Πάνω από 26.000 ζωές κοστίζει κάθε μέρα στον κόσμο ο καρκίνος, με 20,6 εκατ. κρούσματα και περίπου 10 εκατ. θανάτους ετησίως. Χωρίς άμεσες δράσεις κατά της νόσου, τα ετήσια κρούσματα αναμένεται να φτάσουν τα 35 εκατ. ανθρώπους ως το 2050.
Ο καρκίνος παραμένει η δεύτερη αιτία θανάτου παγκοσμίως μετά τις καρδιαγγειακές παθήσεις σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), η οποία επισημαίνει πως επίμονες και διευρυνόμενες ανισότητες στην πρόσβαση σε πρόληψη, διάγνωση, θεραπεία και υποστηρικτική φροντίδα, αφήνουν εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς την περίθαλψη που χρειάζονται.
Το 87% των γυναικών με καρκίνο του μαστού επιβιώνουν 5 χρόνια μετά τη διάγνωσή τους σε χώρες υψηλού εισοδήματος, όμως μόνο το 42% το επιτυγχάνει στις χώρες χαμηλού εισοδήματος. Λιγότερες από μία στις τρεις χώρες περιλαμβάνουν σήμερα την περίθαλψη του καρκίνου στα πακέτα καθολικής υγειονομικής κάλυψης.
Η διαθεσιμότητα των 20 κορυφαίων φαρμάκων κατά του καρκίνου κυμαίνεται από 68- 94% στις χώρες υψηλού εισοδήματος, έναντι 9-54% στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος
Ούτε το 30% των χωρών δεν διαθέτει αντικαρκινική περίθαλψη για τους πολίτες τους
«Ο καρκίνος είναι μια βαθιά προσωπική ασθένεια που μας αγγίζει σχεδόν όλους. Αλλά το αν ένα άτομο επιβιώσει από τον καρκίνο δεν πρέπει ποτέ να εξαρτάται από το πού γεννήθηκε ή πόσο είναι το εισόδημά του. Οι ανισότητες που καταγράφονται σε αυτήν την έκθεση δεν είναι αναπόφευκτες. Είναι συνέπεια επιλογών και μπορούν να αντιστραφούν μέσω ισχυρότερης και ενιαίας δράσης», δήλωσε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ Δρ Τέντρος Αντάνομ Γκεμπρεγιέσους.
Στην έκθεση επισημαίνεται ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θα πληγούν από καρκίνο κάποια στιγμή στη ζωή τους, είτε μέσω της δικής τους διάγνωσης, είτε μέσω της άμεσης οικογένειάς τους. Πέρα από τον αντίκτυπό του στην υγεία, ο καρκίνος παραμένει μια από τις πιο οικονομικά και κοινωνικά καταστροφικές προκλήσεις που μπορεί να αντιμετωπίσει ένα νοικοκυριό. Ειδικότερα, η πρώτη έρευνα του ΠΟΥ σε άτομα που έχουν προσβληθεί από καρκίνο διαπίστωσε ότι τουλάχιστον το 45% αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες, περισσότεροι από τους μισούς αναφέρουν προβλήματα ψυχικής υγείας και σχεδόν όλοι οι φροντιστές αναφέρουν πίεση, συμπεριλαμβανομένων απλήρωτων υπηρεσιών και κοινωνικής απομόνωσης.
Ποσοστά καρκίνου ανά περιοχή
Η επιβάρυνση από καρκίνο διαφέρει σημαντικά μεταξύ των χωρών.
Το 2024, η Ασία κατείχε το μεγαλύτερο μερίδιο, με πάνω από τα μισά κρούσματα καρκίνου (50,7%) και θανάτων (56,5%), αντανακλώντας τον μεγάλο πληθυσμό της.
Η Ευρώπη φέρει ένα δυσανάλογα υψηλό βάρος, με το 21% των παγκόσμιων κρουσμάτων και στο 20% των θανάτων, παρότι έχει μόνο το 9% του παγκόσμιου πληθυσμού.
Αντίθετα, πολλές χώρες στην Αφρική και μέρη της Ασίας παρουσιάζουν χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης αλλά δυσανάλογα υψηλή θνησιμότητα.
Μορφές καρκίνου
Ο καρκίνος του πνεύμονα παραμένει η κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο παγκοσμίως. Ο καρκίνος του πνεύμονα, του προστάτη και του παχέος εντέρου είναι από τους πιο συνηθισμένους καρκίνους στους άνδρες, ενώ ο καρκίνος του μαστού, του πνεύμονα και του παχέος εντέρου στις γυναίκες.
Δυνατότητα αποφυγής
Σχεδόν 4 στις 10 περιπτώσεις καρκίνου παγκοσμίως συνδέονται με παράγοντες κινδύνου που μπορούν να προληφθούν, ιδιαίτερα με λοιμώξεις όπως ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV), η ηπατίτιδα Β και C και το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, το αλκοόλ, η χρήση καπνού, ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος και η ανεπαρκής σωματική δραστηριότητα, υπογραμμίζοντας τον κρίσιμο ρόλο της πρόληψης.
