Φυτοΐνη: Το άγνωστο συστατικό της ντομάτας που μπορεί να προστατεύει το ήπαρ

Η ντομάτα περιέχει ένα συστατικό που δεν είναι ορατό με γυμνό μάτι και μπορεί να είναι εξίσου σημαντικό για την υγεία του ήπατος με την κόκκινη χρωστική ουσία, το λυκοπένιο, που την έκανε διάσημη. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Tufts στη Μασαχουσέτη των ΗΠΑ, διαπίστωσαν ότι η φυτοΐνη (phytoene), μια άχρωμη πρόδρομη ουσία που χρησιμοποιούν τα φυτά για την παραγωγή λυκοπενίου, μείωσε σημαντικά τα συμπτώματα της λιπώδους νόσου του ήπατος σε ποντίκια. Το εύρημα ενδέχεται να εξηγεί γιατί η σκόνη από ολόκληρη ντομάτα έχει αποδειχθεί σε ορισμένες περιπτώσεις πιο αποτελεσματική για την προστασία του ήπατος από ό,τι το καθαρό λυκοπένιο.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Molecular Nutrition & Food Research», επικεντρώθηκε στη μεταβολικά σχετιζόμενη στεατωτική νόσο του ήπατος (MASLD). Η συγκεκριμένη νόσος εμφανίζεται όταν συσσωρεύεται λίπος στα ηπατικά κύτταρα. Στα αρχικά στάδια μπορεί να προκαλεί ελάχιστα ή καθόλου εμφανή συμπτώματα, όμως η επίμονη συσσώρευση λίπους μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή, να καταστρέψει τον ηπατικό ιστό και τελικά να οδηγήσει σε κίρρωση.

Η διατροφή αποτελεί μόνο έναν από τους παράγοντες που συνδέονται με τη νόσο. Ωστόσο, τροφές και θρεπτικά συστατικά που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το ήπαρ αποθηκεύει ή καίει λίπος θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους ερευνητές να εντοπίσουν νέες στρατηγικές πρόληψης. Οι ντομάτες έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον, καθώς μελέτες σε ζώα έχουν επανειλημμένα συνδέσει την κατανάλωσή τους με καλύτερη υγεία του ήπατος.

Δεν παίζει ρόλο μόνο το λυκοπένιο

Το λυκοπένιο έχει συγκεντρώσει μεγάλο μέρος της προσοχής, καθώς χαρίζει στις ώριμες ντομάτες το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα τους και δρα ως αντιοξειδωτικό. Ωστόσο, σε προηγούμενα πειράματα σε ζώα, η σκόνη ντομάτας έχει αποδειχθεί πιο αποτελεσματική από το καθαρό λυκοπένιο, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα οφέλη της ντομάτας μπορεί να οφείλονται στη συνδυασμένη δράση πολλών συστατικών.

Η φυτοΐνη αποτέλεσε έναν ενδιαφέροντα υποψήφιο παράγοντα, καθώς τα φυτά τη χρησιμοποιούν ως ένα από τα πρώτα δομικά στοιχεία για την παραγωγή λυκοπενίου και άλλων καροτενοειδών, των χρωστικών ουσιών που προσδίδουν το χαρακτηριστικό χρώμα σε πολλές κόκκινες, πορτοκαλί και κίτρινες τροφές. Σε αντίθεση με αυτές τις ενώσεις, η φυτοΐνη είναι άχρωμη.

«Τόσο το λυκοπένιο όσο και η φυτοΐνη βρίσκονται σε σημαντικές ποσότητες στις ντομάτες και στα προϊόντα ντομάτας», δήλωσε η Να Γιουν Λι, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και υποψήφια διδάκτορας στη Σχολή Επιστημών Διατροφής και Πολιτικής του Πανεπιστημίου Tufts. «Ωστόσο, γνωρίζουμε από προηγούμενες έρευνες ότι η φυτοΐνη απορροφάται στην πραγματικότητα πιο εύκολα από τον οργανισμό».

Για έξι μήνες, οι ερευνητές έδιναν σε ποντίκια τροφές πλούσιες σε επεξεργασμένους υδατάνθρακες, προκειμένου να εξετάσουν τη δράση της φυτοΐνης. Η διατροφή είχε σχεδιαστεί ώστε να προσομοιάζει διατροφικές συνήθειες που συνδέονται με τη λιπώδη νόσο του ήπατος στους ανθρώπους, όπως η συχνή κατανάλωση τροφίμων και ποτών με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη.

Τα μισά ποντίκια έλαβαν επίσης φυτοΐνη σε δόση αντίστοιχη με εκείνη που θα προσλάμβανε ένας άνθρωπος καταναλώνοντας καθημερινά τρεις έως τέσσερις μέτριες ωμές ντομάτες ή 100 γραμμάρια πελτέ ντομάτας, δηλαδή λίγο περισσότερο από το ένα τρίτο ενός φλιτζανιού.

