Όταν η ερευνήτρια Ναταλία Κοσμίνα αναζητούσε ασκούμενους, παρατήρησε ότι οι συνοδευτικές επιστολές που λάμβανε, ήταν ύποπτα παρόμοιες. Ήταν εκτενείς, καλογραμμένες και μετά την εισαγωγή, συχνά κατέληγαν σε αφηρημένες και κάπως αυθαίρετες συνδέσεις με το έργο της. Ήταν σχεδόν σίγουρη ότι οι υποψήφιοι χρησιμοποίησαν chatbot τεχνητής νοημοσύνης όπως το ChatGPT, το Google Gemini και το Claude — για να γράψουν τις επιστολές αυτές.
Την ίδια περίοδο, κατά τη διάρκεια μαθημάτων στο MIT, η Κοσμίνα, που μελετά την αλληλεπίδραση ανθρώπου-υπολογιστή, παρατήρησε ότι πολλοί φοιτητές ξεχνούσαν πιο εύκολα το περιεχόμενο των μαθημάτων σε σχέση με λίγα χρόνια πριν. Η ερευνήτρια υπέθεσε ότι η αυξανόμενη εξάρτηση από τα LLMs, ενδεχομένως επηρεάζει τη γνωστική λειτουργία των φοιτητών της και αποφάσισε να το διερευνήσει.
Η ανησυχία των ερευνητών είναι ότι αν βασιστούμε υπερβολικά στην τεχνητή νοημοσύνη, μπορεί να επηρεαστεί όχι μόνο η γλώσσα που χρησιμοποιούμε αλλά και η ικανότητά μας να εκτελούμε βασικές νοητικές διεργασίες. Ένα αυξανόμενο σώμα ερευνών δείχνει ότι αυτή η «γνωστική εκφόρτωση», δηλαδή η ανάθεση νοητικών διαδικασιών σε εξωτερικά εργαλεία, μπορεί να έχει διαβρωτική επίδραση στις νοητικές μας ικανότητες, με πιθανές ανησυχητικές συνέπειες ακόμη και για τη γνωστική υγεία.
Είναι γνωστό ότι τα εργαλεία που χρησιμοποιούμε επηρεάζουν τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Με την έλευση του διαδικτύου, για παράδειγμα, εργασίες που κάποτε απαιτούσαν εις βάθος έρευνα μπορούσαν πλέον να γίνουν με μια απλή αναζήτηση. Με την αυξημένη χρήση των μηχανών αναζήτησης, διαπιστώθηκε ότι θυμόμαστε λιγότερες λεπτομέρειες — ένα φαινόμενο που ονομάστηκε «Google effect».
Ωστόσο, αυξάνεται η ανησυχία ότι η υπερβολική χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης ενδέχεται να έχει αρνητικές επιπτώσεις στη μνήμη και στην ικανότητα επίλυσης προβλημάτων. Μελέτες δείχνουν ήδη ότι οι νέοι μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στις αρνητικές επιπτώσεις της εν λόγω τεχνολογίας σε βασικές γνωστικές δεξιότητες όπως η κριτική σκέψη.
Μειωμένη νοητική προσπάθεια
Η Κοσμίνα και οι συνεργάτες της στο MIT Media Lab ζήτησαν από 54 φοιτητές να γράψουν σύντομα δοκίμια και τους χώρισαν σε τρεις ομάδες: η πρώτη χρησιμοποιούσε ChatGPT, η δεύτερη την αναζήτηση Google χωρίς όμως σύνοψη των αποτελεσμάτων από τεχνητή νοημοσύνη και η τρίτη δεν χρησιμοποιούσε καθόλου τεχνολογικά εργαλεία. Η καταγραφή της εγκεφαλικής δραστηριότητας των συμμετεχόντων έδειξε σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων.
Όσοι χρησιμοποίησαν αποκλειστικά τη σκέψη τους παρουσίασαν έντονη δραστηριότητα σε πολλές περιοχές του εγκεφάλου τους. Η ομάδα που χρησιμοποίησε την αναζήτηση Google εμφάνισε επίσης σημαντική εγκεφαλική δραστηριότητα, κυρίως σε οπτικά κέντρα. Αντίθετα, η ομάδα του ChatGPT παρουσίασε αισθητά χαμηλότερη δραστηριότητα, έως και 55% μειωμένη.
