Μελέτες υψηλού προφίλ που αναφέρουν ότι υπάρχουν μικροπλαστικά σε όλο το ανθρώπινο σώμα έχουν τεθεί σε αμφιβολία από επιστήμονες, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι οι ανακαλύψεις είναι πιθανότατα αποτέλεσμα μόλυνσης και ψευδώς θετικών στοιχείων. Ένας χημικός, μάλιστα, χαρακτήρισε τις ανησυχίες ως «βόμβα».
Έρευνες που ισχυρίζονται ότι έχουν αποκαλύψει μικροπλαστικά και νανοπλαστικά στον εγκέφαλο, τους όρχεις, τους πλακούντες, τις αρτηρίες και αλλού αναφέρθηκαν από μέσα ενημέρωσης σε όλο τον κόσμο. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πλαστική ρύπανση του φυσικού κόσμου είναι πανταχού παρούσα και υπάρχει στα τρόφιμα και τα ποτά που καταναλώνουμε και στον αέρα που αναπνέουμε.
Ωστόσο, η βλάβη στην υγεία που μπορεί να προκαλείται από τα μικροπλαστικά και τις χημικές ουσίες που περιέχουν είναι ασαφής και μια πληθώρα ερευνών έχει «απογειωθεί» σε αυτό τον τομέα τα τελευταία χρόνια.
Παρ’όλα αυτά, τα μικροπλαστικά και τα νανοπλαστικά σωματίδια είναι μικροσκοπικά και βρίσκονται στο όριο των σημερινών αναλυτικών τεχνικών, ειδικά στον ανθρώπινο ιστό. Δεν υπάρχει καμία ένδειξη για επιστημονικό λάθος, αλλά οι ερευνητές μίλησαν στον Guardian για την ανησυχία τους πως ο ανταγωνισμός για δημοσίευση αποτελεσμάτων, σε ορισμένες περιπτώσεις από ομάδες με περιορισμένη αναλυτική τεχνογνωσία, οδήγησε σε βιαστικά αποτελέσματα και μερικές φορές παραβλέπονται οι συνήθεις επιστημονικοί έλεγχοι.
Ο Guardian εντόπισε επτά μελέτες οι οποίες αμφισβητήθηκαν από ερευνητές που δημοσιεύουν κριτική στα αντίστοιχα περιοδικά, ενώ μια πρόσφατη ανάλυση απαρίθμησε 18 μελέτες, οι οποίες δεν θεωρούσαν πως κάποιος ανθρώπινος ιστός μπορεί να παράγει μετρήσεις που συγχέονται εύκολα με το σήμα που δίνουν τα κοινά πλαστικά.
Υπάρχει μια αυξανόμενη διεθνής εστίαση στην ανάγκη ελέγχου της ρύπανσης από πλαστικό, αλλά τα ελαττωματικά στοιχεία για το επίπεδο των μικροπλαστικών στους ανθρώπους θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε λανθασμένους κανονισμούς και πολιτικές, κάτι που είναι επικίνδυνο, λένε οι ερευνητές.
Θα μπορούανε επίσης να βοηθήσουν τους λομπίστες της βιομηχανίας πλαστικών να απορρίψουν τις πραγματικές ανησυχίες, υποστηρίζοντας ότι είναι αβάσιμες. Ενώ οι ερευνητές λένε ότι οι αναλυτικές τεχνικές βελτιώνονται γρήγορα, οι αμφιβολίες σχετικά με πρόσφατες μελέτες υψηλού προφίλ εγείρουν επίσης ερωτήματα για το τι είναι πραγματικά γνωστό σήμερα και πόσο ανησυχούν οι άνθρωποι για τα μικροπλαστικά στο σώμα τους.
