Το DESI ολοκλήρωσε τον μεγαλύτερο 3D χάρτη του σύμπαντος, με 47 εκατ. γαλαξίες. Τα αποτελέσματα για τη σκοτεινή ενέργεια έρχονται το 2027.
Το Dark Energy Spectroscopic Instrument (DESI) ολοκλήρωσε πριν από τις προγραμματισμένες ημερομηνίες την πενταετή αποστολή του, παράγοντας τον μεγαλύτερο σε ανάλυση τρισδιάστατο χάρτη του σύμπαντος που έχει φτιαχτεί ποτέ. Το επιστημονικό όργανο, τοποθετημένο στο τηλεσκόπιο Mayall στο Kitt Peak National Observatory της Αριζόνα, χαρτογράφησε περισσότερα από 47 εκατομμύρια γαλαξίες και κβάζαρ — πολύ πάνω από τον αρχικό στόχο των 34 εκατομμυρίων.
Πώς λειτουργεί το DESI
Το DESI χρησιμοποιεί 5.000 οπτικές ίνες που λειτουργούν σαν «μάτια» στον νυχτερινό ουρανό, συλλέγοντας φως από χιλιάδες διαφορετικούς γαλαξίες ταυτόχρονα. Κάθε περίπου 20 λεπτά, το σύστημα επανατοποθετείται και κλειδώνει σε νέες πηγές φωτός. Μετρώντας το λεγόμενο «κοσμολογικό ερυθρό μετατόπισμα» — δηλαδή πόσο έχει τεντωθεί το φως κατά τη διαδρομή του προς τη Γη — οι επιστήμονες μπορούν να υπολογίσουν τις αποστάσεις και να κατασκευάσουν έναν χάρτη τριών διαστάσεων.
Το DESI ξεκίνησε τη συλλογή δεδομένων τον Μάιο του 2021. Από τότε, κάλυψε περίπου τα δύο τρίτα του βόρειου νυχτερινού ουρανού, κάνοντας 5 πλήρεις σαρώσεις στο «Bright-Time Survey» και 7 στο «Dark-Time Survey». Ο αριθμός αυτός ξεπερνά κατά πολύ αυτό που είχε αρχικά σχεδιαστεί, ενώ το σύστημα πρόσθεσε ακόμα έναν επιπλέον κύκλο παρατηρήσεων χάρη στην αποδοτικότητά του.
Τι ψάχνουν οι επιστήμονες
Ο τρισδιάστατος χάρτης του DESI είναι το βασικό εργαλείο για τη μελέτη της σκοτεινής ενέργειας — της μυστηριώδους δύναμης που αποτελεί περίπου το 70% του σύμπαντος και επιταχύνει τη διαστολή του. Το DESI έχει μετρήσει κοσμολογικά δεδομένα για έξι φορές περισσότερους γαλαξίες και κβάζαρ από ό,τι όλες οι προηγούμενες έρευνες μαζί, ιχνηλατώντας την επίδραση της σκοτεινής ενέργειας σε 11 δισεκατομμύρια χρόνια κοσμικής ιστορίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα δεδομένα των πρώτων τριών χρόνων, τα οποία έδωσαν ενδείξεις ότι η σκοτεινή ενέργεια δεν είναι σταθερά αλλά μεταβάλλεται με τον χρόνο — κάτι που θα αναθεωρούσε βασικές αρχές της σύγχρονης κοσμολογίας. Με το πλήρες σύνολο δεδομένων πέντε ετών, η διεθνής ομάδα θα μπορέσει να εξακριβώσει αν αυτή η ένδειξη επιβεβαιώνεται ή εξαφανίζεται.
Επόμενα βήματα
Η επεξεργασία του ολοκληρωμένου συνόλου δεδομένων ξεκινά άμεσα. Τα πρώτα αποτελέσματα για τη σκοτεινή ενέργεια από την πλήρη πενταετή έρευνα αναμένονται το 2027. Παράλληλα, η ομάδα συνεχίζει την ανάλυση των δεδομένων των πρώτων τριών χρόνων, με πολλαπλές δημοσιεύσεις να ετοιμάζονται μέσα στο 2026. Το DESI είναι ένα διεθνές εγχείρημα που συγκεντρώνει πάνω από 900 ερευνητές (ανάμεσά τους 300 διδακτορικοί φοιτητές) από περισσότερα από 70 ιδρύματα, υπό τη διαχείριση του Lawrence Berkeley National Laboratory του Υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ.
Η άποψή μας στο Techblog
Η ολοκλήρωση του DESI πριν από το χρονοδιάγραμμα είναι μια κορυφαία στιγμή για την επιστήμη — και αυτό που έρχεται το 2027 μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που κατανοούμε το σύμπαν σε θεμελιώδες επίπεδο. Η σημασία είναι ξεκάθαρη: αυτός ο χάρτης είναι η πιο λεπτομερής «φωτογραφία» που έχουμε πάρει ποτέ του κόσμου που ζούμε — και δείχνει ότι μπορεί να μην τον καταλαβαίνουμε τόσο καλά όσο νομίζαμε.