Το ChatGPT επηρέασε επίσης τη μνήμη: οι συμμετέχοντες δεν μπορούσαν να θυμηθούν αποσπάσματα από τα κείμενά τους, ενώ αρκετοί ένιωθαν ότι δεν είχαν καμία προσωπική ευθύνη για το δοκίμιο που είχαν γράψει. Άλλες μελέτες δείχνουν επίσης μειωμένη ικανότητα αποθήκευσης και ανάκλησης πληροφοριών με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης. Μια μελέτη του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια έκανε λόγο για «γνωστική παραίτηση», όπου οι χρήστες αποδέχονται άκριτα τις απαντήσεις της τεχνητής νοημοσύνης, αγνοώντας τη δική τους κρίση.
Παρόμοια φαινόμενα έχουν καταγραφεί και σε κρίσιμα επαγγέλματα. Σε μια μελέτη, γιατροί που χρησιμοποίησαν εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης για τρεις μήνες στη διάγνωση καρκίνου του παχέος εντέρου, παρουσίασαν στη συνέχεια μειωμένη απόδοση όταν εργάζονταν χωρίς αυτό.
Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις παραμένουν ασαφείς, αλλά σε επαναληπτική δοκιμή τέσσερις μήνες αργότερα, οι φοιτητές που είχαν χρησιμοποιήσει ChatGPT εμφάνισαν χαμηλότερη νευρωνική συνδεσιμότητα όταν έγραψαν χωρίς τη βοήθεια του chatbot.
Κίνδυνος γνωστικής έκπτωσης
Παρότι τα LLMs μπορούν να βοηθήσουν τη σκέψη, αυτό ισχύει μόνο αν δεν αντικαθιστούν τη νοητική προσπάθεια, τονίζει η νευροεπιστήμονας Βιβιέν Μινγκ. Σε έρευνά της, φοιτητές που καλούνταν να προβλέψουν πραγματικά δεδομένα απλώς ρωτούσαν την τεχνητή νοημοσύνη και αντέγραφαν τις απαντήσεις, παρουσιάζοντας ελάχιστη εγκεφαλική δραστηριότητα. Η ίδια προειδοποιεί ότι αυτό μπορεί να έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες, καθώς η χαμηλή δραστηριότητα συγκεκριμένων εγκεφαλικών κυμάτων έχει συνδεθεί με γνωστική έκπτωση.
«Αν αυτός γίνει ο φυσικός τρόπος χρήσης αυτών των εργαλείων, είναι ανησυχητικό», σημειώνει. «Η βαθιά σκέψη είναι το μεγαλύτερό μας πλεονέκτημα».
Ένα μικρό ποσοστό χρηστών, ωστόσο, χρησιμοποίησε την τεχνολογία αυτή πιο στρατηγικά — ως εργαλείο συλλογής πληροφοριών και όχι ως υποκατάστατο σκέψης — και παρουσίασε καλύτερα αποτελέσματα. Η υπερβολική εξάρτηση από εργαλεία, όπως το GPS, έχει ήδη συνδεθεί με χειρότερη χωρική μνήμη, κάτι που μπορεί να σχετίζεται ακόμη και με τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ. Σύμφωνα με τους ερευνητές, όσο πιο ενεργός είναι ο εγκέφαλος, τόσο περισσότερο προστατεύεται από τη γνωστική φθορά.
Πώς να χρησιμοποιούμε σωστά την τεχνητή νοημοσύνη
Οι ειδικοί προτείνουν μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση — μια «υβριδική νοημοσύνη», όπου άνθρωπος και μηχανή συνεργάζονται. Η βασική αρχή είναι να σκεφτόμαστε πρώτα και να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία στη συνέχεια για έλεγχο ή πρόκληση των ιδεών μας και όχι για να λαμβάνουμε έτοιμες απαντήσεις.
Μία τεχνική είναι το λεγόμενο «nemesis prompt», η οποία αμφισβητεί τις ιδέες μας. Μια άλλη είναι η «παραγωγική τριβή», όπου η τεχνητή νοημοσύνη θέτει ερωτήματα αλλά δεν δίνει απαντήσεις.
Τελικά, οι ερευνητές τονίζουν ότι πρέπει να αποφεύγουμε τις «νοητικές συντομεύσεις». Για τη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου μας, είναι απαραίτητο να συνεχίσουμε να τον εξασκούμε — κάτι που ωφελεί τη μνήμη, τη δημιουργικότητα και τη σκέψη συνολικά.
Πηγή: BBC
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
