ΥΠΠΟ: Σε εξέλιξη η αποκατάσταση του νοτιοανατολικού ναού στην Αρχαία Αγορά των Αθηνών

Το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρεί στην αποκατάσταση και ανάδειξη του νοτιοανατολικού ναού στον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Αγοράς των Αθηνών. Η επέμβαση εντάσσεται στο συνολικό έργο της ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου και της βελτίωσης των υποδομών προσβασιμότητας στην Αρχαία Αγορά, και αφορά σε επεμβάσεις τόσο στον ίδιο το ναό όσο και στην Οδό των Παναθηναίων, με στόχο την αποκατάσταση της ιστορικής συνέχειας και την ενίσχυση της αναγνωσιμότητας του μνημείου. Το έργο, που εκτελείται στην Αρχαία Αγορά, περιλαμβάνεται στο πλαίσιο της συνολικής στρατηγικής του Υπουργείου για τη βελτίωση της προσβασιμότητας και της εμπειρίας των επισκεπτών σε εμβληματικούς αρχαιολογικούς χώρους της πρωτεύουσας. 

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Ο ναός, που χρονολογείται στο α΄ μισό του 2ου αιώνα μ.Χ., αποτελεί σημαντικό στοιχείο της νοτιοανατολικής ενότητας της Αρχαίας Αγοράς. Στην αρχαιότητα, η θέση του, σε άμεση σχέση με την Οδό των Παναθηναίων, του προσέδιδε έντονη οπτική παρουσία. Το μνημείο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της επαναχρησιμοποίησης αρχιτεκτονικών μελών από τον ναό της Αθηνάς του Σουνίου, στοιχείο που αναδεικνύει πρακτικές ανακύκλωσης υλικών στη ρωμαϊκή περίοδο. Παρά τις σημαντικές φθορές που υπέστη, κυρίως μετά την επιδρομή των Ερούλων το 267 μ.Χ., διατηρούνται επαρκή κατάλοιπα του οικοδομήματος, που επιτρέπουν την τεκμηριωμένη αποκατάσταση της κάτοψής του.

Η προτεινόμενη επέμβαση φιλοδοξεί να αποδώσει στον νοτιοανατολικό ναό τη θέση που του αρμόζει στον αρχαιολογικό χώρο, καθιστώντας τον ευανάγνωστο και λειτουργικά ενταγμένο στο σύνολο της Αρχαίας Αγοράς. Η βελτίωση της αναγνωσιμότητας του ναού επιτυγχάνεται με την αποκατάσταση τμημάτων του προνάου και του σηκού, την ενοποίηση και ανάδειξη των διάσπαρτων μελών, την οργανική επανασύνδεσή του με την Οδό των Παναθηναίων, αλλά και με τα όμορα μνημεία. Συγχρόνως ενισχύεται η βιώσιμη διαχείριση του χώρου και η ισότιμη πρόσβαση σε όλους, συμβάλλοντας στη συνολική αναβάθμιση της εμπειρίας του επισκέπτη».

Ο νοτιοανατολικός ναός αποκαλύφθηκε, το 1959, κατά τις εργασίες διαμόρφωσης της νότιας εισόδου του αρχαιολογικού χώρου, με σκοπό τη σύνδεσή του με την Ακρόπολη διά της αρχαίας Οδού των Παναθηναίων. Στο δεύτερο μισό του 2ου αι. μ.Χ. στα δυτικά του ναού ανεγέρθηκε Νυμφαίο. Παρά τις καταστροφές που υπέστη ο ναός από μεταγενέστερες κατασκευές, τα σωζόμενα τμήματα των θεμελίων του επιτρέπουν την ασφαλή αποκατάσταση της κάτοψής του, ενώ τα αρχιτεκτονικά μέλη που βρέθηκαν στον αρχαιολογικό χώρο, δίνουν επαρκείς πληροφορίες για την ανωδομή του.

Ο αρχιτέκτονας William Dinsmoor Jr. απέδωσε στον νοτιοανατολικό ναό μια σειρά αρχιτεκτονικών μελών από μάρμαρο λατομείου της Αγριλέζας, που προέρχονται από τον κλασικό ναό της Αθηνάς του Σουνίου, που χρονολογείται στο α΄ μισό του 5ου αι. π.Χ., και βρέθηκαν εντοιχισμένα στο υστερορωμαϊκό τείχος ή σε μεταγενέστερα αρχαιολογικά στρώματα στην ευρύτερη περιοχή. Τα μέλη αυτά είχαν μεταφερθεί από το Σούνιο στην Αγορά περί τα μέσα του 2ου αι. μ.Χ.. Από τους 23 κίονες του κλασικού ναού της Σουνιάδος Αθηνάς, οι 12 τουλάχιστον επαναχρησιμοποιήθηκαν στον νοτιανατολικό ναό. 

Σύμφωνα με την υφιστάμενη διαμόρφωση του αρχαιολογικού χώρου, ο ναός παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα αναγνωσιμότητας και προσβασιμότητας, καθώς τμήμα του καλύπτεται από τη διαδρομή των επισκεπτών, ενώ η κάτοψή του παραμένει ασαφής λόγω της ανάπτυξης των καταλοίπων σε διαφορετικά επίπεδα. Τα αρχιτεκτονικά μέλη και τα θραύσματα του λατρευτικού αγάλματος βρίσκονται διάσπαρτα, υποβαθμίζοντας την εικόνα του μνημείου και δυσχεραίνοντας την κατανόηση της σχέσης του με την Οδό των Παναθηναίων και τα γειτονικά μνημεία. Παράλληλα, οι φθορές στο λιθόστρωτο δυσχεραίνουν τη διέλευση, ενώ η συγκέντρωση υλικών και οι διαφορετικές κατασκευαστικές φάσεις επιβαρύνουν την ανάγνωση της ιστορικής διαδρομής. 

Οι υπό εξέλιξη επεμβάσεις περιλαμβάνουν την ανακατασκευή της κρηπίδας, τη συμπλήρωση των τοίχων του σηκού έως συγκεκριμένη στάθμη και την αναστήλωση επιλεγμένων κιόνων, με χρήση τόσο αυθεντικών αρχαίων μελών όσο και νέων υλικών. Η στατική μελέτη υποστηρίζει τις επεμβάσεις αυτές, με στόχο την αποκατάσταση της μορφής του μνημείου και την κατανόηση της σχέσης του με τον περιβάλλοντα χώρο. Βασικοί άξονες της επέμβασης είναι η ανάδειξη των αρχιτεκτονικών μελών, η επανασύνδεση με την Οδό των Παναθηναίων και η βελτίωση της προσβασιμότητας. 

Η υλοποίηση προβλέπεται σε δύο φάσεις. Η πρώτη περιλαμβάνει βασικές εργασίες αποκατάστασης και ανάδειξης, ενώ η δεύτερη την περαιτέρω αναστήλωση του προστώου και την ενίσχυση της τρισδιάστατης ανάγνωσης του μνημείου. Παράλληλα, προβλέπονται παρεμβάσεις στην Οδό των Παναθηναίων για την ανάδειξη των λιθόστρωτων τμημάτων της.