Ο χρόνος που περνά και δεν γυρίζει πίσω, αφήνει τα σημάδια του. Πόσο ανεξίτηλα όμως μπορούν να είναι τα σημάδια αυτά; Πώς μπορούμε να τα ξεπεράσουμε και πότε είναι ο σωστός χρόνος γι΄ αυτό;
Η επιστήμη αναζητά τους λόγους της γήρανσης, στην προσπάθεια να την αναστρέψει και να δώσει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να ζει περισσότερα χρόνια. Όμως τα τελευταία χρόνια, ολοένα και περισσότερο μας ενδιαφέρει και η ποιότητα των ετών που διανύουμε σε μεγαλύτερες ηλικίες, καθώς η διατήρηση της αυτονομίας αποδεικνύεται καθοριστική όσο τα κοινωνικά μοντέλα αλλάζουν, αλλάζοντας μαζί και τις ανάγκες των πληθυσμών του ανεπτυγμένου κόσμου, οι οποίες πρέπει να εκφραστούν με αλλαγές στα συστήματα υγείας.
Από τις νεότερες θεραπείες για την αντιμετώπιση των χρονίων παθήσεων, μέχρι την ανάγκη για δομές μακροχρόνιας νοσηλείας, όλα συντείνουν στην ανάγκη η γήρανση του πληθυσμού να συνοδεύεται και από μια καλύτερη ποιότητα ζωής.
Ο πρόεδρος της Ελληνικής Γεροντολογικής και Γηριατρικής Εταιρείας καθ. Ιωάννης Καραϊτιανός
Τι πράγματι συμβαίνει όμως στον οργανισμό μας με το πέρασμα του χρόνου και πώς μπορούμε να βελτιώσουμε την πορεία που είναι αναπότρεπτη, εξήγησε στο in.gr o Πρόεδρος της Ελληνικής Γεροντολογικής και Γηριατρικής Εταιρείας, αμ. Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, τ. Αναπληρωτής Καθηγητής Χειρουργικής του Πανεπιστημίου Παρισίων P. et M. Curie και Διευθυντής της Χειρουργικής Κλινικής του Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν Ιωάννης Καραϊτιανός.
Όπως εξήγησε ο καθηγητής, «το … «γερνάμε», αποτελεί μία γενετικά προγραμματισμένη, συνεχή και αναπόφευκτη διαδικασία, η οποία χαρακτηρίζεται από σωματικές, ψυχικές, αλλά και κοινωνικές αλλαγές, που συνήθως επιταχύνονται μετά τη μέση ηλικία, εξαιτίας μιας ευρείας ποικιλίας μοριακών και κυτταρικών βλαβών με την πάροδο του χρόνου.
Οι φυσικές και βιολογικές αλλαγές συνίστανται στην απώλεια μάζας των οστών, την απώλεια μάζας και λειτουργικότητας των μυών, την επιβράδυνση του μεταβολισμού και τη βαθμιαία έκπτωση της αναπαραγωγικής ικανότητας για τις γυναίκες και την αδυναμία αποτελεσματικής ανταπόκρισης του οργανισμού στην επιδιόρθωση βλαβών που οδηγούν σε χρόνιες ασθένειες.
Επίσης, η χαλάρωση του δέρματος λόγω έλλειψης ελαστικότητας, έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση ρυτίδων, ενώ παρατηρείται και σταδιακή απώλεια μαλλιών, όρασης και ακοής.
Συχνά, η γήρανση συνοδεύεται και από νοητικές, γνωστικές, αλλά και συναισθηματικές μεταβολές, καθώς επιβραδύνεται η ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών και μειώνεται η ικανότητα επαρκούς μνήμης, ενώ η οποιαδήποτε αλλαγή ρόλου ή καθημερινής ρουτίνας (π.χ. συνταξιοδότηση, μετακόμιση παιδιών από το σπίτι, θάνατος συγγενών και φίλων), μπορεί να επιφέρουν έντονες αρνητικές συναισθηματικές μεταπτώσεις.
