Το greenwashing στο εδώλιο: Οι σημαντικές κλιματικές νίκες του 2025 (long read)

Η προσφυγή στη Δικαιοσύνη οδήγησε σε καθοριστικές αποφάσεις για το κλίμα- από την ακύρωση έργων ορυκτών καυσίμων έως την αναθεώρηση εθνικών κλιματικών σχεδίων. Το 2025 συμπληρώνονται δέκα χρόνια από τη Συμφωνία του Παρισιού. Έχει επίσης περάσει μια δεκαετία από ένα ακόμη ορόσημο της κλιματικής δικαιοσύνης, όταν για πρώτη φορά ένα κράτος υποχρεώθηκε δικαστικά να μειώσει ταχύτερα τις εκπομπές άνθρακα, προκείμένου να προστατεύσει τους πολίτες του από την κλιματική αλλαγή. Η υπόθεση Urgenda, που επικυρώθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο της Ολλανδίας το 2019, αποτέλεσε ένα από τα πρώτα σημάδια ενός παγκόσμιου κύματος κλιματικών προσφυγών, το οποίο – όπως λένε ακτιβιστές – διαμόρφωσε μια νέα νομική αρχιτεκτονική για την προστασία του κλίματος.

Το 2025 σημαδεύτηκε από καθοριστικές δικαστικές αποφάσεις και ουσιαστικές παρεμβάσεις υπέρ του κλίματος, ως αποτέλεσμα νομικών ενεργειών.

Κρίθηκε παράνομη η έγκριση των έργων Rosebank και Jackdaw

Η χρονιά ξεκίνησε δυναμικά, όταν το Δικαστήριο της Σκωτίας έκρινε παράνομη την έγκριση της βρετανικής κυβέρνησης για τα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου Rosebank και Jackdaw στη Βόρεια Θάλασσα, καθώς δεν είχαν ληφθεί υπόψη οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από την καύση των εξορυσσόμενων καυσίμων. Η απόφαση βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε ετυμηγορία του Ανώτατου Δικαστηρίου του 2024, σε υπόθεση που είχε κινήσει η ακτιβίστρια Σάρα Φιντς. Η ίδια απόφαση οδήγησε και στην ακύρωση της άδειας για νέο ανθρακωρυχείο στο Whitehaven της Κάμπρια, με την εταιρεία να αποσύρει στη συνέχεια τα σχέδιά της.

Η βρετανική κυβέρνηση εξέδωσε νέο οδηγό τον Ιούνιο για το πώς πρέπει να διενεργούνται τέτοιες αξιολογήσεις, αν και η απόφαση δεν αποκλείει αυτόματα την έγκριση έργων ορυκτών καυσίμων, εφόσον έχουν αναλυθεί πλήρως οι επιπτώσεις τους.

Ακύρωση της κατασκευής του μεγαλύτερου εργοστάσιου άνθρακα της Βραζιλίας

Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αγωνίζονταν επί χρόνια κατά ενός ανθρακωρυχείου και σταθμού ηλεκτροπαραγωγής στη νότια πολιτεία Ρίο Γκράντε ντο Σουλ, που σχεδίαζε η εταιρεία Copelmi. Αν υλοποιούνταν, θα ήταν το μεγαλύτερο εργοστάσιο άνθρακα της Βραζιλίας.

Οι οργανώσεις υποστήριξαν ότι το έργο Nova Seival και το ορυχείο Guaíba παραβίαζαν τις κλιματικές υποχρεώσεις της χώρας και ότι η αδειοδοτική διαδικασία ήταν προβληματική. Το 2022, δικαστήριο ανέστειλε τις άδειες και έθεσε όρους για την αναθεώρηση της διαδικασίας. Τον Φεβρουάριο φέτος, η Copelmi απέσυρε επίσημα τα σχέδια, δηλώνοντας ότι το έργο είχε καταστεί μη βιώσιμο.

