Γνωστά στην Ευρώπη και ειδικά στις Άλπεις τέτοια φαινόμενα – Καθηγητής εξηγεί τι συνέβη στο Νεπάλ

Ακραίο πλημμυρικό φαινόμενο που προκλήθηκε πιθανά από την υποχώρηση του παγετώνα εξαιτίας των υψηλών θερμοκρασιών χαρακτηρίζει τα όσα συνέβησαν στο Νεπάλ, ο καθηγητής Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων Φώτιος και πρώην Πρύτανης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, Φώτιος Π. Μάρης.

Όπως τονίζει, τα φαινόμενα αυτά ήταν γνωστά στην Ευρώπη ειδικά στην περιοχή των Άλπεων. Η Ελβετία έχει τεχνογνωσία πρόληψης τέτοιων φαινομένων λαβαχείμαρρου. Κατασκευάζουν σε ορεινές κοίτες, σε σημεία που οι επιστήμονες θεωρούν ότι μπορούν να δημιουργήσουν τέτοιου είδους φαινόμενα, ειδικές επαναλαμβανόμενες εγκάρσιες τσιμεντένιες κατασκευές, τους λαβαθραστήρες με στόχο τον κατακερματισμό της υδατοστερεοπαροχής και την απόσβεση της κινητικής της ενέργειας.

Μιλώντας για τα φετινά φαινόμενα ξηρασίας που ταλαιπωρούν την ευρωπαϊκή ήπειρο, ο καθηγητής Μάρης σημειώνει ότι είναι μια σοβαρή κατάσταση, η οποία θα γίνει δυσκολότερη αν συνεχιστεί τα επόμενα 2-3 χρόνια.

Όπως υπογραμμίζει, απαιτείται ολιστικός σχεδιασμός, με περιορισμό της σπατάλης του νερού σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, με έργα μείωσης των απωλειών στα δίκτυα ύδρευσης και άρδευσης, νέα έργα αξιοποίησης πρόσθετων πηγών τροφοδοσίας και επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων λυμάτων για αγροτικές και άλλες χρήσεις.

Ακολουθεί ολόκληρο το κείμενο της συνέντευξης

Ερ.: Τι ακριβώς συνέβη στο Νεπάλ και πόσο έχει σχέση με την αύξηση της θερμοκρασίας;

Απ.: Ήταν ένα ακραίο πλημμυρικό φαινόμενο που προκλήθηκε πιθανά από την υποχώρηση του παγετώνα, εξαιτίας των υψηλών θερμοκρασιών που επικρατούσαν στην περιοχή. Το πλημμυρικό κύμα προκάλεσε γεωκαταρρεύσεις, οι οποίες παρήγαγαν φερτά υλικά τα οποία ενσωματώθηκαν στο μείγμα και κατά μήκος της κοίτης προς τα κατάντη απέκτησαν χαρακτηριστικά λαβαχείμαρρου μεγάλης ταχύτητας, με ξηρό μέτωπο, το οποίο έχει μεγάλη κρουστική δύναμη, η οποία κατέστρεψε τα πάντα στο πέρασμά της και, δυστυχώς, αφαίρεσε πάνω από 1.000 ζωές έως τώρα.

Ερ.: Θεωρείται ότι θα έχουμε συχνά παρόμοια φαινόμενα είτε στην ίδια έκταση είτε σε μικρότερη;

Απ.: Τα φαινόμενα αυτά ήταν γνωστά στην Ευρώπη ειδικά στην περιοχή των Άλπεων. Η Ελβετία έχει τεχνογνωσία πρόληψης τέτοιων φαινομένων λαβαχείμαρρου. Κατασκευάζουν σε ορεινές κοίτες, σε σημεία που οι επιστήμονες θεωρούν ότι μπορούν να δημιουργήσουν τέτοιου είδους φαινόμενα, ειδικές επαναλαμβανόμενες εγκάρσιες τσιμεντένιες κατασκευές, τους λαβαθραστήρες με στόχο τον κατακερματισμό της υδατοστερεοπαροχής και την απόσβεση της κινητικής της ενέργειας. Είναι σπάνια φαινόμενα, που εμφανίζονται σε περιοχές πάνω από τα 3.000 μέτρα υψόμετρο και φυσικά κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες μπορούν να επαναληφθούν.

