Η κατάρρευση του ελληνικού αμπελώνα

Η απάντηση στο αδιέξοδο της ελληνικής αμπελουργίας δεν είναι η υποχώρηση, αλλά η ολιστική αναβάθμιση. Η σύνδεση του ελληνικού κρασιού με τον οινοτουρισμό και την εξωστρέφεια δημιουργεί μια κυκλική οικονομία. Ο ξένος επισκέπτης έρχεται στην Ελλάδα, ερωτεύεται τον αμπελώνα και την ιστορία του, καταναλώνει το προϊόν και, επιστρέφοντας στη χώρα του, γίνεται ο καλύτερος πρεσβευτής του ελληνικού κρασιού στα ράφια των διεθνών αγορών.

Ρεπορτάζ Ρεγγίνα Σαβούρδου

Έτσι, το εισόδημα επιστρέφει εκεί που ξεκίνησαν όλα, στον Έλληνα αμπελουργό. Όμως η εικόνα σήμερα, όπως την περιγράφει ο Πρόεδρος της Κεντρικής Συνεταιριστικής Ένωσης Αμπελοοινικών Προϊόντων (ΚΕΟΣΟΕ), Χρήστος Μάρκου, μιλώντας στο ertnews.gr, είναι ιδιαίτερα δύσκολη για τον Έλληνα παραγωγό.

Για πολλοστή φορά, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον του ελληνικού κρασιού, τονίζοντας ότι πίσω από την επιφανειακή και αποσπασματική ανάκαμψη ορισμένων οινοποιητικών επιχειρήσεων κρύβεται η κατάρρευση του συνόλου του κλάδου.

Ο αμπελοοινικός κλάδος, όπως σημείωσε ο κ. Μάρκου, θα μπορούσε να αποτελεί έναν από τους πιο ζωτικούς και στρατηγικούς πυλώνες της ελληνικής οικονομίας, καθώς συνδέει άρρηκτα την πρωτογενή παραγωγή με τον τουρισμό και τις εξαγωγές. Πέραν από τη συμβολή του στο εθνικό ΑΕΠ, ο τομέας δύναται να προσφέρει έσοδα και θέσεις εργασίας στην ελληνική περιφέρεια, στηρίζοντας την κοινωνική και οικονομική συνοχή περιοχών που συχνά δεν έχουν άλλες εναλλακτικές πηγές εισοδήματος. Παράλληλα, λειτουργεί ως δυναμικός μοχλός εξωστρέφειας, αφού το επώνυμο ελληνικό κρασί ταξιδεύει στις διεθνείς αγορές ως ένας premium πρεσβευτής του brand «Ελλάδα», ενώ η ραγδαία εξάπλωση εναλλακτικών μορφών τουρισμού, όπως ο οινοτουρισμός, θα μπορούσε να προσελκύσει επισκέπτες υψηλής δαπάνης, ενισχύοντας την τοπική επιχειρηματικότητα και αναδεικνύοντας την πολιτιστική και γαστρονομική κληρονομιά της χώρας.

Ο κ. Μάρκου, ανέλυσε όλες εκείνες τις παραμέτρους που όλα αυτά τα χρόνια έχουν οδηγήσει στη συρρίκνωση του κλάδου. Βασικός παράγοντας θεωρείται η μείωση των εκτάσεων, καθώς από το 1990 έως το 2025, οι εκτάσεις των αμπελώνων μειώθηκαν από τα 820.000 στρέμματα στα 650.000 στρέμματα, χάνοντας συνολικά 230.000 στρέμματα.

«Το εισόδημα του αμπελουργού έχει μειωθεί δραματικά, τα τελευταία χρόνια», επισημαίνει ο κ. Μάρκου, και εκεί αποδίδει την εγκατάλειψη της καλλιέργειας, στις εξαιρετικά χαμηλές τιμές, οι οποίες συχνά δεν καλύπτουν ούτε τα βασικά έξοδα παραγωγής.

Προχωρώντας σε μία προσωπική μαρτυρία, ο Πρόεδρος της ΚΕΟΣΟΕ, σημείωσε ότι όταν ο ίδιος ξεκίνησε την αμπελουργία το 1984, η καλλιέργεια των 57 στρεμμάτων του, του εξασφάλιζε οικονομική ευρωστία για έως και δύο οικογένειες. Σήμερα, η διατήρηση του αμπελιού γίνεται καθαρά για συναισθηματικούς και ιστορικούς λόγους, καθώς η δραστηριότητα παρουσιάζει οικονομική ζημία, ειδικά μετά από ακραία φαινόμενα όπως ο παγετός.

