Κεν Λόουτς: Ο ακούραστος πατριάρχης του κοινωνικού ρεαλισμού και οι μάχες μιας ζωής

Από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες του παγκόσμιου κινηματογράφου και αδιαμφισβήτητος πατριάρχης του βρετανικού κοινωνικού ρεαλισμού, ο Κεν Λόουτς, έχει δηλώσει, πριν από τρία χρόνια, μετά την τελευταία του ταινία, «Η Τελευταία Παμπ», ότι θα αποσυρθεί από τα πλατό, αποκαμωμένος από τις σύγχρονες συνθήκες, αλλά και το άγχος της αναζήτησης χρημάτων για τις δικές του ταινίες. Ωστόσο, δεν είναι η πρώτη φορά που δηλώνει τον τερματισμό της μακράς σταδιοδρομίας του, καθώς ανάλογες δηλώσεις είχε κάνει και πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια, αλλά επέστρεψε και μάλιστα, προσθέτοντας στη συλλογή του ακόμη έναν Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες, μπαίνοντας στη μικρή λίστα όσων έχουν καταφέρει να τιμηθούν δυο φορές με την ανώτερη διάκριση στο κορυφαίο φεστιβάλ κινηματογράφου. Στο οποίο σημειωτέον έχει το ρεκόρ με 15 συμμετοχές.

Συμπληρώνοντας τις επόμενες μέρες τα 90 του χρόνια, ο Κεν Λόουτς, παραμένει ένας μαχητής του κινηματογράφου και της ζωής, ένας «αμετανόητος» αριστερός, ένας ανθρωπιστής, που δεν χάνει ποτέ τον ενθουσιασμό του για νέους αγώνες, για αυτό που ξέρει να κάνει καλύτερα, ταινίες. Έχοντας στην πλάτη του έξι δεκαετίες προσφοράς στο σινεμά, έχει αποτυπώσει αφοπλιστικά, τα αδιέξοδα της εργατικής τάξης, την αδικία που υφίστανται οι άνθρωποι του μόχθου, τις αδυναμίες των κρατικών μηχανισμών να προστατέψουν τους αδύναμους, μπροστά στις κυρίαρχες πολιτικές και στην επέλαση των περιβόητων «νόμων της αγοράς».

Απορρίπτοντας το Χόλιγουντ

Ο Κεν Λόουτς, που μας έχει χαρίσει δεκάδες πανέμορφες ταινίες και ορισμένα αριστουργήματα, όπως τα «Γη και Ελευθερία», «Βροχή από Πέτρες», «Ριφ-Ραφ», «Γλυκά Δεκάξι», «Ο Άνεμος Χορεύει το Κριθάρι», «Το Μερίδιο των Αγγέλων» και «Εγώ, ο Ντάνιελ Μπλέικ», δεν υπέκυψε ποτέ στις σειρήνες του Χόλιγουντ, παραμένοντας πιστός στις αρχές του. Όπως είχε δηλώσει χαρακτηριστικά για τις χολιγουντιανές και όχι μόνο υπερπαραγωγές, αυτές «ή ενισχύουν το κατεστημένο ή είναι βαλβίδα μιας κάποιας εκτόνωσης».

Από το υπαίθριο θέατρο στο BBC

Ο Κένεθ Τσαρλς Λόουτς, γεννήθηκε στο Νιούνιτον του Γιόρκσερ, στις 17 Ιουνίου του 1936 και αφού υπηρέτησε στη Βασιλική Αεροπορία, σπούδασε στη Νομική στην Οξφόρδη. Από τα νιάτα του ασχολήθηκε με τη δραματική τέχνη, σκηνοθετώντας το 1959 μια υπαίθρια παράσταση, για το Θέατρο Shakespeare Memorial, στην οποία επίσης πρωταγωνίστησε. Εργάστηκε αρχικά ως ηθοποιός σε περιφερειακές θεατρικές ομάδες και στη συνέχεια ως σκηνοθέτης του στην τηλεόραση του BBC, για όλη τη δεκαετία του ‘60 .

Η πρώτη σημαντική δουλειά

Πρώτη του σημαντική κινηματογραφική δουλειά ήταν το «Kes» το 1969, που έτυχε θερμής υποδοχής, παρότι στελέχη της United Artists τον επέκριναν για τη χρήση διαλέκτου (του Γιορκσάιρ), λέγοντας ότι θα την έβρισκαν πιο κατανοητή αν ήταν στα ουγγρικά. Πάντως, το Βρετανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου την κατέταξε στην 7η θέση στη λίστα με τις καλύτερες βρετανικές ταινίες του 20ου αιώνα.

