Συνταγματική αναθεώρηση: Οι τέσσερις «πυλώνες», οι αντιδράσεις και τα επόμενα βήματα

Ο πρωθυπουργός στο σχεδόν τετράλεπτο τηλεοπτικό του μήνυμα προς τους πολίτες, σήκωσε την αυλαία της συζήτησης για τη Συνταγματική Αναθεώρηση», με σημείο αναφοράς, όπως τόνισε, τις τολμηρές και γενναίες αλλαγές που θα απαντήσουν στις ανάγκες των εξελίξεων.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ανέφερε χαρακτηριστικά πως: «Συνεπώς, είναι καιρός να τολμήσουμε μεγάλες τομές που θα ενισχύουν το κύρος των θεσμών και την εμπιστοσύνη των πολιτών, εισάγοντας ρυθμίσεις για την καλύτερη λειτουργία του πολιτεύματος, απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής και συμβαδίζοντας με νέα δεδομένα, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική κρίση».

Στο μήνυμά του ο πρωθυπουργός αποκάλυψε το εύρος των αλλαγών που θα προτείνει η κυβερνητική πλειοψηφία.
Σε αυτό πρωταγωνιστούν η αναθεώρηση του άρθρου 86 για την άρση ασυλίας των υπουργών, η ίδρυση μη κρατικών μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων, η καθιέρωση μίας και μόνο εξαετούς θητείας για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και η πιο ουσιαστική συμμετοχή των δικαστών στην επιλογή της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων.

Όπως είπε: «Θα πρέπει οπωσδήποτε να προβλέπει και δικλείδες, οι οποίες θα εγγυώνται τη μόνιμη δημοσιονομική ισορροπία, τη συνεπή κυβερνητική δράση, αλλά και την ορθότητα των κομματικών υποσχέσεων, ώστε η χώρα να μην διολισθήσει ποτέ ξανά στα επικίνδυνα μονοπάτια του λαϊκισμού».

Στο επίκεντρο των αλλαγών που προτείνει η Νέα Δημοκρατία, και το Δημόσιο, με τον πρωθυπουργό να αναφέρει: «Το ίδιο σαφής είναι και η προσήλωση μου στη μάχη με το βαθύ κράτος για μια δημόσια διοίκηση φιλική και αποτελεσματική, πρέπει πλέον να έχει ως κινητήρια δύναμη τη διαρκή αξιολόγηση και να θέσει την έννοια της μονιμότητας σε μια εντελώς νέα βάση».

Ο κ. Μητσοτάκης έδειξε τον δρόμο των ευρύτερων συναινέσεων, προσκαλώντας κόμματα και πολίτες σε έναν εποικοδομητικό, όπως ανέφερε, προβληματισμό: «Με θετικές προτάσεις και αίσθηση της κοινής ευθύνης απέναντι στην πατρίδα και στο μέλλον. Το ίδιο το Σύνταγμά μας επιβάλλει να αναζητήσουμε συναινέσεις, αν θέλουμε πραγματικά να πετύχουμε τις μεγάλες αλλαγές που χρειάζεται ο Καταστατικός Χάρτης. Εύχομαι η διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης να αποτελέσει μια απάντηση στην τοξικότητα και στη στείρα κομματική περιχαράκωση που διακρίνει το πολιτικό μας σύστημα».

Την ίδια ώρα, στα χέρια των βουλευτών της Νέας Δημοκρατίας βρίσκεται ήδη η πρωθυπουργική επιστολή, μέσω της οποίας προσκαλούνται να καταθέσουν παρατηρήσεις και σκέψεις μέχρι το τέλος Φεβρουαρίου.

Στην επιστολή τονίζεται ότι: «Η επικείμενη αναθεώρηση αποτελεί μια μεγάλη ευκαιρία για ένα νέο, σύγχρονο και άρτιο υπόδειγμα διακυβέρνησης.

Είναι υποχρέωση όλων των μελών της Εθνικής Αντιπροσωπείας να συμβάλλουμε ουσιαστικά σε αυτή τη μείζονα πρόκληση».