Ωστόσο, στις μεγαλύτερες ηλικίες παρατηρούνται αρκετές σύνθετες καταστάσεις που ονομάζονται συνήθως γηριατρικά σύνδρομα. Συχνά είναι συνέπεια πολλαπλών υποκείμενων παραγόντων και περιλαμβάνουν ευθραυστότητα, ακράτεια ούρων, πτώσεις, παραλήρημα και έλκη πίεσης, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται η ανάγκη για περισσότερη ξεκούραση».
«Εκπτώσεις» από τα 30
Σύμφωνα με τον κ. Καραϊτιανό, σημαντικές επιστημονικές μελέτες αποδεικνύουν ότι η γήρανση αρχίζει να γίνεται αισθητή στα τέλη της δεκαετίας των 20 έως τις αρχές της δεκαετίας των 30.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, αρχίζουν να εμφανίζονται μικρές αλλαγές που προέρχονται τόσο από τα γονίδιά μας όσο και από τον τρόπο που ζούμε. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η φυσική κατάσταση και η μυϊκή δύναμη αρχίζουν να μειώνονται από την ηλικία των 35 ετών, ανεξάρτητα από το πόσο γυμνασμένος ήταν κάποιος νωρίτερα στη ζωή του.
Από εκεί και μετά, η φθορά εξελίσσεται σταδιακά και τείνει να επιταχύνεται όσο κανείς μεγαλώνει με χαρακτηριστικά τη μειωμένη κυτταρική επιδιόρθωση, ελάττωση οστικής πυκνότητας και μυϊκής μάζας και αδυναμία. Όμως οφείλουμε να τονίσουμε ότι το γήρας ως έννοια και ως ουσία τοποθετείται στα 65 έτη και μετά.
Τα σημάδια στα 40, 50, 60…
Όπως προαναφέραμε, η γήρανση ξεκινά από την ηλικία των 30 με ορατές αλλαγές κυρίως στις ρυτίδες του δέρματος, αφού αρχίζουν να μειώνονται τα επίπεδα ελαστίνης και κολλαγόνου.
Η ηλικία των 40 ετών είναι ένα ορόσημο της «μέσης ενήλικης ζωής» όπου η φυσιολογική γήρανση γίνεται πιο αισθητή με αλλαγές στον μεταβολισμό και την ανοσία. Οι γυναίκες μπορεί να αντιμετωπίσουν ορμονικές αλλαγές που επηρεάζουν το βάρος με αύξηση του λιπώδους ιστού, τα μαλλιά και τον ύπνο. Ωστόσο, και τα δύο φύλα, νιώθουν αυξημένο άγχος, επαγγελματική εξουθένωση και πνευματική κούραση. Παρόλα ταύτα, το αίσθημα «γήρας» είναι συχνά ένα ζήτημα τρόπου ζωής και όχι μια αναπόφευκτη συνέπεια της ηλικίας. Όσο μεγαλώνουμε εντείνονται οι διαδικασίες της γήρανσης.
Η ηλικία των 50 ετών αποτελεί «όριο» για την επιταχυνόμενη γήρανση των αιμοφόρων αγγείων και ορισμένων οργάνων. Ο μεταβολισμός επιβραδύνεται και τα άτομα μπορεί να παρατηρήσουν απώλεια σκελετικής μυϊκής μάζας και δύναμης. Οι γυναίκες συχνά εμφανίζουν συμπτώματα συνδεόμενα με την εμμηνόπαυση, όπως εξάψεις και διαταραχές ύπνου και οι άνδρες μπορεί να αντιμετωπίσουν αλλαγές που σχετίζονται με την υγεία της καρδιάς και τη στυτική λειτουργία. Τα 50 έτη είναι μια κρίσιμη ηλικία για να ξεκινήσουμε ή να αυξήσουμε τους προληπτικούς ελέγχους για παθήσεις όπως ο καρκίνος του παχέος εντέρου, η αρτηριακή πίεση και η καρδιαγγειακή υγεία. Τα 50 αναγνωρίζονται ευρέως ως μια δεκαετία «γέφυρας» που απαιτεί πιο προληπτική και συνετή διαχείριση της υγείας, αλλά δεν είναι εγγενώς μια περίοδος απώλειας ζωτικότητας.
