Δύσκολη εξίσωση αποτελεί η αντικατάσταση του επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, Αλί Λαριτζάνι, ο οποίος έχασε τη ζωή του από ισραηλινό βομβαρδισμό. Μετά την εξόντωση του σκιώδους ηγέτη του Ιράν από το Ισραήλ, όλα τα βλέμματα στρέφονται στους πιθανούς διαδόχους της ηγεσίας. Και η μάχη για τη διαδοχή μόλις ξεκίνησε.
Λίγο πριν τον θάνατό του, ο Αλί Λαριτζανί είχε δηλώσει ότι το Ιράν είναι προετοιμασμένο για μακροχρόνιο πόλεμο. Μετά την απώλειά του, ενισχύονται οι πιο σκληροπυρηνικές φωνές και επιβεβαιώνετα ότι η δολοφονία Λαριτζανί δίνει τα κλειδιά του Ιράν στον στρατό.
Ένα από τα πιο συζητημένα ονόματα είναι ο Μοχσέν Ρεζαΐ, βετεράνος της στρατιωτικής ελίτ της χώρας, που υπηρέτησε για πάνω από 15 χρόνια ως Αρχηγός των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC).
Πρόσφατα ο 71χρονος πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης – ανέλαβε τον ρόλο του ανώτερου στρατιωτικού συμβούλου του νέου ανώτατου ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ενισχύοντας τη θέση του στην ιεραρχία εξουσίας. Η εμπειρία του και οι στενές σχέσεις του με την ηγεσία τον καθιστούν ισχυρό παίκτη, ενώ η επιρροή του στο στρατιωτικό και πολιτικό κατεστημένο παραμένει τεράστια.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η ιρανική ηγεσία ενδέχεται να στραφεί σε πιο στρατιωτικοποιημένη κατεύθυνση – χωρίς την εξισορροπητική, πιο πραγματιστική προσέγγιση που εκπροσωπούσε ο Λαριτζανί.
Μοσχέν Ρεζαΐ, βετεράνος των Φρουρών της Επανάστασης και νυν σύμβουλος του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ
Παρά τις συνεχείς αποτυχίες του στις προεδρικές εκλογές – ήταν δεύτερος το 2021 – ο Ρεζαΐ παραμένει διαχρονικά ένα από τα πιο ισχυρά πρόσωπα του ιρανικού καθεστώτος. Στα 71 του χρόνια, έχει πλέον αναλάβει τον κρίσιμο ρόλο του κορυφαίου στρατιωτικού συμβούλου, εν μέσω της έντασης με ΗΠΑ και Ισραήλ.
Ως πρώην αρχηγός του IRGC, ο Ρεζαΐ θεωρείται σκληροπυρηνικός ηγέτης και βαθιά συντηρητικός, που συνάδει με τις δεξιότερες τάσεις του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, σε σύγκριση με τον πατέρα του και προκατόχο, Αλί Χαμενεΐ, που δολοφονήθηκε κατά τις αμερικανοισραηλινές επιθέσεις στην Τεχεράνη στις 28 Φεβρουαρίου.
Ο Ρεζαΐ δεν διστάζει να προκαλεί. Τις τελευταίες εβδομάδες, δήλωσε ότι η παρουσία των αμερικανικών δυνάμεων στον Περσικό Κόλπο αποτελεί κύρια πηγή ανασφάλειας, απαιτώντας την πλήρη αποχώρησή τους και τον έλεγχο του Στενού του Χορμούζ από περιφερειακές δυνάμεις όπως το Ιράν και το Ομάν. Στις 1 Μαρτίου, προχώρησε σε ακόμη πιο ακραία δήλωση: «Τα αμερικανικά πλοία δεν θα επιτρέπεται πλέον να εισέρχονται στον Κόλπο», ανακοινώνοντας ουσιαστικά τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ.
