Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Πέθανε σε ηλικία 99 ετών η διακεκριμένη βυζαντινολόγος

Απεβίωσε σε ηλικία 99 ετών η σπουδαία και διακεκριμένη βυζαντινολόγος και πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και πρώτη γυναίκα πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ.

Ποια ήταν η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ γεννήθηκε στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926 από Μικρασιάτες γονείς. Πατέρας της ήταν ο Νίκος Γλύκατζης, Μικρασιάτης έμπορος και επιστάτης των κτημάτων της οικογενείας της μητέρας της, Καλλιρόης, το γένος Ψαλτίδη, η οποία προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας.

Έφτασαν στην Αθήνα, στη συνοικία του Βύρωνα, με τα πρώτα τους παιδιά ως πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία μετά τη «Μεγάλη Καταστροφή».

Σε ηλικία 6 ετών, εκφωνεί τους πρώτους της πολιτικούς λόγους στη γειτονιά της, διαβάζοντας μια εφημερίδα ανάποδα υπέρ του Βενιζέλου.

Εντάσσεται στην Αντίσταση σε ηλικία 14 ετών, το 1942, στη συνοικία της στον Βύρωνα, όπου είναι υπεύθυνη για τη μεταφορά μηνυμάτων. Ολοκλήρωσε τις δευτεροβάθμιες σπουδές της στο 4ο Γυμνάσιο Αθηνών και στη συνέχεια σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας).

Αμέσως μετά τον πόλεμο, η τότε βασίλισσα Φρειδερίκη επιθυμεί να προσλάβει την καλύτερη φοιτήτρια της φιλολογίας. Παραβλέποντας τις πολιτικές απόψεις της Ελένης Αρβελέρ, την προσλαμβάνει ως γραμματέα του ιδρύματος που δημιούργησε για τα σπίτια των άπορων παιδιών. Παράλληλα, η Ελένη Αρβελέρ εργάζεται σκληρά για τη διεξαγωγή ερευνών για τη Μικρά Ασία και την Καππαδοκία. Θα δώσει στην οικογένειά της όλα όσα κέρδισε, και για τις έρευνές της στη Μικρά Ασία (1949-1953).

Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι το 1953 για να συνεχίσει τις σπουδές της στην Écoledes Hautes Études, όπου ανακηρύχθηκε Διδάκτωρ Ιστορίας (1960). Το 1956 γνωρίζει τον Ζακ Αρβελέρ (1918–2010), που ήταν αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας και ο οποίος καταγόταν από μεγαλοαστική οικογένεια του Παρισιού, τον οποίο παντρεύτηκε το 1957. Με τον Ζακ Αρβελέρ απέκτησε μία κόρη, τη Μαρί-Ελέν.

Δύο χρόνια μετά την άφιξή της στο Παρίσι, διορίσθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (Γαλλία) (CNRS) και το 1964 έγινε διευθύντρια σπουδών του Κέντρου και το 1967 καθηγήτρια στη Σορβόννη. Το 1966 έλαβε το δίπλωμα doctorat ès lettres, με τη μελέτη της για το Βυζάντιο και τη θάλασσα, που εκδόθηκε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις της Γαλλίας (Byzance et la mer, Παρίσι: Presses universitaires de France).

Εξελέγη καθηγήτρια βυζαντινής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης το 1967. Διετέλεσε διευθύντρια του τμήματος Ιστορίας και πρόεδρος της επιτροπής έρευνας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Σορβόννης (1969-1970), προσκεκλημένη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ (1973-1974), αντιπρόεδρος (1970-1973) και στη συνέχεια η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Πανεπιστημίου Paris I Panthéon-Sorbonne (1976-1981, επίτιμη πρόεδρος από το 1981).

Διορίστηκε η πρώτη γυναίκα πρύτανης της Ακαδημίας και καγκελάριος των Πανεπιστημίων του Παρισιού (1982-1989). Στη συνέχεια, διορίστηκε πρόεδρος του Κέντρου Ζορζ Πομπιντού (1989-1991), του οποίου ήταν αντιπρόεδρος από το 1976 έως το 1989.

