«Λευκά Όρη»- Ένα μοναδικό ντοκιμαντέρ του Αλέξανδρου Παπαθανασίου για την Αντίσταση στην Κρήτη

Ο κινηματογραφιστής και σκηνοθέτης Αλέξανδρος Παπαθανασίου ταξιδεύει στην Κρήτη και τα Λευκά Όρη και καταγράφει τη μαρτυρία του Λευτέρη Ηλιάκη, αντάρτη επί Κατοχής, μαχητή του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας στον Εμφύλιο Πόλεμο και πολιτικού κρατούμενου για σχεδόν είκοσι χρόνια.

‍Μέσα από το πορτραίτο αυτού του λαϊκού αγωνιστή, ενός από τους τελευταίους επιζήσαντες πρωταγωνιστές του Εμφυλίου, ξυπνούν τα φαντάσματα αυτού του αμείλικτου πολέμου.

Η ταινία προβάλλεται από αύριο Πέμπτη 19 Φεβρουαρίου στον κινηματογράφο “Μικρόκοσμος” (Λεωφ. Συγγρού 106, Κουκάκι). Η πρεμιέρα της ταινίας θα πραγματοποιηθεί  παρουσία του σκηνοθέτη.

Την Κυριακή 22/2, μετά την μεσημεριανή προβολή των 12 μ.μ., θα πραγματοποιηθεί συζήτηση με το κοινό. Θα παρευρεθεί ο σκηνοθέτης και ο ιστορικός Γιώργος Μαργαρίτης.

Πρόγραμμα προβολών:

Πεμ, Σαβ, Δευ: 18:30

Παρ, Τρι, Τετ: 17:00

Κυρ: 12:00, 17:00

Η ταινία προβλήθηκε σε πολυάριθμα φεστιβάλ, όπως το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, ενώ διακρίθηκε στα Φεστιβάλ Χανίων (Ειδική Μνεία) και Ιεράπετρας (2^ο Βραβείο). Επίσης απέσπασε το βραβείο κοινού (Audience Favorite) στο Workers Unite Film Festival στις ΗΠΑ.

ΛΕΥΚΑ ΟΡΗ

Κατά την διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, τα Λευκά Όρη θα αποτελέσουν τον προμαχώνα της κρητικής Αντίστασης ενάντια στην Ναζιστική Κατοχή, εφαλτήριο για τους αντάρτες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ,  οι οποίοι με τα σαμποτάζ τους προκαλούν ισχυρά πλήγματα στους Ναζί.

Ωστόσο, το 1946, λίγους μόλις μήνες μετά την απελευθέρωση της χώρας από τους κατακτητές, ένας νέος αντάρτικος στρατός συγκροτείται από τα «υλικά» της Αντίστασης. Αυτή την φορά όμως, για έναν καταστροφικό, ολοκληρωτικό πόλεμο  – μία πολεμική, κοινωνική και ταξική αναμέτρηση που όμοια της δεν έχει υπάρξει.

Το ντοκιμαντέρ Λευκά Όρη θέτει στο επίκεντρο του τον αντιστασιακό, μαχητή του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, πολιτικό κρατούμενο για σχεδόν είκοσι χρόνια και συγγραφέα Λευτέρη Ηλιάκη (1924 – 2017).

Ο Αλέξανδρος Παπαθανασίου, σκηνοθέτης της ταινίας με έδρα το Λονδίνο, πηγαινοερχόταν επί σειρά ετών από την Αγγλία στην Κρήτη με στόχο να προλάβει να καταγράψει την μαρτυρία του Λευτέρη Ηλιάκη –μαρτυρία στην οποία προσέδωσε έναν έντονα βιωματικό χαρακτήρα. Η ταινία που προέκυψε, βασισμένη στη σχέση που σφυρηλατήθηκε μεταξύ των δύο αντρών, αναδεικνύει τόσο την προσωπική διάσταση της διαδρομής του αντάρτη, όσο και το ιστορικό και κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο του τότε αλλά και του σήμερα.

Τα γυρίσματα διήρκεσαν έως τον θάνατο του Ηλιάκη το 2017, ενώ η συνολική παραγωγή του ντοκιμαντέρ, μίας πολύ προσωπικής δουλειάς για τον σκηνοθέτη, απλώθηκε σε βάθος δεκαετίας, τόσο λόγω της φύσης της ταινίας όσο και για λόγους χρηματοδότησης της παραγωγής. «Η σχέση μου με τον Λευτέρη ήταν ταυτόχρονα και η επαφή μου με ένα εκρηκτικό κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας του τόπου μας», σημειώνει ο Αλ.Παπαθανασίου. «Αποφάσισα να προσεγγίσω το θέμα μου με μια αφηγηματική γλώσσα που να με εμπνέει και ως δημιουργό και ως άνθρωπο».

