«Σκέφτομαι σοβαρά να αποσύρω τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ» λέει ο Ντόναλντ Τραμπ σε μια από τις πιο σκληρές τοποθετήσεις του απέναντι στη Συμμαχία, με φόντο τον πόλεμο στο Ιράν.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, έχουν δηλώσει ότι θα επανεξετάσουν τη συμμετοχή των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, τα μέλη του οποίου έχουν επικρίνει επειδή δεν συνέβαλαν στον πόλεμο με το Ιράν. Ωστόσο, το ερώτημα που τίθεται είναι: πόσο εύκολα θα μπορούσαν να το κάνουν;
Το ΝΑΤΟ (Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου) ιδρύθηκε επίσημα στις 4 Απριλίου 1949. Σκοπός της ίδρυσης ήταν η δημιουργία μιας στρατιωτικής συμμαχίας για την αμοιβαία άμυνα και την αντιμετώπιση της σοβιετικής απειλής κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.
Οι ΗΠΑ συγκαταλέγονται στα ιδρυτικά μέλη, υπογράφοντας τη Συνθήκη της Ουάσινγκτον μαζί με χώρες όπως το το Βέλγιο, ο Καναδάς, η Δανία, η Γαλλία, η Ισλανδία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, η Νορβηγία, η Πορτογαλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η συνθήκη, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί τη βάση του ΝΑΤΟ μέχρι σήμερα, αποτελείται από 14 άρθρα.
Κατά την πρώτη του θητεία, αλλά και στις αρχές της δεύτερης, ο Ντόναλντ Τραμπ εξέφρασε επανειλημμένα τη δυσαρέσκειά του για τη Συμμαχία, κυρίως σε ό,τι αφορά τις αμυντικές δαπάνες και τη συνεισφορά των κρατών-μελών. Υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ επωμίζονται δυσανάλογο βάρος. Ωστόσο, στη Σύνοδο της Χάγης το 2025, οι περισσότεροι σύμμαχοι δεσμεύτηκαν να αυξήσουν τις δαπάνες τους στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035, εξέλιξη που ο ίδιος χαρακτήρισε «μεγάλη νίκη».
Μπορεί ο Τραμπ να αποσύρει νομικά τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ;
Παρά τις κατά καιρούς απειλές – τρεις στο σύνολο – του Τραμπ να αποχωρήσει από τη Συμμαχία – όπως συνέβη και τον Ιανουάριο, εν μέσω της διαμάχης για τη Γροιλανδία – μια τέτοια κίνηση δεν είναι απλή.
Ο Νόμος περί Εξουσιοδότησης Εθνικής Άμυνας του 2024, προβλέπει ότι ο εκάστοτε πρόεδρος δεν μπορεί να αποσύρει μονομερώς τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ χωρίς την έγκριση των 2/3 τρίτων της Γερουσίας ή σχετική πράξη του Κογκρέσου.
Ωστόσο, σύμφωνα με νομικούς, τα περιθώρια ελιγμών παραμένουν. Η καθηγήτρια Ιλαρία Ντι Τζιόια επισημαίνει στο TIME ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να επιχειρήσει να παρακάμψει το Κογκρέσο επικαλούμενος τις προεδρικές εξουσίες στην εξωτερική πολιτική. Σε μια τέτοια περίπτωση, θα μπορούσε να προκύψει μια σοβαρή συνταγματική σύγκρουση μεταξύ εκτελεστικής εξουσίας και Κογκρέσου, με τα δικαστήρια να καλούνται να αποφασίσουν.
Από την πλευρά του, ο νομικός Κέρτις Μπράντλεϊ υπενθυμίζει ότι υπάρχει σχετικό προηγούμενο, όταν ο πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ απέσυρε τις ΗΠΑ από αμυντική συμφωνία με την Ταϊβάν τη δεκαετία του 1970. Ωστόσο, στην περίπτωση του ΝΑΤΟ, μια αντίστοιχη απόφαση θα ήταν πολύ πιο περίπλοκη και πιθανότατα θα προκαλούσε έντονες νομικές και πολιτικές αντιδράσεις.
Επιπλέον, ενδεχόμενη αποχώρηση θα μπορούσε να οδηγήσει και σε δικαστικές προσφυγές από ιδιωτικούς φορείς, όπως εταιρείες που συνεργάζονται με το ΝΑΤΟ και θα υφίσταντο οικονομικές απώλειες.
Οι συνέπειες μιας πιθανής αποχώρησης
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι, ακόμη και η συζήτηση περί αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ έχει ήδη επιπτώσεις. Όπως τονίζεται, υπονομεύει την εμπιστοσύνη μεταξύ των συμμάχων, αποδυναμώνει την αποτρεπτική ισχύ της Συμμαχίας και ενισχύει τους αντιπάλους της Δύσης.
