Ανάλυση: Η ειρήνη στη Μέση Ανατολή έγινε βάρος που κανείς δεν θέλει να σηκώσει – Τραμπ και Νετανιάχου «στα μαχαίρια»

Η Μέση Ανατολή βρίσκεται ξανά μπροστά σε ένα επικίνδυνο ιστορικό παράδοξο. Όλοι μιλούν για ειρήνη, όμως κανείς δεν μοιάζει πραγματικά έτοιμος να πληρώσει το πολιτικό τίμημα που απαιτεί το τέλος ενός πολέμου. Οι ΗΠΑ θέλουν αποκλιμάκωση χωρίς να εμφανιστούν αδύναμες, το Ιράν θέλει επιβίωση χωρίς να κατηγορηθεί για υποχώρηση και το Ισραήλ επιδιώκει ασφάλεια χωρίς να αποδεχθεί ότι η ολοκληρωτική νίκη ίσως δεν είναι εφικτή.

Αυτό είναι σήμερα το πραγματικό αδιέξοδο του πολέμου στην περιοχή μετά την εύθραυστη εκεχειρία ΗΠΑ-Ιράν που ισχύει από τις 8 Απριλίου. Όχι η απουσία διαπραγματεύσεων, αλλά η απουσία πολιτικής βούλησης να υποστηριχθεί μια συμφωνία μέχρι τέλους. Ο πόλεμος θεωρείται επικίνδυνος για όλους, όμως και η ειρήνη έχει ένα βάρος που κανείς δεν θέλει να σηκώσει.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος βλέπει μια πιθανή συμφωνία ΗΠΑ – Ισραήλ ως υπαρξιακή πολιτική απειλή. Για δεκαετίες έχτισε ολόκληρη την πολιτική του ταυτότητα πάνω στην ιδέα ότι το Ιράν αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για το Ισραήλ και ότι μόνο η πλήρης εξουδετέρωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια της χώρας του. Μια συμφωνία που θα αφήνει το ιρανικό καθεστώς όρθιο, με δυνατότητα ανασυγκρότησης, θα ισοδυναμούσε για τον ίδιο με παραδοχή πρωτοφανούς αποτυχίας.

Από την άλλη πλευρά, ο Ντόναλντ Τραμπ θέλει να εμφανιστεί ως ο ηγέτης που τερμάτισε έναν πόλεμο χωρίς να εγκαταλείψει την αμερικανική ισχύ ή να επαναλάβει – όπως υποστηρίζουν οι Ρεπουμπλικανοί – τα «λάθη» της συμφωνίας του 2015 που είχε υπογράψει ο Μπαράκ Ομπαάμα – με το Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα.

Έτσι δημιουργείται μια βαθιά αντίφαση ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ. Ο Τραμπ θέλει να κλείσει το μέτωπο και να καταγράψει μια προσωπική διπλωματική επιτυχία, ενώ ο Νετανιάχου χρειάζεται μια πιο καθαρή και ολοκληρωτική νίκη για να δικαιολογήσει πολιτικά τον πόλεμο στο εσωτερικό του Ισραήλ – ενόψει και των εκλογών του Οκτωβρίου 2026.

Η σύγκρουση που κανείς δεν μπορεί να κερδίσει ολοκληρωτικά και η ειρήνη που κανείς δεν τολμά να υπερασπιστεί

Σύμφωνα με το δημοσίευμα της Telegraph, οι πρόσφατοι ισραηλινοί βομβαρδισμοί στον Λίβανο δεν ήταν μόνο στρατιωτικές επιχειρήσεις. Ερμηνεύονται και ως μια συνειδητή προσπάθεια υπονόμευσης των εύθραυστων συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Η Τεχεράνη αντέδρασε ανακοινώνοντας την «αναστολή των συνομιλιών», κατηγορώντας το Ισραήλ ότι παραβίασε τους όρους αποκλιμάκωσης και κατέστησε αδύνατη τη συνέχιση της διαδικασίας.

Ο Τραμπ «κατσάδιασε» τον Νετανιάχου. «Είσαι γ@@@@@@α τρελός. Θα ήσουν στη φυλακή αν δεν ήμουν εγώ. Σε σώζω. Όλοι σε μισούν τώρα. Όλοι μισούν το Ισραήλ εξαιτίας αυτού», φέρεται να του είπε σε ένα οργισμένο τηλεφώνημα, σύμφωνα με το Axios.

