Αλλεργίες: Μπορούμε να γλιτώσουμε από τις περισσότερες και μόνιμα

Επιδημία του αιώνα θεωρείται η αλλεργία, καθώς αυτή τη στιγμή περίπου ένας στους τρεις πάσχει από κάποια αλλεργία, ενώ μέχρι το 2050 εκτιμάται ότι μπορεί να αφορά και το 50% του πληθυσμού, ειδικά στο Δυτικό κόσμο.

Τα ποσοστά αυτά, διαφοροποιούνται ανάλογα με το είδος της αλλεργίας.

Έτσι, σε ότι αφορά την αναπνευστική αλλεργία, από αλλεργική ρινίτιδα πάσχει περίπου το 20% του πληθυσμού, δηλαδή πάνω από ένα δισεκατομμύριο πληθυσμού αν το υπολογίσει κανείς στο συνολικό πληθυσμό της υφηλίου.

Από άσθμα, πάσχει ένα 8 – 10%, με τη συντριπτική πλειοψηφία αυτού, να είναι αλλεργικό.

Η τροφική αλλεργία αφορά ένα ποσοστό 6 – 8% των παιδιών και γύρω στο 2% των ενηλίκων στο γενικό πληθυσμό. Το ποσοστό στην ενήλικη ζωή μειώνεται, γιατί τα παιδιά παρουσιάζουν τροφικές αλλεργίες σε τροφές όπως το γάλα, τα σιτηρά, το αυγό, πολλές από τις οποίες ευτυχώς –μέχρι την προσχολική ηλικία– έχουν στη συντριπτική πλειοψηφία υποχωρήσει.

«Απαντάμε διαφορετικά απ’ ό,τι πρέπει σε εξωτερικούς παράγοντες –αλλεργιογόνα. Αναγνωρίζουμε δηλαδή κάποιους εχθρούς εκεί που δεν υπάρχουν»

Ο αναπληρωτής καθηγητής Αλλεργιολογίας ΕΚΠΑ Μιχάλης Μακρής

Στα στοιχεία αυτά αναφέρθηκε ο αναπληρωτής καθηγητής Αλλεργιολογίας ΕΚΠΑ στο νοσοκομείο «Αττικόν» Μιχάλης Μακρής μιλώντας στο in.gr για τις αλλεργίες από τις οποίες μπορεί να πάσχουμε, όχι απαραίτητα την άνοιξη, αλλά και ολόκληρη τη χρονιά, γιατί ο οργανισμός μας αντιμετωπίζει «εχθρικά» διάφορες ουσίες με τις οποίες έρχεται σε επαφή καθ΄όλη τη διάρκεια του έτους.

Πολλών ειδών αλλεργίες

Οι αλλεργίες που συναντάμε μπορεί να αφορούν τρόφιμα, φάρμακα, ζώα, έντομα… Τι γίνεται όμως με τα, αρώματα, καθαριστικά, χημικά κλπ;

Οι πιο σημαντικές από αυτές, όπως εξήγησε ο καθηγητής, είναι οι αλλεργίες σε τσιμπήματα υμενοπτέρων, δηλαδή εντόμων που δεν ανήκουν στα δίπτερα.

«Ο αστικός μύθος του ότι τα κουνούπια κάνουν αλλεργία δεν ισχύει. Πρακτικά τα κουνούπια κάνουν έναν τοπικό ερεθισμό γιατί  – εκτός ελαχίστων περιπτώσεων  – δεν μπορούν να προκαλέσουν αλλεργική αντίδραση, επειδή δεν έχουν στο σάλιο τους πρωτεϊνικά μόρια που κάνουν αλλεργίες», είπε ο κ. Μακρής και συνέχισε: «Αντίθετα όμως, οι μέλισσες και οι σφήκες, σε ένα μικρό μεν ποσοστό του γενικού πληθυσμού, αλλά μεγάλο σε ειδικές ομάδες (όπως στους αγρότες, στους μελισσοκόμους πρωτίστως), μπορεί να κάνουν αλλεργία και μάλιστα σοβαρή αλλεργία, αναφυλαξία δηλαδή.

