Ιδιαίτερα υψηλή παραμένει η επιβάρυνση από τον καρκίνο του πνεύμονα παγκοσμίως, με εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους κάθε χρόνο, ενώ στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι καταγράφονται περίπου 10.000 νέα περιστατικά ετησίως, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Υγείας. Ωστόσο, διεθνείς μελέτες δείχνουν ότι η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να μειώσει τη θνητότητα κατά 20% έως 25%.
«Παγκοσμίως έχει αυξηθεί πάρα πολύ ο αριθμός των ανθρώπων οι οποίοι την τελευταία πενταετία έχουν νοσήσει και έχουν πεθάνει από καρκίνο του πνεύμονα. Στην Ελλάδα, η τελευταία καταγραφή του υπουργείου Υγείας ανέφερε ότι έχουμε 10.000 νέα περιστατικά κάθε χρόνο. Από την εμπειρία που έχουμε στην Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική στο νοσοκομείο Παπανικολάου, φαίνεται ότι ο αριθμός αυτός αυξάνεται κάθε χρόνο 20% με 30%. Δηλαδή, στο Παπανικολάου, σε σχέση με πέρυσι και σε σχέση με πρόπερσι, έχουμε μία αύξηση των νέων περιστατικών, κυρίως με μεταστατικό καρκίνο του πνεύμονα», αναφέρει η επίκουρη καθηγήτρια Πνευμονολογίας Σοφία Λαμπάκη, η οποία είναι συντονίστρια κλινικών μελετών για τον καρκίνο του πνεύμονα και υπεύθυνη των Ιατρείων Καρκίνου του Πνεύμονα και Προσυμπτωματικού Ελέγχου της Πανεπιστημιακής Πνευμονολογικής Κλινικής.
Η αξονική χαμηλής δόσης βασικό εργαλείο έγκαιρης διάγνωσης
Όπως εξηγεί, το βασικό εργαλείο που χρησιμοποιείται σήμερα στον προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του πνεύμονα είναι η αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης ακτινοβολίας. Μεγάλες διεθνείς μελέτες έχουν δείξει, όπως αναφέρει, σημαντικό όφελος τόσο στη διάγνωση της νόσου σε πρώιμα, δυνητικά ιάσιμα στάδια όσο και στη μείωση της θνητότητας.
Στην Πνευμονολογική Κλινική του ΑΠΘ στο νοσοκομείο Παπανικολάου λειτουργεί από το 2017 οργανωμένο ιατρείο προσυμπτωματικού ελέγχου. Μέχρι σήμερα έχουν εξεταστεί περίπου 3.800 καπνιστές και πρώην καπνιστές, ενώ περίπου 3% έχουν διαγνωστεί με καρκίνο του πνεύμονα. Συνολικά, περίπου 115 άνθρωποι έχουν διαγνωστεί με πρώιμο καρκίνο μέσω του προσυμπτωματικού ελέγχου. Σημαντικό είναι, σύμφωνα με την κ. Λαμπάκη, και το πρόσθετο όφελος του προσυμπτωματικού ελέγχου, καθώς περίπου το 45% των συμμετεχόντων διαγνώστηκαν παράλληλα με άλλα νοσήματα που μέχρι τότε δεν γνώριζαν ότι είχαν, όπως χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, διάμεσες πνευμονοπάθειες και καρδιαγγειακά νοσήματα. Η έγκαιρη διάγνωση, σύμφωνα με τις διεθνείς μελέτες τις οποίες επικαλείται, μπορεί να μειώσει τη θνητότητα από τον καρκίνο του πνεύμονα κατά 20% έως 25%.