Έχει επίσης διατυπώσει ισχυρισμούς για τα πυρηνικά, όπως τον περασμένο Ιούνιο, κατά τη διάρκεια της 12ήμερης σύγκρουσης ΗΠΑ–Ισραήλ, ισχυριζόμενος ότι το Πακιστάν θα αντεπιτεθεί πυρηνικά αν το Ισραήλ επιτεθεί στο Ιράν, και ότι η Τεχεράνη διαθέτει κρυφές δυνατότητες που παραμένουν άγνωστες στη διεθνή κοινότητα. Οι δηλώσεις του αυτές απορρίφθηκαν από το Πακιστάν ως «αβάσιμες και ανεύθυνες».
Ο Ρεζαί ανέλαβε την ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης σε ηλικία 27 ετών, μόλις δύο χρόνια μετά την Ισλαμική Επανάσταση, και υπηρέτησε για 16 χρόνια, μετατρέποντας τους Φρουρούς της Επανάστασης από παραστρατιωτική ομάδα σε στρατιωτική υπερδύναμη που ελέγχει κρίσιμους τομείς ασφάλειας και οικονομίας.
Το ότι ανέλαβε ανώτερος στρατιωτικός σύμβουλος του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δείχνει την εξάρτηση του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν από τους Φρουρούς, την πιο ισχυρή δύναμη του ιρανικού κράτους, που λειτουργεί ουσιαστικά ως «κράτος εντός του κράτους». Οι σχέσεις του Ρεζαί με την ελίτ των Φρουρών χρονολογούνται από τον πόλεμο Ιράν–Ιράκ, όταν πολέμησε στο Τάγμα Χαμπίμπ δίπλα σε πολλούς από τους σημερινούς ηγέτες του Ιράν.
Ο Ρεζαΐ παραμένει επίκεντρο διεθνών αμφιλεγόμενων ζητημάτων, καθώς καταζητείται από την Interpol, κατηγορούμενος για τη βομβιστική επίθεση το 1994 σε εβραϊκό κέντρο στο Μπουένος Άιρες, με 85 νεκρούς.
Σαΐντ Τζαλίλι, σκληροπυρηνικός και αντιδυτικός
Ένα άλλο όνομα που ακούγεται είναι αυτό του Σαΐντ Τζαλιλί, ο οποίος έχει διατελέσει προηγουμένως σύμβουλος εθνικής ασφάλειας, ήταν επικεφαλής διαπραγματευτής για τα πυρηνικά και είναι νυν μέλος του Συμβουλίου Διάκρισης Σκοπιμότητας. Η πιθανή επιλογή του προκαλεί επίσης ανησυχίες για στροφή προς πιο σκληρή γραμμή.
«Ο Τζαλίλι είναι ένας σκληροπυρηνικός, ηγέτης του πιο θορυβωδώς αντιδυτικού και εξτρεμιστικού τμήματος του καθεστώτος», δήλωσε ο αναλυτής και συγγραφέας για το Ιράν, Αράς Αζίζι, ο οποίος είναι επίσης λέκτορας και ιστορικός στο Πανεπιστήμιο Γέιλ.
«Η άνοδός του στη θέση θα υπογράμμιζε μια απότομη στροφή προς τους σκληροπυρηνικούς, καθώς ο Λαριτζανί θεωρούνταν πολύ πιο κεντρώος και πραγματιστής».
Ο Τζαλίλι, ωστόσο, μπορεί να είναι λιγότερο επιδέξιος να ελίσσεται ανάμεσα στα διάφορα μέρη του συστήματος από ό,τι ο Λαριτζανί.
«Η ακαμψία και ο εξτρεμισμός του μπορεί να γίνουν ένα τρωτό σημείο για το καθεστώς και να μειώσουν την ικανότητά του να χειραγωγεί τα δύσκολα σημεία στα οποία βρίσκεται», είπε ο Αζίζι.
Οι επίλεκτοι Φρουροί της Επανάστασης «κατέχουν μεγάλο μέρος της πραγματικής εξουσίας στο Ιράν σήμερα» και έτσι μπορεί να θέλουν κάποιον με «περισσότερη στρατιωτική εμπειρία που θα μπορούσε να είναι πιο κατάλληλος για την τρέχουσα στιγμή», πρόσθεσε ο Αζίζι.