Οπότε, οι άνθρωποι που έχουν τέτοιο ιστορικό, που έχουν εκδηλώσει δηλαδή κάτι περισσότερο από μια τοπική αντίδραση μετά από ένα τσίμπημα εντόμου, είναι άνθρωποι οι οποίοι πρέπει να αποτανθούν σε αλλεργιολόγο.

Και για να έχουν αυτό που λέμε «σετ αντιμετώπισης» –δηλαδή να έχουν τα κατάλληλα φάρμακα, που δεν είναι η τυπική ένεση κορτιζόνης που ακούμε να κουβαλάνε πολλοί, αλλά είναι ένεση αυτοενιέμενης αδρεναλίνης, η οποία πολύ πρόσφατα κυκλοφόρησε και σε ενδορρινικό σπρέι καθιστώντας πολύ πιο εύκολη τη χορήγησή της, έτσι ώστε αν κάνουν αντίδραση να μπορούν μόνοι τους να την αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά. Και επίσης, για πρόληψη, μπορούν να υποβληθούν σε αυτό που λέμε ειδική ανοσοθεραπεία, «αποευαισθητοποίηση» όπως λέει ο κόσμος. Με την ανοσοθεραπεία,  ο οργανισμός εξοικειώνεται στο δηλητήριο, ώστε να μην αντιδρά σε μεταγενέστερους νυγμούς (τσιμπήματα) από το ίδιο έντομο».

Η σκόνη από την Αφρική

Σε ό,τι αφορά τα αρώματα, τα καθαριστικά κλπ, οι ουσίες που είναι ερεθιστικές, δεν προκαλούν μεν αλλεργία, αλλά αποτελούν εκλυτικούς παράγοντες για να έχουν συμπτώματα άτομα που είναι αλλεργικά – πιο συχνά από ό,τι άλλα άτομα που μπορεί κι αυτά να τα ενοχλήσει.

Αυτός είναι και ο λόγος που και με τη σκόνη από την Αφρική που βλέπουμε να έρχεται τα τελευταία χρόνια, αλλά και με πτητικές ουσίες (χλωρίνη, καθαριστικά), αυτοί που είναι αλλεργικοί εκδηλώνουν συμπτώματα πρωτίστως από το κατώτερο αναπνευστικό –δηλαδή δύσπνοια, βήχα, σφύριγμα στην ανάσα– είτε από το ανώτερο αναπνευστικό (καταρροή, φτέρνισμα), πιο εύκολα και σε μικρότερη έκθεση ποσοτικά, σε σχέση με τα φυσιολογικά άτομα που δεν πάσχουν από αλλεργίες.

Η αιτία της αλλεργίας

«Η λέξη αλλεργία, είναι σύνθετη. Προέρχεται από τις λέξεις «άλλον» και «έργον». Δηλαδή ουσιαστικά απαντάμε διαφορετικά απ’ ό,τι πρέπει σε εξωτερικούς παράγοντες –αυτούς που καλούνται και αλλεργιογόνα– τους οποίους κανονικά ο οργανισμός μας δεν πρέπει να τους βλέπει σαν εχθρούς.

Αναγνωρίζουμε δηλαδή κάποιους εχθρούς εκεί που δεν υπάρχουν, θα μπορούσε να είναι η απλοϊκή απάντηση», είπε ο κ. Μακρής.

Καθώς όμως οι αλλεργίες αυξάνονται, ο καθηγητής πρόσθεσε πως εδώ, η αιτία φαίνεται να σχετίζεται με την απώλεια της βιοποικιλότητας.

«Δηλαδή, ο οργανισμός μας όσο λιγότερο εκτίθεται σε μικρόβια στη βρεφική ηλικία, σε ένα φυσικό περιβάλλον που εκπαιδεύει πρακτικά το ανοσιακό –το αμυντικό μας σύστημα– ώστε να αντιδρά φυσιολογικά. Αυτή λοιπόν η απουσία της έκθεσης, το να ζούμε σε αποστειρωμένα περιβάλλοντα, οδηγεί στο να κάνει λάθος το αμυντικό μας σύστημα και να αναγνωρίζει παθολογικά παράγοντες οι οποίοι δεν είναι βλαπτικοί, οδηγώντας τα συγκεκριμένα άτομα στις κλινικές εκδηλώσεις της αλλεργίας», κατέληξε.