Από τα 60 έτη και έπειτα, βαδίζουμε στο κατώφλι της τρίτης ηλικίας. Έχουμε αισθητή μείωση της ενέργειας, της αντοχής, της μυϊκής δύναμης, του μεταβολισμού, καθώς και απώλεια οστικής μάζας (οστεοπόρωση), τόσο στις γυναίκες, όσο και στους άνδρες. Παρατηρείται μεγαλύτερη ευαισθησία σε ασθένειες, δυσκαμψία των αρθρώσεων, δυσκολία στην όραση σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού και μείωση της ακοής, παράλληλα με πιθανές γνωστικές αλλαγές, όπως απώλεια μνήμης.
Η ηλικία των 65 ετών και άνω είναι μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδος για καρδιακή προσβολή, εγκεφαλικό επεισόδιο ή καρδιακή ανεπάρκεια, αλλά και για καρκίνο που θεωρείται βασικά νόσος της τρίτης ηλικίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι περισσότεροι από τους μισούς καρκίνους μαστού διαγιγνώσκονται στην ηλικία των 65 ετών και πάνω, ενώ η μέση ηλικία διάγνωσης για τον καρκίνο του παχέος εντέρου είναι τα 68 έτη. Είναι απαραίτητο, λοιπόν, να εντείνονται οι προληπτικοί έλεγχοι προκειμένου να υπάρχει έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση των νοσημάτων αυτών.
Περνώντας τα 70 έτη, τα χαρακτηριστικά της γήρανσης είναι αρκετά πιο έντονα, η οστική πυκνότητα μειώνεται περαιτέρω, αυξάνοντας τον κίνδυνο καταγμάτων, οι αρτηρίες σκληραίνουν, επηρεάζοντας την υγεία της καρδιάς και μπορεί να αντιμετωπίσουμε «στιγμές γήρανσης», όπως να ξεχνάμε ονόματα ή να χάνουμε αντικείμενα πιο συχνά, καθώς ο εγκέφαλος χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να επεξεργαστεί πληροφορίες. Πολύ σοβαρές είναι και οι γνωστικές δυσλειτουργίες και παθήσεις, όπως είναι η άνοια, καθώς ο κίνδυνος διπλασιάζεται περίπου κάθε πέντε χρόνια μετά την ηλικία των 65 ετών. Περίπου το 4% των ενηλίκων ηλικίας 65-74 ετών έχουν άνοια, αυξάνοντας το ποσοστό σε 13,1% για τις ηλικίες 75-84 ετών και σε 33,4% για όσους είναι 85+ ετών.
Τι διορθώσεις γίνονται
Ο κ. Καραϊτιανός, σημείωσε ότι αν και η υγιής γήρανση επιτυγχάνεται μέσα από πολύχρονη προσπάθεια που πρέπει να ξεκινά από την παιδική ηλικία, ωστόσο ποτέ δεν είναι αργά να προβούμε σε μικρές διορθώσεις, όπως να υιοθετήσουμε ένα υγιεινό μοντέλο ζωής με απλές καθημερινές συνήθειες ώστε να μειώσουμε τον ρυθμό γήρανσης τόσο σωματικά όσο και πνευματικά.
Από την άλλη, υπάρχουν και ιατρικές παρεμβάσεις, οι οποίες πρέπει να πραγματοποιούνται με μέτρο και με σεβασμό στην ανθρώπινη ύπαρξη. Ο χρόνος σίγουρα δεν γυρίζει πίσω, όμως μπορούμε να επιβραδύνουμε τις φυσιολογικές φθορές και να διορθώσουμε τα «σημάδια» του γήρατος.