Το Ιράν είχε διαμορφώσει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο: πρώτα κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο και στη συνέχεια διαπραγματεύσεις για το ουράνιο, τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία και τα Στενά του Ορμούζ. Όμως η κλιμάκωση των επιθέσεων έδωσε στους σκληροπυρηνικούς της Τεχεράνης την ευκαιρία να παρουσιάσουν κάθε συμβιβασμό ως εθνική ταπείνωση.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα: ούτε το Ιράν είναι πραγματικά ενωμένο υπέρ μιας συμφωνίας. Οι σκληροπυρηνικοί του καθεστώτος φοβούνται ότι οποιαδήποτε παραχώρηση προς τις ΗΠΑ θα θεωρηθεί προδοσία απέναντι στους περιφερειακούς συμμάχους της Τεχεράνης και απόδειξη αδυναμίας του καθεστώτος.

Την ίδια ώρα, στο Ισραήλ μεγαλώνει η ανησυχία ότι ο πόλεμος δεν πέτυχε τον στρατηγικό του στόχο. Παρά τα μεγάλα στρατιωτικά πλήγματα, το ιρανικό καθεστώς δεν κατέρρευσε. Η Χαμάς έχει αποδυναμωθεί δραματικά στη Γάζα και η Χεζμπολάχ δεν θυμίζει τη δύναμη που υπήρξε στο παρελθόν, όμως η Ισλαμική Δημοκρατία εξακολουθεί να στέκεται όρθια.

Αυτό είναι που προκαλεί πλέον φόβο και αβεβαιότητα στην ισραηλινή κοινωνία. Η υπόσχεση μιας «νέας πραγματικότητας» ασφαλείας δεν έχει υλοποιηθεί πλήρως. Και ο Νετανιάχου, με τις εκλογές να πλησιάζουν, δεν μπορεί εύκολα να παρουσιάσει μια ημιτελή έκβαση ως ιστορικό θρίαμβο.

Ο δημοσιογράφος των Times of Israel David Horovitz προειδοποίησε μάλιστα ότι μια συμφωνία που θα αφήνει το ιρανικό καθεστώς ζωντανό θα μπορούσε να καταγραφεί στην ιστορία του Ισραήλ ως «ιστορική αποτυχία». Η φράση αυτή αντικατοπτρίζει τον βαθύ φόβο μεγάλου μέρους της ισραηλινής κοινής γνώμης: ότι το Ιράν θα επιβιώσει, θα ανασυνταχθεί και θα επιστρέψει ακόμη πιο επικίνδυνο.

Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διατηρούν ισχυρές ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις γύρω από το Ιράν, διατηρώντας στρατιωτική πίεση προς την Τεχεράνη. Από την άλλη πλευρά, το ιρανικό καθεστώς χρησιμοποιεί την περίοδο της εύθραυστης εκεχειρίας για να ανασυγκροτήσει τις δυνάμεις του και να αποκαταστήσει κρίσιμες ζημιές που προκάλεσαν οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις.

Είναι πλέον δεδομένο είναι ότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και το Τελ Αβίβ φαίνεται να υποτίμησαν την αντοχή του ιρανικού καθεστώτος. Πίστεψαν ότι η στρατιωτική πίεση θα ήταν αρκετή είτε για να το λυγίσει είτε για να προκαλέσει εσωτερική αποσταθεροποίηση. Όμως το Ιράν, παρά τα σοβαρά πλήγματα, δεν κατέρρευσε.

Και έτσι διαμορφώνεται σήμερα ένα εξαιρετικά επικίνδυνο σκηνικό:

• Το Ισραήλ φοβάται μια ειρήνη που θα αφήσει το Ιράν ζωντανό.
• Το Ιράν φοβάται μια συμφωνία που θα μοιάζει με υποταγή.
• Οι ΗΠΑ θέλουν να τελειώσει ο πόλεμος χωρίς να χαθεί το κύρος τους.

Το «βάρος της συμφωνίας» αποδεικνύεται τελικά ασήκωτο, επειδή απαιτεί από όλους να αποδεχθούν κάτι που κανείς δεν θέλει να παραδεχτεί δημόσια: ότι δεν υπάρχει ολοκληρωτική νίκη.