Γερμανικό δικαστήριο ανοίγει τον δρόμο για αποζημίωσης

Εκ πρώτης όψεως, ακούγεται σαν αποτυχία το γεγονός ότι ένα γερμανικό δικαστήριο απέρριψε μια αγωγή για το κλίμα που άσκησε ένας Περουβιανός αγρότης και οδηγός βουνού εναντίον της γερμανικής ενεργειακής εταιρείας RWE. Ο Σαούλ Λουτσιάνο Λιούγια ζητούσε το 0,47% του κόστους κατασκευής αντιπλημμυρικών έργων για την προστασία του σπιτιού του από το λιώσιμο των παγετώνων, ποσοστό που αντιστοιχούσε στη συμβολή της RWE στις παγκόσμιες εκπομπές.

Ωστόσο, η υπόθεση δημιούργησε ένα δυνητικά σημαντικό προηγούμενο σχετικά με την ευθύνη των ρυπαντών για τις εκπομπές τους. Δεν είναι τυχαίο ότι αργότερα μέσα στη χρονιά, ομάδα Πακιστανών αγροτών, που επλήγησαν από καταστροφικές πλημμύρες, ξεκίνησε νέα νομική διαδικασία κατά δύο από τις πιο ρυπογόνες γερμανικές εταιρείες.

Η EnergyAustralia συμβιβάζεται σε υπόθεση greenwashing

Τον Μάιο, η EnergyAustralia κατέληξε σε εξωδικαστικό συμβιβασμό σε αγωγή για greenwashing («πράσινο ξέπλυμα»)- μία τακτική στον χώρο του μάρκετινγκ, κατά την οποία ένα προϊόν ή μία υπηρεσία παρουσιάζεται ως περισσότερο ωφέλιμη για το περιβάλλον απ’ όσο είναι πραγματικά. Την αγωγή κατέθεσε ένα ζευγάρι στην Αυστραλία. Σύμφωνα με την οργάνωση Parents for Climate, η εταιρεία παραβίασε τη νομοθεσία περί προστασίας του καταναλωτή, ισχυριζόμενη ότι τα προϊόντα της έχουν ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα, χωρίς όμως να έχει προβεί σε ουσιαστικές μειώσεις των εκπομπών της.

Στο πλαίσιο του διακανονισμού, η εταιρεία αναγνώρισε ότι οι αντισταθμίσεις άνθρακα δεν αποτρέπουν ούτε αντισταθμίζουν τις ζημιές που προκαλούνται από τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και ζήτησε συγγνώμη από 400.000 πελάτες που συμμετείχαν στο σχέδιο. Ήταν η πρώτη υπόθεση στη χώρα που ασκήθηκε εναντίον μιας εταιρείας λόγω ισχυρισμών περί κλιματικής ουδετερότητας

Δύο ιστορικές γνωμοδοτήσεις διεθνών δικαστηρίων

Τον Ιούλιο, δύο διεθνή δικαστήρια εξέδωσαν ιστορικές γνωμοδοτήσεις. Το Διαμερικανικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αναγνώρισε το δικαίωμα σε ασφαλές, καθαρό, υγιές και βιώσιμο περιβάλλον, ενώ το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης έκρινε ότι τα κράτη οφείλουν να αποτρέπουν τη ζημιά στο κλιματικό σύστημα, αλλιώς ενδέχεται να υποχρεωθούν να καταβάλουν αποζημιώσεις.

Ακύρωση επέκτασης ανθρακωρυχείου στη Νέα Νότια Ουαλία

Τον Ιούλιο ακυρώθηκε η έγκριση της μεγαλύτερης επέκτασης ανθρακωρυχείου στη Νέα Νότια Ουαλία, επειδή δεν είχαν ληφθεί υπόψη οι συνολικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, συμπεριλαμβανομένων των εκπομπών από την καύση του εξαγόμενου άνθρακα.

Περιορισμός ισχυρισμών «ουδετερότητας άνθρακα» της Apple

Τον Αύγουστο, δικαστήριο της Φρανκφούρτης απαγόρευσε στην Apple να διαφημίζει το Apple Watch ως «το πρώτο προϊόν με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα», κρίνοντας παραπλανητικούς τους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς της εταιρείας περί μακροπρόθεσμης κλιματικής ουδετερότητας.