Η Νέα Δημοκρατία θα παρουσιάσει μέσα στον Μάρτιο την ολοκληρωμένη της πρόταση, με στόχο εντός του Απριλίου να εκκινήσει σχετική κοινοβουλευτική διαδικασία.

Από την πλευρά του, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης δήλωσε: «Για να προστατεύσουμε τη χώρα από μελλοντικές επόμενες μεθεπόμενες κυβερνήσεις λαϊκιστών, που για να γίνουν αρεστές μπορούν να καταργήσουν την όποια αξιολόγηση, δεν πρέπει να είναι αποκλειστική αρμοδιότητα να περνάει από το φίλτρο των κομματικών συσχετισμών, η παραπομπή ή μη ενός υπουργού ή υφυπουργού, ενός κυβερνητικού στελέχους στη δικαιοσύνη. Όλες οι χώρες, όλα τα κράτη της Ευρώπης έχουν μία διαδικασία ξεχωριστή».

Αντιδράσεις από την αντιπολίτευση

Άμεση ήταν η αντίδραση των κομμάτων της αντιπολίτευσης. Σημεία αιχμής αποτελούν το άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών και το 103 για τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων.

Δεν θα δώσει λευκή επιταγή στην κυβέρνηση διαμηνύει το ΠΑΣΟΚ επισημαίνοντας ότι θα καταθέσει ολοκληρωμένη πρόταση.

Ο Νίκος Ανδρουλάκης ήδη έχει προτείνει: «Άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών – τέλος στα φαινόμενα ασυλίας- ατιμωρησίας -Χωρίς απόφαση υπουργικού συμβουλίου η επιλογή ηγεσίας της Δικαιοσύνης. “Όχι” σε δημόσια αξιώματα για 4 χρόνια μετά την αφυπηρέτηση των δικαστών. Κατοχυρωμένη η μονιμότητα στο δημόσιο. “Ναι” στην αξιολόγηση με διαφάνεια».

Ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ Κώστας Τσουκαλάς, δήλωσε: «Το 86 ο πρωθυπουργός το διέστειλε τόσο πολύ για να κρυφτεί πίσω η κυβέρνηση, που είναι βαθιά υποκρισία να λέει ότι θα το αλλάξει. Αυτή η κυβέρνηση έχει ψηφίσει δύο νόμους αξιολόγησης και δεν τους εφαρμόζει. Τι κάνει; Αντιθέτως.
Αναθέσεις σκληρό πελατειασμού».

Υποκρισία καταλογίζει στον πρωθυπουργό ο Σωκράτης Φάμελλος με τον ΣΥΡΙΖΑ να προτάσσει: ναι στην αξιολόγηση στο δημόσιο, όχι στην άρση της μονιμότητας, όχι στην αναθεώρηση του άρθρου 16, στο άρθρο 86 να μην εξαρτάται ο έλεγχος των υπουργών από την κυβερνητική πλειοψηφία.

Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ δήλωσε: «Ναι, χρειάζεται Συνταγματική αναθεώρηση, αλλά και μία προοδευτική κυβέρνηση, που θα σεβαστεί τους Συνταγματικούς κανόνες και θα ενισχύσει το κράτος δικαίου στην Ελλάδα. Και είναι χρέος των προοδευτικών κομμάτων να μην επιτρέψουμε να υπάρξουν κερκόπορτες, για να υλοποιήσει το σχέδιό του εις βάρος των συμφερόντων της κοινωνίας».

Τις δικές του προτάσεις θα καταθέσει το ΚΚΕ, τονίζοντας ότι δεν πρόκειται να δώσει καμία συναίνεση: «Τις συναινέσεις αυτές ας τις αναζητήσει ο κ. Μητσοτάκης στα κόμματα της συστημικής αντιπολίτευσης, που συμφωνούν στις στρατηγικές επιλογές και διαφωνούν στο ποιος και πώς θα τις προωθήσει».

