο») υπάρχει μια διπλή σημασία της λέξης (σ.σ. η πιο σωστή απόδοση θα ήταν η λέξη «Χάρη» αντί «Μεγαλείο», καθώς αναφέρεται στη Θεία Χάρη αλλά και τη χάρη ως πράξη που πρέπει να επιτελέσει ο χαρακτήρας του πριν την ολοκλήρωση ενός κύκλου καριέρας). Πώς θέλατε να συνδεθούν αυτές οι ιδέες μέσα στην ταινία;

ΠΑΟΛΟ ΣΟΡΕΝΤΙΝΟ

Η λέξη «grazia» στα ιταλικά έχει διπλή σημασία, όπως επισημάνατε. Από τη μία είναι η απονομή χάριτος, δηλαδή η κατανόηση των βαθύτερων λόγων της ανθρώπινης ευθραυστότητας, ακόμη κι όταν αυτή οδηγεί, μέσα στην απόγνωση, στη δολοφονία. Από την άλλη, η ίδια η πράξη της κατανόησης είναι μια μορφή χάρης: απαιτεί ευαισθησία και προσοχή προς τη ζωή. Έτσι, οι δύο διαφορετικές σημασίες της λέξης μπορούν, σε αυτή την περίπτωση, να συμπέσουν.

ΕΡΩΤΗΣΗ

Κύριε Σερβίλο, ο χαρακτήρας σας είναι ένας άνδρας σε δημόσια θεσμική θέση, ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, αλλά στην ιδιωτική του ζωή είναι βαθιά μόνος. Πώς ισορροπείτε αυτά τα δύο στοιχεία;

ΤΟΝΙ ΣΕΡΒΙΛΟ

Η θεσμική διάσταση και η μοναξιά είναι εμφανείς στην ταινία, σωστά. Πρόκειται για μια μοναξιά που «παρασύρει» και την κόρη του. Ένα από τα πιο όμορφα στοιχεία της σχέσης τους είναι η αμοιβαία αγάπη, αλλά και η πνευματική σύγκρουση, αφού και οι δύο είναι σημαντικοί νομικοί. Είναι όμως και δύο βαθιά μόνοι άνθρωποι: εκείνος χήρος, εκείνη με έντονη επιθυμία να ζήσει και να βγει από μια «φυλακή» που συμβολίζεται από το παλάτι όπου ζει με τον πατέρα της. Δεν έχει σύντροφο, δυσκολεύεται να εκφράσει τα συναισθήματά της.

Η μοναξιά είναι θέμα που ο Σορεντίνο έχει αγγίξει και σε άλλους χαρακτήρες που έχω υποδυθεί, όπως στις «Συνέπειες του Έρωτα» (Le conseguenze dell’amore). Αυτή η μοναξιά επιτρέπει να αποκαλυφθεί ο πυρήνας των χαρακτήρων.

Είναι αλήθεια: Σε ορισμένες στιγμές θυμίζει και πλευρές του χαρακτήρα από το Il Divo, αν και εδώ πρόκειται για κάτι διαφορετικό. Η μοναξιά επιτρέπει να φανερωθεί ο πυρήνας των προσώπων.

ΕΡΩΤΗΣΗ

Πάολο, τι σας οδήγησε στην επιθυμία να εξετάσετε τις τελευταίες μέρες ενός Προέδρου και τις σχέσεις του;

ΠΑΟΛΟ ΣΟΡΕΝΤΙΝΟ

Το σημείο εκκίνησης είναι πάντα το ίδιο: τι με συναρπάζει σε μια κινηματογραφική ιστορία. Πάντα με γοήτευε το ηθικό δίλημμα. […] Αυτή η αγάπη γεννήθηκε από τη νεανική μου σχέση με το σινεμά του Krzysztof Kieślowski και ιδιαίτερα από τον «Δεκάλογο» (Dekalog). Εκεί κατάλαβα πως ένα ηθικό δίλημμα μπορεί να είναι πιο συναρπαστικό από ένα θρίλερ.

Όταν διάβασα την είδηση ότι ο Πρόεδρος Sergio Mattarella (σ.σ. Πρόεδρος της Ιταλικής δημοκρατίας που ενέπνευσε το σενάριο της ταινίας του «Το Μεγαλείο») είχε απονείμει χάρη σε έναν άνδρα που είχε σκοτώσει τη σύζυγό του, η οποία έπασχε από Αλτσχάιμερ, φαντάστηκα το εσωτερικό βασανιστήριο ενός καθολικού ανθρώπου που αποφασίζει να συγχωρήσει έναν δολοφόνο.

Από εκεί προέκυψαν κι άλλα ερωτήματα, όπως αυτό της ευθανασίας, ένα θέμα που απασχολεί εδώ και χρόνια την Ιταλία και άλλες χώρες. Επιπλέον, με ενδιέφερε να εξερευνήσω την ιδιωτική ζωή ενός άνδρα που βρίσκεται μπροστά σε αυτό που συχνά θεωρείται «κενό»: το τέλος της επαγγελματικής ζωής και την είσοδο στη συνταξιοδότηση.

ΕΡΩΤΗΣΗ

Τόνι, ένιωσες αμέσως τον χαρακτήρα ή χρειάστηκε δουλειά; Να αναφέρουμε ότι αυτή είναι η έβδομη συνεργασία σας με τον Σορεντίνο.