Εξίσου, σημαντικός παράγοντας είναι και η κλιματική κρίση με την αλλαγή των καιρικών συνθηκών, τα έντονα καιρικά φαινόμενα τα οποία επιβαρύνουν το παραγωγικό δυναμικό, οδηγώντας σταδιακά στην αποσύνθεση και ξήρανση του μισού αμπελώνα.

Για να καταστεί ο κλάδος βιώσιμος και ανταγωνιστικός, ο Πρόεδρος παραθέτει τους άξονες παρέμβασης, προκειμένου η αμπελοκαλλιέργεια να ενταχθεί οργανικά και δυναμικά στο σύγχρονο γίγνεσθαι του αμπελοοινικού τομέα. Η εκπόνηση ενός στρατηγικού σχεδίου αποτελεί πρωταρχική ανάγκη και θα πρέπει να πληροί συγκεκριμένες προϋποθέσεις: να συμφωνήσουν στη διαδικασία όλοι οι εμπλεκόμενοι, το σχέδιο να στοχεύει σε ένα ικανοποιητικό αμπελουργικό εισόδημα και να αποτελεί ένα εργαλείο που να δίνει άμεσα υλοποιήσιμες λύσεις στο χρονίζον πρόβλημα.

Συρρικνωμένος και ο ιστορικός Αττικός αμπελώνας

Ιδιαίτερα δραματική είναι η κατάσταση στον ιστορικό Αττικό Αμπελώνα, περιγράφει ο κ. Μάρκου, καθώς: «τα Μεσόγεια, που άλλοτε αποτελούσαν τον μεγαλύτερο και πιο ζωντανό αμπελότοπο της χώρας, πλέον καταρρέουν. Το πρώτο μεγάλο πλήγμα δέχθηκε η περιοχή με την κατασκευή του αεροδρομίου, η οποία οδήγησε στην καταστροφή ποιοτικών αμπελώνων χωρίς τη λήψη των ανάλογων προστατευτικών μεριμνών».

Η κρίση όμως δεν είναι μόνο εξωγενής, αλλά συντηρείται και από ένα σοβαρό έλλειμμα παιδείας και επαγγελματισμού μέσα στον ίδιο τον κλάδο. Πολλοί παραγωγοί αποφεύγουν να υποβάλουν τις απαραίτητες δηλώσεις τρύγου και συγκομιδής, στερώντας από την αγορά τη διαφάνεια και τα αναγκαία στατιστικά στοιχεία.

«Είναι ενδεικτικό ότι στην τοπική Ένωση είναι εγγεγραμμένα μόλις 30 οινοποιεία, την ώρα που στην ευρύτερη περιοχή κυκλοφορεί ένας τεράστιος όγκος χύμα κρασιού, αμφιβόλου προέλευσης και συχνά εκτός Αττικής. Αυτή η πρακτική υπονομεύει κάθε προσπάθεια τυποποίησης, πλήττει ανεπανόρθωτα τη φήμη του ελληνικού κρασιού και ανοίγει την πόρτα στις παράνομες ελληνοποιήσεις, όπως συμβαίνει εξόφθαλμα και σε άλλες περιοχές της χώρας με περιορισμένη παραγωγή», υπογραμμίζει ο Πρόεδρος της ΚΕΟΣΟΕ.

Στο θεσμικό επίπεδο, το πρόβλημα διογκώνεται από την ανυπαρξία ενός αποτελεσματικού κρατικού υπηρεσιακού μηχανισμού. Ακόμα κι όταν υπάρχει η απαραίτητη πολιτική βούληση από την εκάστοτε ηγεσία, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης στερείται των κατάλληλων υπηρεσιών για να εφαρμόσει ορθολογικές και γρήγορες αποφάσεις. Την ίδια στιγμή, η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) αποδεικνύεται καταστροφική για τον ευρωπαϊκό νότο, καθώς αναγκάζει τον Έλληνα μικροκαλλιεργητή να ανταγωνιστεί, υπό εντελώς άνισες συνθήκες, ξένες πολυεθνικές εταιρείες (όπως της Αυστραλίας) που εκμεταλλεύονται αχανείς εκτάσεις γης και συμπιέζουν το κόστος σε επίπεδα αδύνατα για τα ελληνικά δεδομένα.