Έρευνα για βιοδείκτες και χρήση τεχνητής νοημοσύνης
Η κατεύθυνση διεθνώς, όπως σημειώνει η κ. Λαμπάκη, είναι προς έναν περισσότερο εξατομικευμένο προσυμπτωματικό έλεγχο, με τον συνδυασμό της αξονικής τομογραφίας χαμηλής δόσης με βιοδείκτες και νέες τεχνολογίες, μεταξύ των οποίων και η τεχνητή νοημοσύνη. Η Πνευμονολογική Κλινική του ΑΠΘ συμμετέχει σε διεθνή ερευνητικά προγράμματα για την αναζήτηση νέων βιοδεικτών μέσω της μελέτης δειγμάτων αίματος, πλάσματος και ορού. Παράλληλα, συμμετέχει σε πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης σε συνεργασία με το «Σωτηρία» στην Αθήνα και το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ηρακλείου.
«Η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί μέσω των ακτινολογικών ευρημάτων. Μέσω των προγραμμάτων που εφαρμόζονται στα ακτινολογικά τμήματα και μέσω των πληροφοριών που δίνουμε εμείς ως κλινικοί γιατροί, προσπαθούν να βρουν ευρήματα τα οποία σε άλλες περιπτώσεις δεν θα οδηγούσαν στην υποψία ενός καρκίνου. Αλλά τα ευρήματα αυτά θα βοηθήσουν στο να είμαστε πιο υποψιασμένοι ότι ο άνθρωπος αυτός μπορεί να νοσήσει στο μέλλον από καρκίνο του πνεύμονα», εξηγεί η κ. Λαμπάκη.
«Επίσης, σε συνεργασία με τη FairLife, που είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός φροντίδας ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα, υλοποιήσαμε μία πολυκεντρική δράση προσυμπτωματικού ελέγχου, με τη συμμετοχή και άλλων πανεπιστημιακών πνευμονολογικών κλινικών, όπως αυτή της Λάρισας, της Αλεξανδρούπολης και της Πάτρας, προσπαθώντας έτσι να δημιουργήσουμε μία ελληνική εμπειρία γύρω από ένα οργανωμένο πρόγραμμα, μία οργανωμένη εφαρμογή του προσυμπτωματικού ελέγχου. Ταυτόχρονα, συμμετέχουμε και σε διεθνή ερευνητικά προγράμματα, τα οποία διερευνούν νέους βιοδείκτες, όπου χρησιμοποιείται το αίμα των ανθρώπων που συμμετέχουν στα προγράμματα αυτά, δηλαδή είτε το ολικό πλάσμα είτε ο ορός», προσθέτει η κ. Λαμπάκη.
Στο θεραπευτικό πεδίο εφαρμόζονται εξατομικευμένες θεραπείες, μεταξύ άλλων ανοσοθεραπεία και στοχευμένες θεραπείες βάσει μοριακού ελέγχου, με στόχο την επιλογή της καταλληλότερης θεραπείας για κάθε ασθενή.
«Χρησιμοποιούμε την εξατομικευμένη θεραπεία με τη χρήση ανοσοθεραπείας ή του στοχευμένου μοριακού ελέγχου, στον οποίο υποβάλλονται όλοι οι ασθενείς, και προσπαθούμε μέσω των διαφόρων προγραμμάτων να τα προσφέρουμε αυτά σε όλους τους ασθενείς μας δωρεάν. Οπότε, όλα αυτά τα προγράμματα γίνονται έτσι ώστε να βρούμε ποια είναι η κατάλληλη θεραπεία, η πιθανόν πιο αποτελεσματική για τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά», αναφέρει.
Τέλος, η κ. Λαμπάκη υπογραμμίζει την ανάγκη μεγαλύτερης συμμετοχής των γυναικών στα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, καθώς το ποσοστό τους παραμένει μικρότερο από εκείνο των ανδρών. Όπως αναφέρει, γυναίκες άνω των 50 ετών που είναι καπνίστριες ή πρώην καπνίστριες, οι οποίες έχουν διακόψει το κάπνισμα τα τελευταία 15 χρόνια, θα πρέπει να ενημερώνονται για τον προσυμπτωματικό έλεγχο με αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης, χωρίς τη χρήση σκιαγραφικού.