5 βήματα πρόληψης
«Το ότι μεγαλώνουμε, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει και να γερνάμε», επεσήμανε ο κ. Καραϊτιανός και συνέχισε: «Όμως η υγιής γήρανση είναι μία διαρκής διαδικασία που απαιτεί συστηματική προσπάθεια για να επιτευχθεί και πρέπει να ξεκινά από πολύ νωρίς προκειμένου να υπάρχει αποτέλεσμα».
Τα βήματα που πρότεινε είναι τα εξής:
- Η διατροφή είναι το α και το ω. Ζούμε σε μία ευλογημένη χώρα που η γη της μας χαρίζει απλόχερα όλα εκείνα τα προϊόντα της μεσογειακής διατροφής την οποία πρέπει απαραίτητα να υιοθετήσουμε στην καθημερινότητά μας. Φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ελαιόλαδο ως κύρια πηγή λίπους, μέτρια κατανάλωση ψαριών/γαλακτοκομικών και σπάνια κατανάλωση κόκκινου κρέατος, καθώς και μείωση αλατιού και ζάχαρης, αποτελούν το πλέον υγιεινό, παραδοσιακό πρότυπο διατροφής που προσφέρει σημαντικά οφέλη για την υγεία, όπως προστασία από καρδιαγγειακά νοσήματα και καρκίνο, ενίσχυση του ανοσοποιητικού και μακροζωία. Πρέπει να αποφεύγουμε επεξεργασμένα τρόφιμα, πρόσθετα σάκχαρα και κορεσμένα λιπαρά.
- Η άσκηση είναι εξίσου σημαντική με τη διατροφή. 30 λεπτά ήπιας δραστηριότητας την ημέρα, 3-4 φορές την εβδομάδα, όπως περπάτημα, κολύμπι, ποδήλατο, ασκήσεις ενδυνάμωσης για τη διατήρηση της πυκνότητας των μυών και των οστών μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακών παθήσεων και μεταβολικού συνδρόμου. Διατροφή και άσκηση μαζί, βελτιώνουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη, μειώνουν τη φλεγμονή και ενισχύουν τη διατήρηση σωστού σωματικού βάρους.
- Η διακοπή του καπνίσματος σε οποιαδήποτε ηλικία προσφέρει άμεσα οφέλη για την υγεία, ενώ ο περιορισμός του αλκοόλ προστατεύει την υγεία του εγκεφάλου, του ήπατος και της καρδιάς. Επίσης, πρέπει να αποφεύγεται δια βίου η υπερβολική έκθεση στον ήλιο η οποία επιταχύνει τη γήρανση αλλά και ενοχοποιείται για τον καρκίνο του δέρματος.
- Πρέπει να είμαστε συνεπείς στις προληπτικές εξετάσεις και τους εμβολιασμούς καθώς και τις επισκέψεις στον γιατρό προκειμένου να εντοπίσουμε εγκαίρως και να προλάβουμε πιθανά προβλήματα και ασθένειες.
- Θεμελιώδους σημασίας είναι η κοινωνικοποίηση και η διατήρηση στενών σχέσεων με την οικογένεια, τους φίλους ή τους γείτονες όπως και η συμμετοχή σε εθελοντικές ή άλλες δραστηριότητες ή η απόκτηση ενός χόμπι για να μειώσουμε την απομόνωση και τη μοναξιά. Πρέπει να φροντίζουμε τη συναισθηματική μας ευεξία, να διαχειριζόμαστε το στρες, έστω και αν αυτό ακούγεται δύσκολο, να υιοθετούμε μια πιο θετική στάση ζωής, να κρατάμε το μυαλό μας σε εγρήγορση και φυσικά να έχουμε ποιοτικό και ποσοτικό ύπνο. Όλα τα παραπάνω συντελούν στο να μένουμε «ζωντανοί» διατηρώντας την ευεξία και στα προχωρημένα χρόνια μας.