«Η μελέτη είναι ένα αστείο»
«Τα επίπεδα μικροπλαστικών στον ανθρώπινο εγκέφαλο μπορεί να αυξάνονται γρήγορα», ήταν ο τίτλος μιας ευρέως διαδεδομένης μελέτης τον Φεβρουάριο. Η ανάλυση, που δημοσιεύτηκε σε κορυφαίο περιοδικό, ανέφερε ότι υπάρχει μια αυξανόμενη τάση στα μικροπλαστικά και νανοπλαστικά (MNPs) στον εγκεφαλικό ιστό, από δεκάδες νεκροτομές που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 1997 και 2024.
Υπάρχουν τελικά μικροπλαστικά στον ανθρώπινο εγκέφαλο; – Πηγή: The Guardian
Ωστόσο, μέχρι τον Νοέμβριο, η μελέτη είχε αμφισβητηθεί από μια ομάδα επιστημόνων με τη δημοσίευση μιας επιστολής, με τίτλο «Τα θέματα που προκύπτουν», στο περιοδικό. Στην επίσημη, διπλωματική γλώσσα της επιστημονικής δημοσίευσης, οι επιστήμονες είπαν: «Η μελέτη, όπως αναφέρεται, φαίνεται να αντιμετωπίζει μεθοδολογικές προκλήσεις, όπως περιορισμένους ελέγχους μόλυνσης και έλλειψη βημάτων επικύρωσης, που μπορεί να επηρεάσουν την αξιοπιστία των αναφερόμενων συγκεντρώσεων».
Ένας από την ομάδα πίσω από την επιστολή δεν «μάσησε» τα λόγια του: «Η μελέτη για τα μικροπλαστικά του εγκεφάλου είναι ένα αστείο», είπε χαρακτηριστικά ο Δρ Dušan Materić, του Κέντρου Περιβαλλοντικής Έρευνας Helmholtz στη Γερμανία. «Το λίπος είναι γνωστό ότι δίνει ψευδώς θετικά στοιχεία για το πολυαιθυλένιο. Ο εγκέφαλος έχει περίπου 60% λίπος», σημείωσε. Ο Materić και οι συνεργάτες του πρότειναν πως η αύξηση των επιπέδων παχυσαρκίας θα μπορούσε να είναι μια εναλλακτική εξήγηση για την τάση που αναφέρεται στη μελέτη.
«Αυτή η μελέτη είναι πολύ κακή και είναι πολύ απλό να εξηγηθεί γιατί είναι λάθος», επισήμανε. Πιστεύει ότι υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες για «περισσότερες από τις μισές μελέτες μεγάλης απήχησης» που αναφέρουν μικροπλαστικά σε βιολογικούς ιστούς.
Ο καθηγητής Μάθιου Κάμπεν, συγγραφέας της εν λόγω μελέτης για τον εγκέφαλο, δήλωσε στον Guardian: «Γενικά, βρισκόμαστε απλώς σε μια πρώιμη περίοδο, προσπαθώντας να κατανοήσουμε τις πιθανές επιπτώσεις των MNP στην ανθρώπινη υγεία, και δεν υπάρχει βιβλίο συνταγών για το πώς να το κάνουμε αυτό. Το μεγαλύτερο μέρος της κριτικής που στόχευε στο σύνολο των εργασιών μέχρι σήμερα (δηλαδή από το εργαστήριό μας και άλλα) ήταν εικασίες και δεν καλύπτονταν από πραγματικά δεδομένα» εξήγησε, προσθέτοντας πως «έχουμε αναγνωρίσει τις πολυάριθμες ευκαιρίες για βελτίωση και τελειοποίηση και προσπαθούμε να δαπανήσουμε τους πεπερασμένους πόρους μας για τη δημιουργία καλύτερων αναλύσεων και δεδομένων, αντί να συμμετέχουμε συνεχώς σε διάλογο».
Αμφιβολίες – βόμβα
Οι αμφιβολίες αποτελούν «βόμβα», σύμφωνα με τον Roger Kuhlman, χημικό στην Dow Chemical Company. «Αυτό μας αναγκάζει πραγματικά να επαναξιολογήσουμε όλα όσα πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε για τα μικροπλαστικά στο σώμα – που, όπως αποδεικνύεται, δεν είναι πραγματικά πολλά. Πολλοί ερευνητές κάνουν εξαιρετικούς ισχυρισμούς, αλλά δεν παρέχουν ούτε τα στοιχειώδη δεδομένα».