Διετέλεσε, επίσης, πρόεδρος του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης (Γαλλία), αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Danielle Mitterrand, εμπειρογνώμονας στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες στην UNESCO, πρόεδρος και στη συνέχεια επίτιμη πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Ευρώπης, επίτιμη πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Βυζαντινών Σπουδών (από το 1975), γενική γραμματέας της Διεθνούς Επιτροπής Ιστορικών Επιστημών (1980-1990), πρόεδρος και στη συνέχεια επίτιμη πρόεδρος της Παγκόσμιας Κίνησης Επιστημονικής Ευθύνης (MURS), πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου (Ελλάδα) (1999-2012), πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών (1993-2022) και του Διεθνούς Ιδρύματος Dmitri Shostakovich.

Ήταν αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, της Βρετανικής Ακαδημίας, της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου, της Ακαδημίας Επιστημών του Βερολίνου και της Βουλγαρίας. Ήταν και επίτιμη διδάκτωρ πλήθους πανεπιστημίων (Λονδίνο, Χάρβαρντ, Βελιγράδι, Νέα Υόρκη, Νιου Μπράνσγουικ, Λίμα, Χάιφα, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αμερικανικό Πανεπιστήμιο Παρισιού, Φριμπούργκ, Θεσσαλονίκη και Κρήτη.

Τι είχε δηλώσει σε συνεντεύξεις της στο ΕΡΤnews η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

Σε συνέντευξή της στo ΕΡΤnews και στην εκπομπή «Συνδέσεις» στις 24 Ιουλίου 2024 με αφορμή τη συμπλήρωση 50 ετών από τη μεταπολίτευση, είχε χαρακτηρίσει «το μοντέλο της Μεταπολίτευσης είναι επιτυχημένο, ελπίζω να γίνει καλύτερο».

«Εμείς οι Έλληνες θεωρούμε τη μεταπολίτευση περίοδο ιστορική, όχι μόνο όρο πολιτειακό. Είναι η εποχή που μπήκαμε στην Ευρώπηκαι πάψαμε να είμαστε Βαλκάνια», είχε προσθέσει.

«Τη χούντα την κάναμε ιστορική περίοδο. Ξέρουμε πότε άρχισε, αλλά δεν ξέρω αν ποτέ τελειώνει. Γιατί αν η Μεταπολίτευση που την έχουμε κάνει και χρονική περίοδο μπορούσε να είναι μια σταθερή περίοδος, θα ήταν πάντοτε μια περίοδος προόδου. Αν το τέλος της Μεταπολίτευσης είναι να κάνουμε πάντοτε κάτι καλύτερο, ελπίζω να μην τελειώνει ποτέ», είχε πει πει ακόμη η κυρία Αρβελέρ.

Όπως είχε δηλώσει τότε η κυρία Αρβελέρ: «Εκείνο το οποίο εμένα μου έχει κάνει εντύπωση στη Μεταπολίτευση είναι ότι υπάρχει μια αυθόρμητη συμφιλίωση, γίναμε όλοι φίλοι ξαφνικά, χωρίς καν να το ζητήσουμε, χωρίς καν να μας τα δώσουν.Το πήραμε μόνοι μας αυθόρμητα και αυτό είναι το τέλος της χούντας. Ελπίζω ότι Μεταπολίτευση είναι πάντοτε κάτι το καλύτερο, μια προσπάθεια για το καλύτερο. Από τη στιγμή που λέμε μεταπολίτευση λέμε Δημοκρατία».

