Ανοιχτή η «εργαλειοθήκη» των μέτρων για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων – Οι ευάλωτοι τομείς της οικονομίας

Στρατηγική διαδοχικών παρεμβάσεων, οι οποίες θα ενεργοποιούνται ανάλογα με την ένταση και τη διάρκεια των πιέσεων, ώστε να ανακοπεί εγκαίρως η μετακύλιση των αυξήσεων σε καύσιμα και βασικά αγαθά, και να απορροφηθούν στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό οι κραδασμοί από τη νέα γεωπολιτική κρίση, προτίθεται να ακολουθήσει η κυβέρνηση.

Το κυβερνητικό οικονομικό επιτελείο, παρακολουθεί με ψυχραιμία τις εξελίξεις στις διεθνείς αγορές και δηλώνει έτοιμο να παρέμβει για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων, εφόσον η ενεργειακή κρίση λάβει μεγαλύτερες διαστάσεις.

Σε κάθε περίπτωση οι όποιες κινήσεις δεν θα είναι αποκομμένες από τα διαδραματιζόμενα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και από τις αποφάσεις που θα ληφθούν κεντρικά.

Αναγκαία συνθήκη για να απελευθερωθούν κονδύλια από τον προϋπολογισμό είναι να ληφθούν αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για το «πάγωμα» των δημοσιονομικών κανόνων, μέχρι να τελειώσει η κρίση. 

Επιμέρους μέτρα

Τούτο δεν συνεπάγεται ωστόσο ότι δεν μπορούν να ενεργοποιηθούν επιμέρους μέτρα στην εσωτερική αγορά όπως για παράδειγμα η επιβολή πλαφόν στα περιθώρια κέρδους στην εμπορία και τη λιανική πώληση καυσίμων.

Στο μικροσκόπιο βρίσκονται επίσης οι θαλάσσιες μεταφορές, το ενδεχόμενο εμπλοκών στα Στενά του Ορμούζ, οι εφοδιαστικές αλυσίδες, οι αερομεταφορές, ακόμη και οι τιμές των λιπασμάτων και η επισιτιστική ασφάλεια, τομείς στους οποίους ενδέχεται να επεκταθούν οι συνέπειες της κρίσης.

Ο επικεφαλής του Eurogroup και υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, ξεκαθάρισε χθες ότι στη φαρέτρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχει ήδη διαθέσιμη η «εργαλειοθήκη» μέτρων που ενεργοποιήθηκαν το 2022 κατά την ενεργειακή κρίση που πυροδότησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν να τεθούν εκ νέου σε ισχύ εφόσον η ενεργειακή κρίση βαθύνει και οι πιέσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις ενταθούν.

«Είμαστε ανοιχτοί στη συζήτηση μέτρων. Αυτό θα εξαρτηθεί από το πώς θα εξελιχθεί η κρίση τις επόμενες εβδομάδες», ανέφερε προσερχόμενος στη συνεδρίαση του Eurogroup, για να συμπληρώσει: «Μέχρι σήμερα δεν έχουμε φτάσει σε αυτό το σημείο».

Σε εφεδρεία βρίσκονται μέτρα όπως:

• Πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους στην εμπορία και τη λιανική καυσίμων, με στόχο τον περιορισμό της ακρίβειας. Μετά από τρία χρόνια εφαρμογής, έληξε στις 30 Ιουνίου 2025 το πλαφόν που ίσχυε για το μικτό περιθώριο κέρδους σε καύσιμα και βασικά είδη διατροφής. Το μέτρο είχε τεθεί αρχικά σε ισχύ ως έκτακτη ρύθμιση κατά τη διάρκεια της πανδημίας, το 2021, και παρατάθηκε αρκετές φορές, παραμένοντας ενεργό για μεγάλο χρονικό διάστημα.
• Επιδότηση καυσίμων στην αντλία μέσω της παροχής fuel pass. Το μέτρο, που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά τον Απρίλιο του 2022, συνδέθηκε άμεσα με την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία και λειτούργησε ως ένα έκτακτο εργαλείο ανακούφισης για τους πολίτες.

Η κυβέρνηση έχει θέσει δύο βασικές προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση της συγκεκριμένης ενίσχυσης:

• η τιμή του πετρελαίου να ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι και:
• η αύξηση αυτή να διατηρηθεί για χρονικό διάστημα τουλάχιστον ενός μήνα.