Τεστ για αλλεργίες

Σύμφωνα με τον καθηγητή, «διαγνωστικές δοκιμασίες πρακτικά έχουμε για όλα σχεδόν τα είδη των αλλεργιών.

Και αυτές συνίστανται σε αυτές που κάνουμε in vivo, δηλαδή δερματικές δοκιμασίες με τσιμπήματα στο δέρμα –δι’ αμυχών, όπως τις λέμε αλλιώς, τα περίφημα skin prick tests– ή και ενδοδερμικές.

Όπως κάνουμε για παράδειγμα στα φάρμακα και στα δηλητήρια των εντόμων.

Υπάρχουν βέβαια και αιματολογικές εξετάσεις, οι οποίες προσδιορίζουν τα ειδικά αντισώματα που ευθύνονται για τις αλλεργίες, στο αίμα, στον ορό.

Από την άλλη, υπάρχουν και πιο νέες μέθοδοι, που ουσιαστικά τα κύτταρα του πάσχοντα επωάζονται με το αλλεργιογόνο, και μέσω αυτού παίρνουμε απαντήσεις για αυτή την αλλεργική «παθολογική» απάντηση των συγκεκριμένων ατόμων.

Μια μεγάλη κατάκτηση για την αλλεργιολογία, και γενικά για την αντιμετώπιση των αλλεργιών στην ιατρική τα τελευταία δέκα χρόνια, είναι ότι έχουμε πια στην καθημερινή κλινική πράξη και τη δυνατότητα να προσδιορίσουμε και έναντι συγκεκριμένων πρωτεϊνών που κάνουν αλλεργία.

Κι αυτό γιατί μια φυσική πηγή, για παράδειγμα ένα τρόφιμο, δεν έχει ένα αλλεργιογόνο, αλλά έχει πολλές πρωτεΐνες που κάνουν αλλεργία. Και ανάλογα με το προσωποποιημένο προφίλ της απάντησης του συγκεκριμένου ασθενή, μπορούμε να δώσουμε μια πιο στοχευμένη και όχι γενική οδηγία. Η οδηγία αυτή μπορεί να αφορά ακόμα και την κατανάλωση του συγκεκριμένου τροφίμου, σε μικρές όμως ποσότητες και χωρίς παράγοντες που μπορεί να εμφανίσει αλλεργία.

Αυτή είναι μια μεγάλη διαφοροποίηση απ’ το παρελθόν. Και είναι και κάτι που ουσιαστικά έχει επανακινητοποιήσει πάσχοντες που παλιά πίστευαν ότι δεν υπάρχει λύση για τις αλλεργίες, να απευθύνονται σε μας και να βρίσκουν όντως απαντήσεις στα ερωτήματά τους και αντιμετώπιση που αφορά το φάσμα της σύγχρονης, προσωποποιημένης ιατρικής.

Μόνιμη αποευαισθητοποίηση

Η αποευαισθητοποίηση, ή πιο σωστά ανοσοθεραπεία ή «εμβόλια» για την αλλεργία, είναι ουσιαστικά μία διαδικασία που δίνοντας τον υπεύθυνο παράγοντα –είτε αυτός είναι γύρη, είτε είναι αλλεργιογόνα ζώων, είτε ακάρεα σκόνης, είτε μύκητες ή και τρόφιμα– εκπαιδεύεις τον οργανισμό να μην αντιδρά παθολογικά. Δηλαδή να μην παράγει αλλεργικά συμπτώματα.