Ερ.: Φέτος, ζούμε πρωτοφανείς καταστάσεις ξηρασίας σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ήπειρο με λίμνες και ποτάμια να στερεύουν. Πώς εξηγείται αυτή η κατάσταση;

Απ.: Σίγουρα είναι μια σοβαρή κατάσταση που απειλεί την ομαλή λειτουργία των κοινωνιών και των οικοσυστημάτων λόγω της μείωσης των βροχοπτώσεων σε συνδυασμό με τους παρατεταμένους καύσωνες, η οποία θα γίνει δυσκολότερη αν συνεχιστεί τα επόμενα 2-3 χρόνια.

Απαιτείται ολιστικός σχεδιασμός, με περιορισμό της σπατάλης του νερού σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, με έργα μείωσης των απωλειών στα δίκτυα ύδρευσης και άρδευσης, νέα έργα αξιοποίησης πρόσθετων πηγών τροφοδοσίας και επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων λυμάτων για αγροτικές και άλλες χρήσεις.

Ερ.: Γιατί η Ελλάδα και γενικότερα οι μεσογειακές χώρες φέτος είναι σε καλύτερη κατάσταση;

Απ.: Δεν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος. Τις προηγούμενες χρονιές είχαμε μεγάλες άνομβρες περιόδους με παρατεταμένους καύσωνες στη χώρα. Η κίνηση των αέριων μαζών και των κυκλωνικών συστημάτων φέτος μας ευνόησαν. Αυτό, όμως, δεν πρέπει να μας εφησυχάζει. Πρέπει να εκμεταλλευτούμε κάθε παράθυρο κανονικότητας για να υλοποιήσουμε τα παραπάνω και να ενημερώσουμε τους πολίτες για ανάγκη συνετής χρήσης.

Ερ.: Πόσο απειλείται η παγκόσμια κοινότητα συνολικά από το Ελ Νίνιο και τι μπορούν να κάνουν οι κυβερνήσεις;

Απ.: Το Ελ Νίνιο είναι ένα περιοδικό φαινόμενο. Το περιμέναμε. Ενδιαφέρον, όμως, έχει να δούμε τους επόμενους μήνες την ένταση του φαινομένου. Αναμένεται ότι το φαινόμενο θα επιδεινώσει τις συνθήκες ξηρασίας, πλημμύρας, ζέστης και καταιγίδων σε πολλές περιοχές του κόσμου. Οι κυβερνήσεις πρέπει να έχουν τις υπηρεσίες πολιτικής προστασίας έτοιμες να παρέμβουν, ενώ ταυτόχρονα να υλοποιούνται όλα τα προληπτικά μέτρα.

Ερ.: Φέτος, είχαμε αρκετές πυρκαγιές στην Ελλάδα, τι πρέπει να κάνει η Πολιτεία για να μην έχουμε καταστροφικές πλημμύρες με τις πρώτες βροχοπτώσεις του Φθινοπώρου;

Απ.: Καταρχάς θα πρέπει να απομακρυνθούν όπου και όσο είναι δυνατόν τα υπολείμματα της ύλης που κάηκε. Στη συνέχεια, θα πρέπει, κάνοντας ιεράρχηση του δυνητικού πλημμυρικού κινδύνου στις πληγείσες περιοχές (γιατί δεν μπορούμε να επέμβουμε άμεσα παντού), θα πρέπει, ξεκινώντας από τα ανάντη προς τα κατάντη και πρώτα από τις πλαγιές και εν συνεχεία στις κοίτες, να κατασκευασθούν τα κατάλληλα αγροτεχνικά έργα (κορμοσειρές, κορμοπλέγματα, κορμοφράγματα), όπως και τα αντίστοιχα μικρά τεχνικά. Έτσι, θα αποφύγουμε αφενός την επιφανειακή διάβρωση των γυμνών, πλέον, εδαφών και αφετέρου θα μπορέσουμε να ανασχέσουμε τη ροή των πλημμυρικών νερών, που λόγω της ανυπαρξίας βλάστησης θα έχουν πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα και συρτική δύναμη.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