Ενώ η αναλυτική χημεία έχει καθιερώσει εδώ και πολύ καιρό οδηγίες για τον τρόπο της ακριβούς ανάλυσης δειγμάτων, αυτές δεν υπάρχουν ακόμη ειδικά για τα MNP, δήλωσε ο Dr Frederic Béen του Vrije Universiteit στο Άμστερνταμ: «Αλλά εξακολουθούμε να βλέπουμε πολλά έγγραφα, όπου δεν έχουν ακολουθηθεί απαραίτητα πολύ τυπικές, καλές εργαστηριακές πρακτικές οι οποίες πρέπει να ακολουθούνται».
Αυτές περιλαμβάνουν μέτρα για τον αποκλεισμό της μόλυνσης του περιβάλλοντος, τα κενά, τις επαναλαμβανόμενες μετρήσεις και τον εξοπλισμό δοκιμών με δείγματα με γνωστή ποσότητα MNP. «Επομένως, δεν μπορείτε να είστε βέβαιοι πως ό,τι έχετε βρει δεν προέρχεται πλήρως ή εν μέρει από ορισμένα από αυτά», σημείωσε ο Béen.
Στην ασφαλή πλευρά
Στο μεταξύ, θα πρέπει το κοινό να ανησυχεί για τα MNP στο σώμα του; Δεδομένων των πολύ περιορισμένων στοιχείων, η καθηγήτρια στο Vrije Universiteit του Άμστερνταμ Marja Lamoree, τόνισε πως δεν μπορεί να πει πόσο πρέπει να ανησυχούν οι άνθρωποι: «Αλλά σίγουρα παίρνω κάποιες προφυλάξεις, για να είμαι ασφαλής. Προσπαθώ πραγματικά να χρησιμοποιώ λιγότερα πλαστικά υλικά, ειδικά όταν μαγειρεύω ή ζεσταίνω φαγητό ή πίνω από πλαστικά μπουκάλια. Το άλλο πράγμα που κάνω είναι να αερίζω το σπίτι μου», ανέφερε.
«Έχουμε πλαστικά μέσα μας – νομίζω πως είναι ασφαλές να το υποθέσουμε», είπε ο Δρ Dušan Materić,. «Αλλά μια πραγματική απτή απόδειξη για το πόσα πολλά υπάρχουν δεν έχουν ακόμη έρθει. Υπάρχουν επίσης πολύ εύκολα πράγματα που μπορείτε να κάνετε για να μειώσετε σημαντικά την πρόσληψη MNP. Εάν ανησυχείτε για το νερό, απλώς το φιλτράρισμα μέσω του άνθρακα λειτουργεί». Οι ειδικοί συμβουλεύουν επίσης να αποφεύγετε φαγητά ή ποτά που έχουν θερμανθεί σε πλαστικά δοχεία.
Η Δρ Cassandra Rauert, χημικός Περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ στην Αυστραλία, πιστεύει ότι τα περισσότερα από τα MNP που καταπίνουν ή εισπνέουν οι άνθρωποι πιθανότατα αποβάλλονται από το σώμα τους, ωστόσο, όπως είπε, δεν βλάπτει η μείωση της έκθεσής μας σε πλαστικά. Επιπλέον, υπογράμμισε, παραμένει ζωτικής σημασίας να επιλύσουμε την αβεβαιότητα σχετικά με το τι κάνουν τα MNP στην υγεία μας: «Γνωρίζουμε ότι είμαστε εκτεθειμένοι, επομένως θέλουμε οπωσδήποτε να μάθουμε τι θα συμβεί μετά από αυτό και θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε για να το βρούμε – αυτό είναι σίγουρο».