Η Apple επιχειρεί να απορρίψει μια παρόμοια υπόθεση greenwashing εναντίον της στις ΗΠΑ. Λίγους μήνες αργότερα, ιστότοποι τεχνολογικών ειδήσεων παρατήρησαν ότι η Apple είχε σταματήσει να προωθεί τα πρόσφατα ρολόγια της ως κλιματικά ουδέτερα και σε άλλες χώρες.

Η Χαβάη δεσμεύεται να μειώσει τις εκπομπές των μεταφορών

Μετά από αγωγή νέων πολιτών, η Χαβάη δεσμεύτηκε να μηδενίσει τις εκπομπές στις χερσαίες, θαλάσσιες και εσωτερικές αερομεταφορές έως το 2045, παρουσιάζοντας σχέδιο με ηλεκτρικά οχήματα, δημόσιες μεταφορές και αναδασώσεις. Ο διακανονισμός αναγνώρισε το συνταγματικό δικαίωμα των νέων της Χαβάης σε ένα βιώσιμο περιβάλλον και η πολιτεία υποσχέθηκε να αναπτύξει έναν οδικό χάρτη για την επίτευξη μηδενικών εκπομπών για τα συστήματα χερσαίων, θαλάσσιων και εσωτερικών νησιωτικών αεροπορικών μεταφορών έως το 2045.

Τον Οκτώβριο, τα κατάφερε. Το σχέδιο ενεργειακής ασφάλειας και μείωσης των αποβλήτων περιλαμβάνει νέους φορτιστές ηλεκτρικών οχημάτων, επενδύσεις σε δημόσιες και ενεργές μεταφορές και προσπάθειες δέσμευσης άνθρακα μέσω της εγχώριας αναδάσωσης. Οι ακτιβιστές χαρακτήρισαν το σχέδιο «κρίσιμο ορόσημο».

Τέλος στη δημιουργία εργοστάσιου άνθρακα στην Κένυα

Ακτιβιστές πέτυχαν τον Οκτώβριο την οριστική ακύρωση άδειας για την κατασκευή ενός εργοστασίου άνθρακα στο Λάμου, λόγω σοβαρών ελλείψεων στην περιβαλλοντική αξιολόγηση και στη δημόσια διαβούλευση. Η δικαστική διαμάχη κατά της Amu Power (κοινοπραξίας μεταξύ της Centum και της Gulf Energy) και της Εθνικής Αρχής Διαχείρισης Περιβάλλοντος της Κένυας ξεκίνησε πριν από μια δεκαετία και η απόφαση για την ακύρωση της κατασκευής εκδόθηκε το 2019.

Το δικαστήριο περιβάλλοντος και γης επικύρωσε τελικά την ανάκληση της άδειας του εργοστασίου λόγω ελαττωμάτων στην περιβαλλοντική αξιολόγηση, ιδίως λόγω έλλειψης κατάλληλης συμμετοχής του κοινού. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής δεν είχαν επίσης αξιολογηθεί σωστά.

Η TotalEnergies υποχρεώνεται να σταματήσει το greenwashing

Οι οργανώσεις Les Amis de la Terre France, Greenpeace France και Notre Affaire à Tous, με την υποστήριξη της ClientEarth, υποστήριξαν ότι η διαφημιστική καμπάνια της TotalEnergies παραβίασε την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τους καταναλωτές, υπονοώντας ότι θα μπορούσε να φτάσει σε μηδενικές καθαρές εκπομπές άνθρακα έως το 2050, συνεχίζοντας παράλληλα να παράγει ορυκτά καύσιμα.

Σύμφωνα με την απόφαση, ορισμένοι ισχυρισμοί που προβάλλονταν στον γαλλικό ιστότοπο της εταιρείας μπορούσαν να παραπλανήσουν τους καταναλωτές, λόγω έλλειψης σαφών και επαρκών πληροφοριών.