«To πλήρωσα ακριβά, αλλά δεν υπήρχε άλλος δρόμος», λέει στον σκηνοθέτη ο Λ.Ηλιάκης, ο οποίος μιλά συγκινητικά για τους συντρόφους του. «Επέζησα, και θεωρώ χρέος μου να μιλήσω γι’ αυτούς που δεν τα κατάφεραν». Από την Βαγγελιώ Κλάδου, αγωνίστρια στην οποία χρωστά πολλά και το γυναικείο κίνημα, που σκοτώθηκε δίπλα του, και την καπετάνισσα Γεωργία Σκευάκη, μέχρι τους «αλύγιστους αντάρτες» Γιώργη Τζομπανάκη και Σπύρο Μπλαζάκη που έζησαν επικηρυγμένοι στα βουνά της Κρήτης για 35 χρόνια. Αλλά και τον Σταμάτη Μποράκη που συμμετείχε στην Μάχη της Κρήτης, την Μαρία Μποράκη και τον καπετάν Γιωργη Κοδέλα που είχαν φρικτό τέλος, και βέβαια τον Βιγλοθοδωρή, τον Θεόδωρο Βίγλη, «τον άρχοντα του Φαραγγιού της Σαμαριάς», έναν καπετάνιο-μύθο που ενέπνευσε δημοτικά τραγούδια στην Κρήτη και δολοφονήθηκε από τους παρακρατικους Μάυδες (Μονάδες Ασφαλείας Υπαίθρου) το 1949.

Ο Ηλιάκης μάλιστα καταφέρνει παρά τη βεβαρυμένη υγεία του να μας ξεναγήσει στο πιο ξακουστό λημέρι του ΕΛΑΣ στην Κρήτη, το Μιτάτο των Βίγλιδων, αλλά και στη φυλακή Ιτζεδίν των Χανίων (σ.σ. ο Ηλιάκης φυλακίστηκε από το 1951-1963 και από το 1967-1974 στις Φυλακές Καλαμίου του Ιτζεδίν και στις φυλακές Λασιθίου, Αίγινας και Κορυδαλλού). Ένας από  τους συγκρατούμενούς του στο Ιτζεδίν υπήρξε και ο Γιώργος Μωραΐτης, που επίσης μιλά στην ταινία για την άγρια αντικομμουνιστική προπαγάνδα του ’50 και μοιράζεται τις εμπειρίες τους από τη φυλακή, όπου, όπως λέει, τους έβαζαν να ακούν μαγνητοφωνημένα βασανιστήρια, ενώ οι ίδιοι έκρυβαν το τρανζιστοράκι στα πιο απίθανα μέρη.

Ενδιαφέρον έχει ωστόσο το γεγονός πως η Κρήτη, λόγω φρονημάτων, «υπήρξε ένας ευαίσθητος χώρος για τους πολιτικούς κρατουμένους».

Το ντοκιμαντέρ ενσωματώνει σπάνιο αρχειακό υλικό, ενώ ο ιστορικός Γιώργος Μαργαρίτης, σκιαγραφεί γλαφυρά το ιστορικό πλαίσιο και συμπληρώνει τα κενά.  «Στην Κρήτη οι κομμουνιστές από κάτοικοι χωριών γίνονται κάτοικοι σπηλαίων…», λέει. Στα βουνά οι συνθήκες είναι εξαιρετικά δύσκολες, αλλά το φρόνημα των Κρητικών ατρόμητο.

Η κάμερα του Αλέξανδρου Παπαθανασίου αιχμαλωτίζει τα Λευκά Όρη της Κρήτης που στέκονται αγέρωχα, σχεδόν αναλλοίωτα στο χρόνο, με τη φωνή του Λ.Ηλιάκη να αντηχεί στις βουνοκορφές: «Αντίσταση πρέπει να γίνεται κι όταν είσαι 100% βέβαιος οτι δεν θα φέρει αποτέλεσμα…».

Ας σημειωθεί πως η ταινία προβάλλεται 80 χρόνια μετά την ίδρυση του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας.

Ο Αλέξανδρος Παπαθανασίου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1980 και σπούδασε σκηνοθεσία ντοκιμαντέρ και παραγωγή τηλεόρασης στην Ηνωμένο Βασίλειο. Εργάζεται ως κινηματογραφιστής και παραγωγός εκπαιδευτικού περιεχομένου για το Imperial College του Λονδίνου. Η φιλμογραφία του περιλαμβάνει το ντοκιμαντέρ μικρού μήκους Προοπτικές (Perspectives) , ένα πορτραίτο του Κώστα Καζάκου (το οποίο έλαβε τιμητικό βραβείο στο London Film Festival) και το An Uncertain Future, για την κατάσταση των Σύριων προσφύγων στην Ελλάδα.