ΤΟΝΙ ΣΕΡΒΙΛΟ

Ο Πάολο έγραψε το σενάριο πριν από τρία χρόνια. Από την πρώτη ανάγνωση το βρήκα εξαιρετικό και επέμενα να το κάνουμε. Ερωτεύτηκα αμέσως αυτόν τον χαρακτήρα.

Με εξέπληξε η δύναμη που έχει η ανάμνηση μιας νεκρής συζύγου, ίσως και μιας προδοσίας, και το πώς αυτό το ιδιωτικό στοιχείο συνδέεται με μεγάλα υπαρξιακά ζητήματα: το δικαίωμα στη ζωή και τον θάνατο, την απονομή χάριτος.

Με γοήτευσε επίσης η δυνατότητα να συνυπάρχουν ο θεσμικός αυστηρός άνδρας και η ευθραυστότητά του. Ο Πάολο με βοήθησε πολύ: όταν το συναίσθημα γινόταν υπερβολικό, μου υπενθύμιζε ότι υποδύομαι τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Έπρεπε πάντα να είναι σαφές για τον θεατή ποιος είναι ο άνθρωπος που βλέπει.

ΕΡΩΤΗΣΗ

Μετά το Il Divo, προσπαθήσατε να βρείτε κάποια κοινή γραμμή ανάμεσα σε αυτόν τον Πρόεδρο που υποδύεστε (σ.σ. στο «Το Μεγαλείο») και τον Τζούλιο Αντρεότι (Πρωθυπουργός της Ιταλίας σε 7 εκλογικές αναμετρήσεις που ήταν μπλεγμένος σε πολλά σκάνδαλα, τον οποίο υποδύθηκε στο Il Divo) ή γενικότερα με τους πολιτικούς;

ΤΟΝΙ ΣΕΡΒΙΛΟ

Όχι. Αντίθετα, προσπαθήσαμε να απομακρυνθούμε όσο το δυνατόν περισσότερο από τις ατμόσφαιρες και το ύφος που είχαμε ήδη εξερευνήσει στο Il Divo. Θέλαμε να δημιουργήσουμε έναν εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα. Ήμασταν πολύ προσεκτικοί ώστε τίποτα να μη θυμίζει εκείνη την ταινία.

ΕΡΩΤΗΣΗ

Κύριε Σερβίλο, πέρσι ερμηνεύσατε τον Δάντη και με αυτή την παράσταση βρεθήκατε και στην Αθήνα. Τι αναμνήσεις έχετε;

ΤΟΝΙ ΣΕΡΒΙΛΟ

Έχω υπέροχες αναμνήσεις γενικότερα από την Ελλάδα. Η πιο συγκινητική μου ανάμνηση από την Αθήνα είναι η συνεργασία μου στην τελευταία ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Ήταν ένας σπουδαίος δημιουργός που χάθηκε τραγικά μπροστά στα μάτια μας, στο πλατό, κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων. Έμεινα στην Αθήνα μαζί του για ενάμιση μήνα και είναι από τις πιο όμορφες αναμνήσεις της καριέρας μου. Αγαπώ βαθιά αυτή την πόλη. (σ.σ. άξιο αναφοράς είναι ότι όλη η φιλμογραφία του Αγγελόπουλου υπάρχει -επιτέλους- διαθέσιμη στην πλατφόρμα Cinobo).

ΕΡΩΤΗΣΗ

Η ταινία με τη διανομή της στην Αμερική, έδειχνε ότι ίσως να έφτανε στις μεγάλες βραβεύσεις. Τι έχει αυτό να σας πει, ως ήδη δημιουργός που έχετε βραβευτεί με Όσκαρ;

ΠΑΟΛΟ ΣΟΡΕΝΤΙΝΟ

Είμαι περίεργος να δω πώς θα υποδεχθεί το αμερικανικό κοινό μια ιταλική ταινία και αν η αφήγηση μπορεί να ξεπεράσει τα όρια της «ιταλικότητας». Άλλοτε αυτό πετυχαίνει, άλλοτε όχι. Παραμένω περίεργος και, σε έναν βαθμό, μοιρολάτρης.

Η ταινία «Το Μεγαλείο» αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα ως στοχασμός πάνω στην έννοια της χάρης, τόσο ως θεσμικής πράξης απονομής δικαιοσύνης όσο και ως εσωτερικής πράξης κατανόησης. Μέσα από ένα ηθικό δίλημμα που αγγίζει ζητήματα ζωής και θανάτου, πίστης, συγχώρεσης και προσωπικής ευθύνης, ο Σορεντίνο δεν ενδιαφέρεται για την πολιτική επιφάνεια, αλλά για τον υπαρξιακό πυρήνα της εξουσίας. «Το Μεγαλείο» μιλά για τη δυσκολία της απόφασης, για το βάρος της συνείδησης και για την ανθρώπινη ανάγκη να βρεθεί νόημα ακόμη και μέσα στην πιο οδυνηρή αμφιβολία, υπενθυμίζοντας ότι η αληθινή χάρη ίσως να είναι, τελικά, η ικανότητα να βλέπεις τον άλλον με κατανόηση.