«Σπερμαγεδδών»: Σε κρίση η ανδρική γονιμότητα, προειδοποιούν οι επιστήμονες

Ο κόσμος οδεύει, χωρίς να το συνειδητοποιεί, προς μια κρίση στην ανδρική αναπαραγωγική υγεία, προειδοποίησαν αυτή την εβδομάδα επιστήμονες, παρουσιάζοντας στοιχεία που αποκαλύπτουν μια προφανή μείωση κατά το ήμισυ των μέσων επιπέδων τεστοστερόνης στους άνδρες τα τελευταία 50 χρόνια, με προφανείς συνέπειες στην γονιμότητα.

«Είναι συγκλονιστικό το γεγονός ότι η τεστοστερόνη έχει μειωθεί κατά 50%», δήλωσε στον Guardian ο καθηγητής Χάγκαϊ Λεβίν, ο οποίος ηγήθηκε της έρευνας. «Αυτό είναι πάρα πολύ. Ξυπνήστε, άνθρωποι. Ξυπνήστε!», είπε χαρακτηριστικά.

Έρχεται… «σπερμαγεδδών»;

Το εύρημα αυτό είναι το πιο πρόσφατο σε μια σειρά αποτελεσμάτων που υποδηλώνουν ότι η ανδρική γονιμότητα βρίσκεται σε κρίση. Η ομάδα του Λεβίν είχε καταγράψει προηγουμένως μια εμφανή δραστική μείωση του αριθμού των σπερματοζωαρίων παγκοσμίως, σε μια μελέτη που έχει γίνει γνωστή ως «σπερμαγεδδών». Το ζήτημα έχει καταστεί αντικείμενο ανησυχίας σε όλο το πολιτικό φάσμα.

Ενώ ο Λεβίν και οι συνεργάτες του, όμως, έχουν υιοθετήσει το καταστροφικό σενάριο – η Αμερικανίδα συν-συγγραφέας του, η καθηγήτρια Σάνα Σουόν, έχει υποδείξει ότι ο αριθμός των σπερματοζωαρίων θα μπορούσε να φτάσει στο μηδέν έως το 2045 – άλλοι είναι εξαιρετικά επιφυλακτικοί. Ο καθηγητής Άλαν Πάσεϊ, καθηγητής ανδρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, συγκαταλέγεται μεταξύ αυτών.

«Υπάρχει μια τάση να επιλέγουμε τα δεδομένα που υποστηρίζουν τη δική μας άποψη», σημείωσε ο Πάσεϊ. «Για όσους πιστεύουν ότι ο κόσμος οδεύει προς την καταστροφή και ότι είμαστε όλοι καταδικασμένοι, η μείωση της τεστοστερόνης και του αριθμού των σπερματοζωαρίων φαίνεται λογική», ανέφερε.

Σε μια πιο πρόσφατη ανάλυση της εξέλιξης του αριθμού των σπερματοζωαρίων, χρησιμοποιώντας τεχνικές μέτρησης που θεωρούνται πιο συνεπείς, η ομάδα του δεν βρήκε στοιχεία που να υποδηλώνουν σημαντική μείωση (η ποιότητα του σπέρματος, ωστόσο, φαινόταν να επιδεινώνεται). Άλλες προσπάθειες αναπαραγωγής των ευρημάτων αυτών έχουν οδηγήσει σε ανάμεικτα αποτελέσματα.

«Πιστεύω ότι υπάρχει πρόβλημα με την ανδρική υπογονιμότητα; Ναι», ξεκαθάρισε ο Πάσεϊ, προσθέτοντας, όμως, πως η μείωση του αριθμού των σπερματοζωαρίων δεν είναι κάτι που τον ανησυχεί.

Παχυσαρκία και διαβήτης επηρεάζουν τη γονιμότητα

Ένα λιγότερο αμφιλεγόμενο σημείο εκκίνησης είναι ότι η ανδρική αναπαραγωγική υγεία αποτελεί αντανάκλαση της γενικότερης υγείας των ανδρών. Και τα τελευταία ευρήματα σχετικά με την τεστοστερόνη, όπως συμφωνούν οι επιστήμονες, είναι πιθανό να εξηγούνται εν μέρει από την απότομη αύξηση των ποσοστών παχυσαρκίας και διαβήτη.

«Έχει σημειωθεί μια βαθιά μεταβολή στη συνολική μεταβολική υγεία», εξήγησε ο καθηγητής Τσάννα Τζαγιασένα, του Imperial College του Λονδίνου και ειδικός σύμβουλος στην αναπαραγωγική ενδοκρινολογία.

Το υπερβολικό σωματικό λίπος επιταχύνει τη μετατροπή της τεστοστερόνης σε οιστρογόνο και διαταράσσει επίσης τη μεταβίβαση των ορμονικών σημάτων στον εγκέφαλο. Οι εκτιμήσεις ποικίλλουν, αλλά σύμφωνα με μια μελέτη, κάθε αύξηση κατά μία μονάδα του ΔΜΣ (σ.σ. δείκτης μάζας σώματος) συσχετίστηκε με μείωση της τεστοστερόνης κατά 2%, κάτι που αναμένεται να μειώσει την παραγωγή σπέρματος. Ο διαβήτης συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης, βλάβη στο DNA του σπέρματος και στυτική δυσλειτουργία.