Η φυτοΐνη φαίνεται να βοηθά το ήπαρ να καίει λίπος

Οι ερευνητές συνέκριναν την υγεία του ήπατος, τον μεταβολισμό και το μικροβίωμα του εντέρου μεταξύ των ποντικιών που έλαβαν φυτοΐνη και εκείνων που δεν έλαβαν. Παράλληλα, συνέκριναν αρσενικά και θηλυκά ποντίκια, καθώς και άλλα ζώα με ποντίκια που δεν διέθεταν δύο ένζυμα τα οποία μετατρέπουν τα καροτενοειδή σε βιολογικά ενεργούς μεταβολίτες.

Τα ποντίκια που έλαβαν φυτοΐνη παρουσίασαν πολύ λιγότερο σοβαρή λιπώδη ηπατική νόσο, παρά το γεγονός ότι ακολουθούσαν την ίδια ανθυγιεινή διατροφή. Οι αλλαγές στα βακτήρια του εντέρου δεν φάνηκε να εξηγούν την προστατευτική δράση.

Αντίθετα, η φυτοΐνη ενεργοποίησε αρκετές πρωτεΐνες που ρυθμίζουν τον μεταβολισμό του ήπατος. Η δράση αυτή φαίνεται να στρέφει το ήπαρ προς την καύση του πλεονάζοντος λίπους για παραγωγή ενέργειας, αντί να επιτρέπει τη συσσώρευσή του μέσα στα κύτταρα.

Το πείραμα έδωσε επίσης ένα απρόσμενο στοιχείο για τον τρόπο δράσης της εν λόγω ουσίας. Τα ποντίκια που δεν διέθεταν τα δύο ένζυμα επεξεργασίας των καροτενοειδών συσσώρευσαν πολύ μεγαλύτερες ποσότητες φυτοΐνης, όμως δεν εμφάνισαν τον ίδιο βαθμό προστασίας του ήπατος. Το εύρημα υποδηλώνει ότι η φυτοΐνη μπορεί να χρειάζεται να διασπαστεί σε μικρότερους μεταβολίτες προτού αποκτήσει την ευεργετική της δράση.

Ο ρόλος των γονιδίων και του φύλου

Οι άνθρωποι μπορεί να φέρουν γενετικές διαφορές στα ένζυμα που μεταβολίζουν τη φυτοΐνη. Ο εντοπισμός των μεταβολιτών που προσφέρουν προστασία θα μπορούσε επομένως να εξηγήσει γιατί ορισμένοι άνθρωποι ενδέχεται να ανταποκρίνονται διαφορετικά στην ίδια ποσότητα φυτοΐνης που προσλαμβάνουν μέσω της διατροφής.

Ρόλο μπορεί να διαδραματίζει και το φύλο. Τα θηλυκά ποντίκια συσσώρευσαν περισσότερη φυτοΐνη στο ήπαρ τους σε σχέση με τα αρσενικά, γεγονός που υποδεικνύει πιθανές διαφορές στην απορρόφηση ή στον μεταβολισμό της ουσίας. Οι ερευνητές δεν γνωρίζουν ακόμη εάν αυτή η διαφοροποίηση επηρεάζει και την προστατευτική της δράση.

«Τα ευρήματά μας έχουν ευρύτερες προεκτάσεις, καθώς η φυτοΐνη δεν βρίσκεται μόνο σε αφθονία στις κίτρινες, πορτοκαλί και κόκκινες ντομάτες, αλλά και σε πολλά κοινά φρούτα και λαχανικά, όπως τα καρότα, οι κόκκινες πιπεριές, το ροζ γκρέιπφρουτ, το καρπούζι και τα βερίκοκα», δήλωσε ο Σιανγκ-Ντονγκ Γουάνγκ, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και ανώτερος επιστήμονας στο Ερευνητικό Κέντρο Έρευνας για τη Διατροφή και τη Γήρανση στο Πανεπιστήμιο Tufts.

«Εφόσον επιβεβαιωθούν τα ευρήματά μας σε περαιτέρω έρευνες, η ενθάρρυνση των ανθρώπων να καταναλώνουν περισσότερα φρούτα και λαχανικά πλούσια σε φυτοΐνη, θα μπορούσε να αποτελέσει μια χρήσιμη στρατηγική για την πρόληψη της μεταβολικής ηπατικής νόσου ή την επιβράδυνση της εξέλιξής της σε άτομα υψηλού κινδύνου», κατέληξε ο ερευνητής.

Πηγή: Scitechdaily