Η Νέα Αριστερά επισημαίνει: «Η κυβέρνηση της ΝΔ επιχειρεί τη συνταγματοποίηση των ολέθριων επιλογών της, ώστε να τις καταστήσει μόνιμες παθογένειες της χώρας».

«Εάν καταργηθεί η μονιμότητα, ανησυχούμε για τη μονιμότητα της οικογένειας Μητσοτάκη στη Βουλή. Το γελοίο είναι ότι η αναθεώρηση δεν μπορεί να γίνει λόγω μη αναθεωρητικής Βουλής. Άρα όλα γίνονται για την επικοινωνία», σχολίασε ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης, Κυριάκος Βελόπουλος.

Ο πρόεδρος της ΝΙΚΗΣ, Δημήτρης Νατσιός, ανέφερε: «Ας μην γίνει η επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση άλλη μια χαμένη ευκαιρία για τον λαό μας».

Τα κόμματα της αντιπολίτευσης αναμένουν την συνολική πρόταση της ΝΔ για να τοποθετηθούν.

Η προβλεπόμενη διαδικασία

Τον Απρίλιο, καθώς όπως ακούσαμε και στο μήνυμα του πρωθυπουργού, τότε αναμένεται ότι θα εκκινήσουν οι κοινοβουλευτικές διαδικασίες για τη συνταγματική αναθεώρηση. Οι αλλαγές στον καταστατικό χάρτη της χώρας είναι έτσι κι αλλιώς μια κορυφαία κοινοβουλευτική διαδικασία και για το λόγο αυτό μέγιστο ζητούμενο είναι οι συναινέσεις.
Είναι η πρώτη φάση αυτής της διαδικασίας τον Απρίλιο και πρέπει να πούμε ότι η Νέα Δημοκρατία προτείνει αλλαγές σε συγκεκριμένα άρθρα του Συντάγματος.

Δεν σημαίνει αυτό ότι τα άρθρα θα αλλάξουν, γιατί μέγιστο ζητούμενο και κρίσιμο ζητούμενο είναι στις δύο φάσεις της διαδικασίας να δούμε ποιες πλειοψηφίες θα δημιουργηθούν και σημείο κλειδί είναι το 180.

Σε περίπτωση που ένα άρθρο λάβει 180 ψήφους στην προτείνουσα Βουλή, τότε στην αναθεωρητική Βουλή που θα ακολουθήσει, απαιτείται απλώς να λάβει 151 με απλή πλειοψηφία. Σε περίπτωση όμως που ένα άρθρο λάβει από 151 μέχρι 179 ψήφους στην παρούσα Βουλή, στην προτείνουσα Βουλή, τότε στην επόμενη Βουλή την αναθεωρητική απαιτείται να λάβει 181 ψήφους.

Τα επόμενα βήματα και οι διαδικασίες που προβλέπονται για την αναθεώρηση του Συντάγματος

Η ανακοίνωση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη ότι εκκινείται η κορυφαία θεσμική και πολιτική διαδικασία της Αναθεώρησης του Συντάγματος άνοιξε τις εσωκομματικές διεργασίες προετοιμασίας μέσα στις κοινοβουλευτικές ομάδες.

Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στη σχετική επιστολή που απέστειλε στους βουλευτές της ΝΔ, τούς ζητάει να καταθέσουν τις προτάσεις τους για την επεξεργασία του προσδιορισμού των διατάξεων που θα προταθούν για αναθεώρηση και για τη σύνταξη της σχετικής αιτιολογικής έκθεση έως το τέλος Μαρτίου, ώστε τον Απρίλιο να ξεκινήσουν οι εργασίες της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος, που προβλέπεται από το Σύνταγμα και τον ΚτΒ.

Ανάλογες πρωτοβουλίες κατάθεσης προτάσεων, βέβαια, σύμφωνα με το Σύνταγμα και τον ΚτΒ μπορεί να αναπτυχθούν και να καταθέσουν, εάν θελήσουν σε αυτή την πρώτη φάση, και οι κοινοβουλευτικές ομάδες της αντιπολίτευσης, είτε ακόμα και μεμονωμένοι βουλευτές, υπό την προϋπόθεση όμως ότι για να εισαχθεί μια πρόταση θα πρέπει να υποστηρίζεται τουλάχιστον από 50 υπογραφές βουλευτών.