«Το ότι ο Καραμανλής κατάφερε, ως και το Κομμουνιστικό Κόμμα να το κάνει νόμιμο, δείχνει ότι γίναμε ένα μοντέρνο κράτος, ευρωπαϊκό και όχι πια τα παλιά Βαλκάνια που ήταν κινηματίες και δικτατορίες… Πρώτος βέβαια ο Καραμανλής και μετά αμέσως ο Αβέρωφ. Το ότι ήρθε ο Παπανδρέου κι έγινε και το δεύτερο μεγάλο κόμμα δείχνει ακριβώς ότι γίναμε πια ένα τελείως μοντέρνο κράτος. Το κλίμα όταν ήρθε και ο Παπανδρέου, έγινε ακριβώς το ελληνικό κλίμα, αλλά σε ευρωπαϊκό περιβάλλον, πράγμα το οποίο είναι ένα κατόρθωμα της συμπολίτευσης», είχε καταλήξει.

Σε άλλη συνέντευξή της στην ΕΡΤ, τον Ιούνιο του 2022 είχε αναφερθεί στις ελληνοτουρκικές σχέσεις στο βάθος των αιώνων.

Όπως είχε πει «η μεγάλη ιδέα να πάρουμε πίσω την Πόλη ότι τέλειωσε με την καταστροφή του ’22».

Η κορυφαία ακαδημαϊκός είχε κάνει αναφορά επίσης στην αναγέννηση, δηλαδή την επιστροφή στο μεγαλείο του ελληνορωμαϊκού κατορθώματος. «Η αναγέννηση της Ευρώπης γίνεται μετά το 1453 ερήμην όμως των γεννητόρων της. Ούτε οι Ρωμαίοι, ούτε οι Έλληνες βρίσκονται σε κατάσταση που μπορούν να αποδόσουν κάτι από το αρχαίο μεγαλείο», είχε επισημάνει.

Περιγράφοντας πώς άλλαξε η ιστορία της Ευρώπης με την άλωση της Πόλης είχε δηλώσει ότι στους φυγάδες από την Κωνσταντινούπολη οφείλεται κυρίως η γνώση του ελληνικού αρχαίου κατορθώματος. «Το ότι η αρχαία Ελλάδα είναι μέρος της αναγέννησης είναι αλήθεια, αλλά ας μην ξεχνούμε ότι στην Ιταλία είχε ήδη λάμψει ο Ντάντε, ο Φραντζέλικο, ο Ντονατέλλο, ο Βοκκάκιος. Η αναγέννηση δεν είναι μόνο ελληνικό πράγμα είναι και ελληνορωμαϊκό», είχε σημειώσει προσθέτοντας πως «μετά την μετά την πτώση της Πόλης ακολούθησε η ανακάλυψη της Αμερικής και εκεί οφείλεται η σύγκρουση των δύο, τελείως διαφορετικών, κόσμων».

Επίσης χαρακτήρισε το Βυζάντιο ως «το μεγαλύτερο μεγαλείο του ελληνισμού». Είχε επισημάνει ακόμα ότι «η πτώση της Πόλης και η Αγία Σοφία συνδέουν όλη τη Ρωμιοσύνη». Αναφερόμενη στον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο είχε δηλώσει πως ήταν ο πρώτος νεομάρτυρας του Γένους, ο οποίος περιμένει ακόμα την αγιοποίησή του από την Εκκλησία.

Για την Αγία Σοφία είχε πει ότι δεν μετατράπηκε σε τζαμί επί Ερντογάν αλλά το 1453 και είχε επισημάνει ότι «και ως μουσείο είχε βανδαλιστεί. Η Ουνέσκο ας ξυπνήσει και ας μη ζητάει μόνο τα αδύνατα, αλλά να κοιτάξει και τα δυνατά: να υπερασπίσει εναντίον των βανδάλων Τούρκων, Γκρίζων Λύκων ή άλλων την Αγία Σοφία, το μοναδικό αυτό μνημείο που έγινε τον 6ο αιώνα». Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ είχε συμπληρώσει, τέλος, ότι οι Έλληνες «πρέπει να είμαστε περήφανοι για την Αγιά Σοφιά όπως είμαστε και για τον Παρθενώνα».