Η παχυσαρκία θα μπορούσε εύκολα να εξηγήσει αυτή τη μείωση, λένε επιστήμονες για την καταγεγραμμένη πτώση των επιπέδων τεστοστερόνης τα τελευταία 50 χρόνια. «Υπάρχει αμφιβολία ως προς το αν παράγοντες όπως η ρύπανση και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες θα μπορούσαν επίσης να συμβάλλουν σε αυτό», σημειώνει όμως ο Τζαγιασένα.

Η αβεβαιότητα δεν οφείλεται σε έλλειψη έρευνας. Την τελευταία δεκαετία, έχουν διεξαχθεί χιλιάδες μελέτες που εξετάζουν τον πιθανό ρόλο των περιβαλλοντικών ρύπων σε μια σειρά δεικτών ανδρικής γονιμότητας.

Ορισμένες μελέτες, συμπεριλαμβανομένης μιας που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα και συνδέει την έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση με ανεπαίσθητες αλλαγές στο DNA του σπέρματος, θεωρούνται υψηλής ποιότητας. Ωστόσο, καθώς το ενδιαφέρον του κοινού για τα μικροπλαστικά έχει ενταθεί, έχει ξεκινήσει ένας «αγώνας για δημοσίευση», στο πλαίσιο του οποίου παραβλέπονται βασικοί έλεγχοι ρύπανσης και διατυπώνονται τολμηροί ισχυρισμοί με βάση αδύναμα στοιχεία.

Ανισότητα υπέρ των γυναικών βλέπουν οι άνδρες στο θέμα «γονιμότητα»

Ο Λεβίν εξετάζει το ζήτημα από τη σκοπιά της παγκόσμιας δημόσιας υγείας. Όμως, για τους μεμονωμένους άνδρες, το ζήτημα τίθεται στο επίκεντρο λόγω του περιορισμένου χρονικού και οικονομικού περιθωρίου που έχουν στη διάθεσή τους για να βελτιώσουν τις πιθανότητές τους να αποκτήσουν παιδί. Η πλοήγηση ανάμεσα στις αντικρουόμενες ισχυρισμούς και τα αβέβαια στοιχεία μπορεί να είναι «ένας εφιάλτης», παραδέχτηκε ο καθηγητής Κρίστοφερ Μπάρατ, ειδικός στην αναπαραγωγική ιατρική στο Πανεπιστήμιο του Dundee.

Για το αυξανόμενο ποσοστό ζευγαριών που υποβάλλονται σε θεραπεία εξωσωματικής γονιμοποίησης, ένα κοινό φαινόμενο είναι η ανδρική υπογονιμότητα να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον ζήτημα, καθώς οι κλινικές συνήθως διευθύνονται από γυναικολόγους. Ορισμένοι άνδρες αναφέρουν ότι περιμένουν μήνες ή και χρόνια για να διαγνωσθούν τα θεραπεύσιμα προβλήματά τους, ενώ η σύντροφός τους υποβάλλεται σε διαδοχικές απεικονιστικές εξετάσεις και εξετάσεις αίματος.

«Ακούγεται απίστευτα απλό – και αρκετά βαρετό – αλλά πρέπει να κάνουμε σωστά τα βασικά», είπε ο Μπάρατ, εξηγώντας πως «ο άνδρας πρέπει να υποβληθεί σε φυσική εξέταση, να καταγραφεί το ιατρικό ιστορικό του και να γίνει ανάλυση σπέρματος».

Επίσης, δεν έχει υπάρξει ουσιαστική αλλαγή στην ανάλυση σπέρματος από τη δεκαετία του 1950, όταν οι εξετάσεις για τον αριθμό και την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων έγιναν ευρύτερα διαθέσιμες.

«Μπορεί να σου δώσει πολύ ξεκάθαρες πληροφορίες. Καμία παρουσία σπερματοζωαρίων: έχουμε πρόβλημα. Προβλήματα κινητικότητας: χρειάζεσαι εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF) ή ενδοκυτταροπλασματική έγχυση σπερματοζωαρίων (ICSI)», υποστήριξε ο Πάσεϊ.