Οι προστάσεις αυτές με την αναθεώρηση του Συντάγματος και τις αναθεωρητέες διατάξεις θα κατατεθούν στον Πρόεδρο της Βουλής Νικήτα Κακλαμάνη, ο οποίος θα τις διανείμει στους «300», θα προβεί στην σχετική ανακοίνωση στην Ολομέλεια και θα τις παραπέμψει για εξέταση στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος. Η Επιτροπή αυτή λειτουργεί με τις διαδικασίες που προβλέπονται για τις Διαρκείς Κοινοβουλευτικές Επιτροπές. Θα έχει συγκεκριμένη ημερομηνία για την ολοκλήρωση των εργασιών της και την κατάθεση της σχετικής Έκθεσής της στον Πρόεδρο της Βουλής με τις προτάσεις εκείνων των άρθρων όπου τελικά θα έχει καταλήξει δια της πλειοψηφίας ότι θα τεθούν για αναθεώρηση.

Οι εργασίες της Επιτροπής, είναι συνθετικού χαρακτήρα, -υπό την έννοια ότι μπορεί να συμπεριληφθούν επιπλέον αναθεωρητέες διατάξεις από εκείνες που αρχικά προβλέπονται στην πρόταση σύνθεσής της Επιτροπής- και μη δεσμευτικού χαρακτήρα ως προς την τελική διατύπωση που θα έχει η κάθε νέα συνταγματική διάταξης. Η οριστική και τελική μορφή της κάθε νέας συνταγματικής διάταξης θα προκύψει από τις εργασίες της επόμενης Αναθεωρητικής Βουλή. Στην ουσία, σε αυτή την φάση η Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος της παρούσης προτείνουσας Βουλής, θα προβεί στην διατύπωση επί της Αρχής της ανάγκης «ανοίγματος» της αναθεώρησης της κάθε προτεινόμενης διάταξης και την κατεύθυνσής που θα πρέπει να έχει, ως μια πολιτική δέσμευση των κομμάτων.

Η Έκθεση της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος θα εισαχθεί για συζήτηση και λήψης απόφασης στην Ολομέλεια για την ανάγκη της Αναθεώρησης και για τις αναθεωρητέες διατάξεις.

Η Ολομέλεια στη συνέχεια θα κληθεί σε δύο συνεδριάσεις, που θα απέχουν ένα μήνα μεταξύ τους, μετά από διεξαγωγή συζήτησης, με ονομαστική ψηφοφορία να ψηφίσει μια προς μια τις προτεινόμενες για αναθεώρηση διατάξεις.

Η κάθε διάταξη για να περάσει από την πρώτη στην δεύτερη ψηφοφορία του επόμενου μήνα θα πρέπει να λάβει ψηφοφορία 151 θετικές ψήφους. Εάν μια διάταξη εξασφαλίσει, κατά την πρώτη ψηφοφορία, την πλειοψηφία, αλλά όχι και στη δεύτερη ψηφοφορία, τότε απορρίπτεται και δεν εισάγεται για αναθεώρηση στην επόμενη Βουλή.

Όσες από τις αναθεωρητέες διατάξεις στις δύο ψηφοφορίες της προτείνουσας Βουλή λάβουν 180 και άνω ψήφους, στην επόμενη Αναθεωρητική Βουλή θα αρκεί να λάβουν 151 θετικές ψήφους για να τροποποιηθούν. Αντίθετα, όσες αναθεωρητέες διατάξεις λάβουν απλά 151 θετικές ψήφους κατά τις ψηφοφορίες της προτείνουσας Βουλής, αυτές θα πρέπει στην επόμενη Αναθεωρητέα Βουλή να λάβουν τουλάχιστον 180 θετικές ψήφους.

Επιμέλεια: Λίνα Μπεθάνη

Ρεπορτάζ: Δημήτρης Γκάτσιος