Το ΝΑΤΟ θεωρείται άλλωστε η σημαντικότερη αμυντική συμφωνία της μεταπολεμικής περιόδου. Για τον λόγο αυτό, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι, παρά τις εντάσεις, το πιθανότερο σενάριο δεν είναι μια άμεση αποχώρηση των ΗΠΑ, αλλά η συνέχιση μιας δύσκολης και συχνά συγκρουσιακής σχέσης με τη Συμμαχία.
Τραμπ: Σκέφτομαι να βγάλω τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ
Ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο αποχώρησης των Ηνωμένων Πολιτειών από το ΝΑΤΟ. Σε συνέντευξή του στην Telegraph, ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε το ΝΑΤΟ «χάρτινη τίγρη», υποστηρίζοντας ότι η αποχώρηση των ΗΠΑ είναι πλέον «πέρα από το στάδιο της επανεξέτασης».
Η δήλωση έρχεται μετά την άρνηση ευρωπαϊκών χωρών να στηρίξουν ενεργά τις ΗΠΑ στο μέτωπο του Ιράν, ιδίως στο αίτημα για αποστολή πολεμικών πλοίων με στόχο το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, ενός κρίσιμου περάσματος απ’ όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου.
Η Τεχεράνη έχει, ουσιαστικά, μπλοκάρει τη διέλευση εδώ και εβδομάδες, προκαλώντας εκτίναξη στις τιμές ενέργειας και φόβους για παγκόσμια ύφεση.
Ο Τραμπ εμφανίστηκε ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στους συμμάχους του στη βορειοατλαντική συμμαχία: «Δεν ήταν απλώς ότι δεν συμμετείχαν, ήταν δύσκολο να το πιστέψω», είπε, προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ έχουν σταθεί επανειλημμένα στο πλευρό άλλων χωρών, «ακόμη και στην Ουκρανία», χωρίς να έχουν αντίστοιχη στήριξη.
Ο αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η Συμμαχία λειτουργεί μονομερώς υπέρ της Ευρώπης: «Αν το ΝΑΤΟ σημαίνει ότι εμείς υπερασπιζόμαστε την Ευρώπη όταν δέχεται επίθεση, αλλά εκείνοι δεν μας δίνουν ούτε βάσεις όταν τις χρειαζόμαστε, τότε δεν είναι καλή συμφωνία», δήλωσε.
Η δήλωση Ρούμπιο για το ΝΑΤΟ
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος έκανε λόγο για μια «σχέση μονής κατεύθυνσης», προαναγγέλλοντας ότι μετά το τέλος της σύγκρουσης στο Ιράν οι ΗΠΑ θα επανεξετάσουν τη στάση τους απέναντι στο ΝΑΤΟ.
Ο Τραμπ, μάλιστα, δήλωσε «ικανοποιημένος» με τις τοποθετήσεις του Ρούμπιο.
Ιδιαίτερα αιχμηρός εμφανίστηκε ο Τραμπ και απέναντι στο Ηνωμένο Βασίλειο, κατηγορώντας τον πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ για άρνηση συμμετοχής στη στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν.
«Δεν έχετε καν ναυτικό. Είστε πολύ πίσω και τα αεροπλανοφόρα σας δεν λειτουργούσαν», είπε χαρακτηριστικά, αμφισβητώντας την επιχειρησιακή ικανότητα του βρετανικού στόλου. Παράλληλα, επέκρινε και την ενεργειακή πολιτική της κυβέρνησης Στάρμερ, λέγοντας ότι «επενδύει σε ακριβές ανεμογεννήτριες που εκτοξεύουν το κόστος ενέργειας».
Υποενθυμίζεται ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ είχε πει ότι η Ουάσιγκτον θα συνεχίσει να έχει παρουσία στην περιοχή, αλλά κάλεσε τους συμμάχους να αναλάβουν μεγαλύτερο ρόλο στην προστασία των ενεργειακών ροών.
«Θα είμαι εκεί, αλλά αν δυσκολεύονται να προμηθευτούν πετρέλαιο, ας έρθουν να το πάρουν όπως πρέπει. Ας έρθουν να το πάρουν. Δεν ήθελαν να βοηθήσουν κανέναν. Το ΝΑΤΟ είναι απαίσιο, και όλοι τους είναι απαίσιοι. Οπότε, αν θέλουν πετρέλαιο, ας έρθουν να το πάρουν. Δεν υπάρχει πραγματική απειλή, δεν υπάρχει ουσιαστική απειλή, επειδή η χώρα [το Ιράν] έχει αποδεκατιστεί» είπε ο Τραμπ. «Ας έρθουν να το πάρουν. Καιρός ήταν να κάνουν κάτι για τον εαυτό τους».