Αυτό είναι μία διαδικασία που γίνεται εδώ και 100 χρόνια στις αλλεργίες του αναπνευστικού (δηλαδή αλλεργική ρινοεπιπεφυκίτιδα και άσθμα), αλλά και με πολύ μεγάλη επιτυχία – ιδιαίτερα στα βρέφη και στα μικρά παιδιά – στις τροφικές αλλεργίες τα τελευταία 20 χρόνια.

Σε τμήματα όμως, κυρίως νοσοκομειακά και από ανθρώπους που έχουν την αντίστοιχη εμπειρία.

Αντίστοιχα, η απευαισθητοποίηση ή πάγια ανοσοθεραπεία, γίνεται με μεγάλη επιτυχία στην αλλεργία στα δηλητήρια των εντόμων – που και εκεί αποτελεί τη μόνη αιτιολογική θεραπεία.

Και το αποτέλεσμα της αποευαισθητοποίησης είναι μόνιμο.

Δηλαδή, μετά τη διακοπή της, παραμένει η φυσιολογική απάντηση του οργανισμού στο συγκεκριμένο αλλεργιογόνο, δηλαδή δεν παράγει εκ νέου αλλεργικά συμπτώματα.

Η μόνη εξαίρεση σε αυτό είναι η φαρμακευτική αλλεργία, όπου εκεί η απευαισθητοποίηση επιτυγχάνει προσωρινή ανοχή στο συγκεκριμένο φάρμακο, η οποία χάνεται όταν η χορήγηση του φαρμάκου αυτού διακοπεί.

Βέβαια, στην περίπτωση με τις πενικιλίνες, να ξέρετε ότι η συντριπτική πλειοψηφία του κόσμου που θεωρεί ότι έχει αλλεργία στις πενικιλίνες, ή του έχει περάσει, ή δεν έχει πλέον. Για τη διαπίστωση όμως της λήξης της αλλεργίας, μετά από έναν διαγνωστικό έλεγχο, κάνουμε αυτό που λέγεται «delabeling».

Δηλαδή, κάνουμε δοκιμασία πρόκλησης είτε σε ημισυνθετική πενικιλίνη ή σε κεφαλοσπορίνες –σε αυτούς που δεν παίρνουν ούτε κεφαλοσπορίνη– και απελευθερώνονται είτε όλα, είτε κάποια από αυτά της κατηγορίας. Αυτό είναι ρουτίνα, όχι κάτι δύσκολο.

Οι αλλεργίες αλλάζουν…

Η νόσος, στην πορεία του χρόνου εμφανίζει διαφοροποίηση.

Για παράδειγμα, στην αναπνευστική αλλεργία συνήθως η πλειοψηφία των πασχόντων εμφανίζει πρώτα αλλεργικά συμπτώματα από τη μύτη (αλλεργική ρινίτιδα, καταρροή, φτέρνισμα, μπούκωμα) ή και από τα μάτια.

Και μετά από κάποια χρόνια προστίθενται τα συμπτώματα του αλλεργικού άσθματος.

Γι’ αυτό και είναι πολύ σημαντική η έγκαιρη παρέμβαση.

Αντίστοιχα, στις τροφικές αλλεργίες, ιδίως στην παιδική ηλικία, κάποιες από αυτές – συνήθως η πλειοψηφία τους – περνούν όσο ωριμάζει το ανοσιακό σύστημα. Φυσικά, μπορεί να προστεθούν και άλλες στην πορεία.

Στις απαρχές της τρίτης ηλικίας, πολλές αλλεργίες όπως πρωτίστως η αναπνευστική αλλεργία και λιγότερο η τροφική, εμφανίζουν κάποια ύφεση. Γιατί λόγω ανοσογήρανσης, τα κύτταρα αυτά που ευθύνονται για τις αλλεργίες είναι λιγότερο ενεργά. Αντίθετα, προϊούσης της ηλικίας, είναι πιο συχνές οι αλλεργίες σε φάρμακα, και ο λόγος είναι προφανής: γιατί όσο ο άνθρωπος γηράσκει, τόσο πιο πολλά φάρμακα χρησιμοποιεί, και αυτό είναι μια ιδανική συνθήκη ώστε να αναπτύξει αλλεργία σε αυτά.