Από τη λογοκρισία στη Θάτσερ

Μέχρι το 1980, οι ταινίες του Λόουτς δεν είχαν ιδιαίτερη επιτυχία και αυτό οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στη λογοκρισία και στην κακή διανομή τους, γι’ αυτό επικεντρώθηκε στο ντοκιμαντέρ. Προβλήματα με τη λογοκρισία είχε και στη συνέχεια, ενώ μπροστά του βρήκε και τη Μάργκαρετ Θάτσερ, που συμπύκνωνε όσα απεχθανόταν στην πολιτική. Τη θεωρούσε ως την «πιο διχαστική πρωθυπουργό της σύγχρονης εποχής» και την κατήγγειλε γιατί αποδεκάτισε τη βρετανική εργατική τάξη, με τις στρατιές ανέργων που δημιούργησε. Μάλιστα, για την απόφαση να γίνει η κηδεία της δημοσία δαπάνη, είχε προτείνει σαρκαστικά «να ιδιωτικοποιηθεί» η τελετή, ως ύστατος φόρος τιμής στο δόγμα των ιδιωτικοποιήσεων που η ίδια εφάρμοσε.

Ο Κλέφτης Ποδηλάτων

Η δεκαετία του ‘90 θα είναι ίσως η σημαντικότερη στη μακρά πορεία του, καθώς εκτός από τεράστιες καλλιτεχνικές επιτυχίες ο Λόουτς θα καταστεί και συνώνυμο του κοινωνικού ρεαλισμού και θα επηρεάσει σημαντικά τους ανήσυχους σκηνοθέτες και τον παγκόσμιο κινηματογράφο. Τον ίδιο τον είχε επηρεάσει καθοριστικά η μεγάλη σχολή του ιταλικού νεορεαλισμού και ειδικότερα, το αριστούργημα του Βιτόριο Ντε Σίκα «Ο Κλέφτης των Ποδηλάτων» και το συνταρακτικό φιλμ του Τζίλο Ποντεκόρβο «Η Μάχη του Αλγερίου». Όπως είχε πει ο ίδιος, για την ταινία του Ντε Σίκα, «με έκανε να συνειδητοποιήσω ότι ο κινηματογράφος θα μπορούσε να αφορά τους απλούς ανθρώπους και τα διλήμματά τους, δεν αφορούσε ταινίες για αστέρες ή παράλογες περιπέτειες». Άλλωστε δεν χρησιμοποίησε ποτέ σταρ στις ταινίες του και φυσικά σχεδόν πάντα οι παραγωγές του φτωχικές.

Η εργατική τάξη και η γυναίκα

Η αρχή έγινε με το «Ριφ -Ραφ» το 1991, ένα έξοχο δράμα για την εργατική τάξη, για να ακολουθήσει, δυο χρόνια μετά, η κοινωνική κωμωδία «Βροχή από Πέτρες», που συγκίνησε με την ανθρωπιά της και σόκαρε με την αλήθεια της. Το 1994, θα γυρίσει το κοινωνικό δράμα «Ladybird, Ladybird», με ηρωίδα μία ανύπαντρη γυναίκα των λαϊκών συνοικιών, που η πρόνοια τής παίρνει τα έξι παιδιά της. Η γυναίκα και η καταπίεση, η βία που υφίσταται από τη φτώχεια και την περιθωριοποίηση, είναι ένα από τα βασικά θέματα των ταινιών του.

Γη και Ελευθερία

Το 1995 θα γυρίσει μία από τις σημαντικότερες ταινίες του, το επικό ιστορικό δράμα «Γη και Ελευθερία», που επευφημήθηκε στις Κάννες, κερδίζοντας το βραβείο της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών, ενώ στην Ισπανία, χιλιάδες νέοι στριμώχνονταν στους κινηματογράφους για να μάθουν τα μυστικά των παππούδων τους και των γιαγιάδων τους, από τον εμφύλιο πόλεμο. Διαποτισμένο από αισθήματα αισιοδοξίας, ενθουσιασμού και αδελφοσύνης, το φιλμ αναδεικνύει την προδοσία της επανάστασης, τόσο από τους κομμουνιστές ηγέτες όσο και από Βρετανία και Γαλλία, που αρνήθηκαν να βοηθήσουν τους δημοκράτες έναντι του φασίστα Φράνκο, όπως έκαναν οι Χίτλερ και Μουσολίνι.