Διακανονισμοί για greenwashing από εταιρείες κρέατος

Στις αρχές Νοεμβρίου, η Νέα Υόρκη συμφώνησε σε διακανονισμό ύψους 1,1 εκατομμυρίου δολαρίων με τον αμερικανικό βραχίονα της βραζιλιάνικης εταιρείας κρέατος JBS, για να τερματίσει μια αγωγή που ισχυριζόταν ότι η εταιρεία παραπλάνησε τους πελάτες σχετικά με τις προσπάθειές της να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Τα χρήματα θα χρησιμοποιηθούν για την υποστήριξη προγραμμάτων «έξυπνης» και βιώσιμης γεωργίας, τα οποία βοηθούν τους αγρότες της Νέας Υόρκης να υιοθετήσουν βέλτιστες πρακτικές για τη μείωση των εκπομπών, την αύξηση της ανθεκτικότητας των καλλιεργειών τους και την ενίσχυση της παραγωγικότητας. Η JBS USA συμφώνησε επίσης να μεταρρυθμίσει τις πρακτικές περιβαλλοντικού μάρκετινγκ και να υποβάλλει ετήσια έκθεση στο γραφείο του γενικού εισαγγελέα της Νέας Υόρκης για τρία χρόνια.

Λίγο αργότερα, η Tyson Foods συμφώνησε επίσης να σταματήσει να ισχυρίζεται ότι θα επιτύχει μηδενικές καθαρές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έως το 2050, καθώς και να προωθεί το βοδινό κρέας ως «φιλικό προς το κλίμα», στο πλαίσιο διακανονισμού αγωγής για greenwashing που είχε ασκήσει η εποπτική οργάνωση του αγροτικού τομέα Environmental Working Group.

Η βρετανική κυβέρνηση δημοσιοποίησε αυστηρότερο σχέδιο για το κλίμα

Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου δημοσίευσε έναν αναθεωρημένο προϋπολογισμό για τον άνθρακα και ένα σχέδιο ανάπτυξης τον Οκτώβριο, αφού το προηγούμενο σχέδιό της κρίθηκε παράνομο από το Ανώτατο Δικαστήριο. Το νέο έγγραφο επιβεβαιώνει τη δέσμευση του Ηνωμένου Βασιλείου να απαλλαγεί από τις εκπομπές άνθρακα έως το 2030 και να μειώσει δραστικά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έως το 2037, με συγκεκριμένα μέτρα για την ενέργεια, τις μεταφορές, τη γεωργία, τα σπίτια και τη βιομηχανία.

Αυτό έρχεται μετά από μια επιτυχημένη αγωγή που κατέθεσαν οι οργανώσεις Good Law Project, Friends of the Earth και ClientEarth. Μετά την απόρριψη της αρχικής στρατηγικής για μηδενικές εκπομπές στο δικαστήριο το 2022, η τριάδα υποστήριξε ότι το «ξεπερασμένο» και αναθεωρημένο σχέδιο δεν ήταν ακόμα αρκετά καλό.

Ωστόσο, οι ακτιβιστές σχεδιάζουν έναν ακόμη γύρο νομικών ενεργειών που αμφισβητούν την εθνική στρατηγική για το κλίμα, αυτή τη φορά στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Παράνομες κρίθηκαν οι άδειες για τρία νορβηγικά πετρελαϊκά κοιτάσματα

Τον Νοέμβριο, νορβηγικό δικαστήριο έκρινε παράνομες τις άδειες για τρία κοιτάσματα στη Βόρεια Θάλασσα, επειδή δεν είχαν αξιολογηθεί πλήρως οι κλιματικές επιπτώσεις. Το Εφετείο Borgarting επικύρωσε την προσφυγή των οργανώσεων Greenpeace Nordic και Natur og Ungdom, οι οποίες αμφισβητούσαν την άδεια για τα κοιτάσματα Breidablikk της Equinor, καθώς και τα Yggdrasil και Tyrving της Aker BP.

Η απόφαση λήφθηκε αμέσως μετά την απόρριψη από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αγωγής των ίδιων εναγόντων κατά της Νορβηγίας, η οποία, ωστόσο, έθεσε σημαντικά πρότυπα για τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη θα πρέπει να διενεργούν εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων ορυκτών καυσίμων.

Ωστόσο, το δικαστήριο του Μπόργκαρτινγκ δεν διέταξε να σταματήσει η παραγωγή πετρελαίου, δίνοντας στη νορβηγική κυβέρνηση έξι μήνες για να διευθετήσει τις άδειες.

Διαβάστε επίσης: Η οικονομική ανάπτυξη δεν συνδέεται πλέον με τις εκπομπές άνθρακα στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου

ΠΗΓΗ: Guardian