Το προηγούμενο σχήμα ενίσχυσης είχε σχεδιαστεί με εισοδηματικά κριτήρια, ώστε να στοχεύει κυρίως τα πιο ευάλωτα και μεσαία νοικοκυριά. Δικαιούχοι ήταν φορολογικοί κάτοικοι Ελλάδας με δηλωθέν οικογενειακό εισόδημα έως 30.000 ευρώ, ενώ η επιδότηση αφορούσε την κάλυψη μέρους του αυξημένου κόστους κατανάλωσης καυσίμων κίνησης για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.

*Επαναφορά επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, σε περίπτωση που η άνοδος του φυσικού αερίου συμπαρασύρει και τις τιμές χονδρικής στο ρεύμα. Το σενάριο προβλέπει μηχανισμό αυτόματης παρέμβασης με κρατική επιδότηση ανά κιλοβατώρα, ώστε να απορροφάται μέρος της αύξησης.

Τα ευάλωτα οικονομικά μεγέθη

Προφανώς και η ελληνική οικονομία (όπως όλες άλλωστε) κινείται στους ρυθμούς της ενεργειακής κρίσης, αντιμετωπίζοντας για δεύτερη φορά μέσα σε μια τετραετία σύνθετους και αβέβαιους εξωγενείς παράγοντες.

Συνεπώς:

• Η νέα ενεργειακή κρίση αναμένεται να επηρεάσει άμεσα τον πληθωρισμό, πυροδοτώντας ένα ντόμινο ανατιμήσεων σε προϊόντα, υπηρεσίες, καύσιμα ( πετρέλαιο, βενζίνη) και κόστη μετακίνησης, όπως εισιτήρια και ναύλα. Οι λογαριασμοί ρεύματος και φυσικού αερίου θα «φουσκώσουν» περαιτέρω και σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες ανατιμήσεις θα ασκήσουν ασφυκτική πίεση σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
• Η νέα γεωπολιτική ανάφλεξη έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον τιμών, αυξάνοντας την ανησυχία για διευρυμένο κύμα ανατιμήσεων στα τρόφιμα. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, οι τιμές στην κατηγορία των τροφίμων αυξήθηκαν 4,5% μέσα σε έναν χρόνο, με τις αυξήσεις στο μοσχάρι, στα φρούτα, στον καφέ και στις σοκολάτες να είναι εκρηκτικές και να ακολουθούν σε μικρότερο ποσοστό τα γαλακτοκομικά και το ψωμί.
• Αναπόφευκτοι είναι οι κλυδωνισμοί στην εφοδιαστική αλυσίδα και ειδικά σε τομείς που βασίζονται σε πρώτες ύλες από τη Μέση Ανατολή. Οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν το εμπόριο και τη βιομηχανία, δημιουργώντας πρόσθετες πιέσεις σε τιμές και διαθέσιμες ποσότητες προϊόντων.
• Η γεωπολιτική αβεβαιότητα δημιουργεί κλίμα διστακτικότητας και στο μέτωπο των νέων επενδύσεων. Παρά τις προβλέψεις για αύξηση των επενδύσεων κατά 10,2% φέτος, τελευταία χρονιά αξιοποίησης των πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης, η επιφυλακτικότητα των επενδυτών μπορεί να περιορίσει την δυναμική που έχει διαμορφωθεί. Η αβεβαιότητα λειτουργεί ως τροχοπέδη για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και την ενίσχυση της παραγωγικής βάσης της χώρας.
• Μεγαλύτερες πιέσεις θα ασκηθούν και στα δημοσιονομικά, λόγω του κόστους των μέτρων στήριξης των νοικοκυριών.
• Ανεπηρέαστος δεν θα μείνει ούτε ο τουρισμός, ο οποίος έφερε πέρυσι στην οικονομία 23,5 δισ. ευρώ. Σε περίπτωση παράτασης της κρίσης, υπάρχει κίνδυνος επιβράδυνσης κρατήσεων από τον Απρίλιο, ιδιαίτερα από μακρινές αγορές που είναι πιο ευαίσθητες σε γεωπολιτικούς κινδύνους. Η εικόνα σταθερότητας της Ανατολικής Μεσογείου αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη διατήρηση της τουριστικής δυναμικής. Αν και η Ελλάδα θεωρείται ασφαλής προορισμός, οι διεθνείς ταξιδιωτικές ροές συχνά επιβραδύνονται σε περιόδους περιφερειακής έντασης, με πιθανές συνέπειες στα τουριστικά έσοδα.
• Ο ρυθμός μεγέθυνσης της εγχώριας οικονομίας θα επιβραδυνθεί, …ακυρώνοντας ουσιαστικά την πρόβλεψη του προϋπολογισμού για αύξηση του ΑΕΠ κατά 2,4% το τρέχον έτος.