Απάνθρωπο ασφαλιστικό σύστημα

Θα ακολουθήσουν εξαιρετικές ταινίες – όλες ελεύθερες στο διαδίκτυο, μετά από απόφαση του Λόουτς! – ενώ το 2006 θα κερδίσει τον πρώτο του Χρυσό Φοίνικα, με το ανεπανάληπτο ιστορικό του δράμα για το αντάρτικο των Ιρλανδών κατά των Βρετανών το 1920, «Ο Άνεμος Χορεύει το Κριθάρι», στο οποίο δίνει οικουμενική και διαχρονική διάσταση. Εδώ, θα γνωρίσουμε και τον τότε νεαρότατο Κίλιαν Μέρφι, στον οποίο ο Λόουτς θα εμπιστευτεί τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Δέκα χρόνια αργότερα, θα ξανακερδίσει τον Χρυσό Φοίνικα, με μία πιο μικρής εμβέλειας ιστορία, ένα δράμα, για το γραφειοκρατικό όσο και εσκεμμένα απάνθρωπο ασφαλιστικό σύστημα της Βρετανίας, που διαλύει τη ζωή ενός ανήμπορου εργάτη, στο φιλμ «Εγώ, ο Ντάνιελ Μπλέικ», με τον εξαίρετο Ντέιβ Τζόουνς.

Μαχητικό πνεύμα – σκηνοθετική δεξιοτεχνία

Το σινεμά του Λόουτς, αδιαπραγμάτευτα ουμανιστικό, χωρίς να υποκύπτει στον ξύλινο διδακτισμό και την κραυγαλέα καταγγελία, προικισμένο με το γενναιόδωρο άγγιγμα του σκηνοθέτη, εκπέμπει την πιο ανιδιοτελή ενσυναίσθηση μαζί με τις αξίες της ηθικής. Στην πλούσια φιλμογραφία του, καμιά κοινωνική μάχη δεν είναι μάταιη, κανένας απόκληρος δεν είναι μόνος. Η αξία του κινηματογραφικού του σύμπαντος, όμως, είναι και η σκηνοθετική του δεξιοτεχνία, τα εκφραστικά του μέσα. Γνήσιος καλλιτέχνης του ρεπεράζ και της διεύθυνσης των ηθοποιών, είναι ικανός να πυροδοτήσει τη συγκινησιακή φόρτιση με μια απλή κίνηση της κάμερας, ενώ δικαίως θεωρείται και άριστος γνώστης του μοντάζ. Ωστόσο, πάνω απ’ όλα ο Λόουτς, είναι ο δημιουργός με το αταλάντευτο μαχητικό πνεύμα, ένας ταπεινός εργάτης του σινεμά, που δεν υποκύπτει ποτέ σε σκηνοθετικά τρικ προς χάριν του ταλέντου του και προκειμένου να κολακέψει το καθεστωτικό σύστημα της κινηματογραφικής βιομηχανίας.

Ακόμη ένα μεγάλο Όχι

Ο Κεν Λόουτς, που απέκτησε δυο γιους και δυο κόρες κι έχασε ένα παιδί σε ηλικία δύο ετών, μαζί με την Λέσλι Άστον, τη γυναίκα που παντρεύτηκε το 1962, υπήρξε για πάντα επαναστάτης, που δεν συγχωρούσε συμβιβασμούς και κομματικά παιχνίδια, εις βάρος του λαού, μία τεράστια προσωπικότητα, που το αποδεικνύει ακόμη και στην καθημερινότητά του. Χαρακτηριστικό του ατσάλινου χαρακτήρα του και η ιστορία για την τιμητική βράβευσή του στο φεστιβάλ κινηματογράφου στο Τορίνο. Θα την αρνηθεί, όταν μάθει ότι το Εθνικό Μουσείο Κινηματογράφου της ίδιας πόλης, είχε απολύσει τους υπαλλήλους που είχαν την υπηρεσία καθαρισμού και φύλαξής του, για να αναθέσει τη δουλειά σε εξωτερικό συνεργείο. Εύκολα θα μπορούσε να κάνει ότι δεν ήξερε. Αυτό, όμως, θα διέγραφε, για τη δική του ηθική, όλο του το πολυσήμαντο έργο, την αποφασιστικότητά του να είναι πάντα με τους αδυνάτους, τους περιφρονημένους της ζωής. Ακόμη ένα μεγάλο «Όχι»…

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