«Μακριά από θεραπείες αντικατάστασης τεστοστερόνης»

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί μια αφήγηση, που προωθείται ευρέως από influencers στον τομέα της ανδρικής υγείας και από εταιρείες που συνταγογραφούν φάρμακα διαδικτυακά, σύμφωνα με την οποία οι άνδρες θα πρέπει να αντιμετωπίζουν τα «χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης» ή ακόμη και να επιδιώκουν τη «μέγιστη αύξηση της τεστοστερόνης» (T-maxxing) με θεραπεία αντικατάστασης τεστοστερόνης. Ο Πάσεϊ και άλλοι φοβούνται ότι η δημοσιότητα γύρω από τα τελευταία ευρήματα θα μπορούσε να οδηγήσει περισσότερους άνδρες στη χρήση τζελ ή ενέσεων τεστοστερόνης, τα οποία, αν και φαίνεται παράδοξο, μπορούν να σταματήσουν την παραγωγή σπέρματος, καθώς προκαλούν τη μείωση της δικής του ορμονικής παραγωγής από τον οργανισμό.

«Είναι σαν τον θερμοστάτη σε ένα σπίτι – αν βάλεις θερμαντήρα στο σαλόνι, θα απενεργοποιήσει τον λέβητα. Αλλά χρειάζεσαι πολύ υψηλά επίπεδα τεστοστερόνης για να παραχθεί σπέρμα», επισήμανε ο Τζαγιασένα.

«Αυτό που πραγματικά δεν χρειαζόμαστε είναι ένα πρόβλημα που προκαλούμε οι ίδιοι με την αδιάκριτη χρήση τεστοστερόνης», πρόσθεσε. «Δυστυχώς, παρατηρούμε μια πραγματική αύξηση σε ολόκληρη τη Βρετανία, η οποία αντικατοπτρίζεται και σε άλλες χώρες, όπως οι ΗΠΑ και η Αυστραλία, όπου οι άνδρες αγοράζουν τεστοστερόνη μέσω διαδικτύου ή τους συνταγογραφείται εκτός ιατρικής ένδειξης».

Υπάρχει αισιοδοξία για την ανδρική γονιμότητα;

Ωστόσο, υπάρχει μια αίσθηση αισιοδοξίας ότι οι δεκαετίες έρευνας στον τομέα της ανδρικής γονιμότητας πρόκειται να αποδώσουν καρπούς στην κλινική πράξη.

Μεταξύ των πιο ελπιδοφόρων τεχνικών που διαφαίνονται στον ορίζοντα είναι η χρήση συστημάτων μικρορευστομηχανικής, τα οποία δυναμώνουν τα σπερματοζωάρια μέσα από μικροσκοπικούς λαβύρινθους, εμπόδια και κανάλια, προκειμένου να επιλέξουν το πιο υγιές μεμονωμένο κύτταρο.

Υπάρχει επίσης σημαντικό ενδιαφέρον για τον κατακερματισμό του DNA των σπερματοζωαρίων, ο οποίος αυξάνεται με την ηλικία. Οι τρέχουσες εξετάσεις παρέχουν συνήθως μια ένδειξη του ποσοστού των σπερματοζωαρίων που επηρεάζονται από προβληματική βλάβη στο DNA, αλλά δεν μπορούν ακόμη να επιλέξουν με αξιοπιστία το πιο υγιές μεμονωμένο σπερματοζωάριο.

Στο πιο ριζοσπαστικό άκρο των νέων εξελίξεων, επενδυτές της Silicon Valley έχουν προσφέρει σημαντική υποστήριξη σε νεοφυείς επιχειρήσεις που στοχεύουν στην καλλιέργεια ωαρίων και σπερματοζωαρίων σε εργαστήριο. Μια εταιρεία, η Paterna, ισχυρίστηκε πρόσφατα ότι καλλιέργησε με επιτυχία λειτουργικά ανθρώπινα σπερματοζωάρια σε εργαστήριο από βλαστοκύτταρα που παράγουν σπέρμα, και χρησιμοποίησε τα κύτταρα αυτά για να δημιουργήσει έμβρυα που φαίνονται υγιή, μια προσέγγιση που, σύμφωνα με την εταιρεία, θα μπορούσε στο μέλλον να βοηθήσει άνδρες που δεν έχουν σπέρμα.

Εν τω μεταξύ, η προσπάθεια να κατανοηθεί η ανδρική γονιμότητα συνεχίζεται, αλλά πολλοί επιθυμούν να αποφύγουν τον πανικό ενόψει της αβεβαιότητας.

«Δεν ανησυχώ ότι θα εξαφανιστούμε σύντομα», είπε ο καθηγητής Ροντ Μίτσελ, παιδιατρικός ενδοκρινολόγος στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, ενώ ξεκαθάρισε πως δεν πιστεύει «ορισμένες από τις προβλέψεις ότι ο αριθμός των σπερματοζωαρίων στους άνδρες θα μειωθεί στο μηδέν μέσα σε 20 έως 30 χρόνια. Πολλοί πληθυσμοί μειώνονται ούτως ή άλλως, και όχι μόνο λόγω πιθανών ελαφρών μειώσεων στην ανδρική γονιμότητα», ανέφερε, άλλωστε, υπογραμμίζοντας πως «το πρόβλημα, όσον αφορά στο μέλλον μας, ίσως οφείλεται περισσότερο σε άλλα ζητήματα που έχουν να κάνουν με τον κόσμο στον οποίο ζούμε».