«Ενώ τα ποσοστά ορισμένων καρκίνων μειώνονται σε χώρες που έχουν εφαρμόσει πολιτικές πρόληψης, η πρόοδος είναι πολύ αργή. Το προφίλ του καρκίνου εξελίσσεται, ολοένα και περισσότερο λόγω των αυξανόμενων ποσοστών παχυσαρκίας, σωματικής αδράνειας, ανθυγιεινής διατροφής και ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Η πρόληψη του καρκίνου πρέπει να παραμείνει πολιτική προτεραιότητα», επεσήμανε η Διευθύντρια του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) του ΠΟΥ Δρ Elisabete Weiderpass.
Πρόοδος από πολιτικές υγείας
Η έκθεση σημειώνει σημαντικά οφέλη από πολιτικές πρόληψης.
Η χρήση καπνού έχει μειωθεί κατά 27% από το 2010, συμβάλλοντας στη μείωση των κρουσμάτων και των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα σε ορισμένες περιοχές.
Οι καρκίνοι που σχετίζονται με λοιμώξεις μειώνονται επίσης χάρη στην επέκταση της εμβολιαστικής κάλυψης και στη βελτίωση του νερού, της αποχέτευσης και της υγιεινής (WASH), καθώς και στην πρόληψη και τον έλεγχο των λοιμώξεων.
Το 82% των χωρών έχουν πλέον εθνικά σχέδια ελέγχου του καρκίνου, από 50% το 2010.
Στις χώρες υψηλού εισοδήματος, τα προγράμματα έγκαιρης ανίχνευσης εντοπίζουν τους περισσότερους καρκίνους του μαστού και το 74% των γυναικών έχει υποβληθεί σε έλεγχο για καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Η επιστημονική καινοτομία επιταχύνεται. Οι καταχωρημένες κλινικές μελέτες έχουν αυξηθεί με ετήσιο ρυθμό 7,3% μεταξύ 2005 και 2021.
Ελλείψεις φαρμάκων
Ωστόσο, αυτές οι πρόοδοι δεν μεταφράζονται σε δράσεις που σώζουν ζωές με τον απαιτούμενο ρυθμό.
Τα βασικά φάρμακα για τον καρκίνο παραμένουν πολύ μακριά από πολλούς, επισημαίνει η έκθεση. Χαρακτηριστικά, η διαθεσιμότητα των 20 κορυφαίων φαρμάκων κατά του καρκίνου κατά προτεραιότητα κυμαίνεται από 68- 94% στις χώρες υψηλού εισοδήματος, έναντι 9-54% στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Και οι συνέπειες αυτών των κενών γίνονται πιο έντονα αισθητές από τα άτομα που ζουν με καρκίνο και τις οικογένειές τους.
«Ο καρκίνος δεν είναι απλώς μια ιατρική διάγνωση – επηρεάζει βαθιά, επ’ αόριστον κάθε πτυχή της ζωής ενός ατόμου, αλλά και της οικογένειάς του. Προτρέπουμε τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να συνεργαστούν ουσιαστικά με τα άτομα που έχουν πληγεί από καρκίνο. Εκφράζοντας τις εμπειρίες μας, μπορούμε να διαμορφώσουμε πιο δίκαιες και αποτελεσματικές λύσεις για την προστασία και την προώθηση της ζωής και της ευημερίας των μελλοντικών γενεών», τόνισε η επικεφαλής της μελέτης του ΠΟΥ Clarissa Schilstra, έχοντας η ίδια επιζήσει από καρκίνο παιδικής ηλικίας.
Ανθρωποκεντρική προσέγγιση
Η έκθεση σηματοδοτεί μια σημαντική ευκαιρία να τεθούν τα άτομα που έχουν πληγεί από καρκίνο στο επίκεντρο των προσπαθειών ελέγχου του καρκίνου. Καλεί τις κυβερνήσεις, τους διεθνείς οργανισμούς, την κοινωνία των πολιτών, τα ακαδημαϊκά ιδρύματα, τον ιδιωτικό τομέα και τον ΠΟΥ να συνεργαστούν για να προσφέρουν μια ανθρωποκεντρική και ολιστική προσέγγιση για τη φροντίδα των ατόμων και των οικογενειών που έχουν πληγεί από καρκίνο.
Για να υποστηρίξει αυτό το όραμα, η έκθεση περιγράφει επτά βασικές συστάσεις και τρεις στρατηγικές αλλαγές που πρέπει να εφαρμοστούν σε όλες τις χώρες:
- Καλύτερες δυνατότητες: Ενσωμάτωση του ελέγχου του καρκίνου στην καθολική υγειονομική κάλυψη και επένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο για την πρόληψη και τον έλεγχο του καρκίνου.
- Καλύτερη προστασία: Τοποθέτηση ατόμων με βιωματική εμπειρία στο επίκεντρο των συστημάτων αντιμετώπισης του καρκίνου, ενισχύοντας παράλληλα την κοινωνική προστασία και
- Καλύτερη αξία: Ευθυγράμμιση της έρευνας και της καινοτομίας με τις ανάγκες της δημόσιας υγείας και διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης σε προόδους στην περίθαλψη που βασίζονται σε αξία.
Καταλήγοντας, η έκθεση επισημαίνει ότι οι επιλογές που γίνονται και οι ενέργειες που αναλαμβάνονται σήμερα θα διαμορφώσουν το βάρος του καρκίνου που θα επωμιστούν οι μελλοντικές γενιές. Υιοθετώντας μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση με στρατηγικές και βιώσιμες επενδύσεις και διατηρώντας μια ακλόνητη δέσμευση για ισότητα, οι χώρες μπορούν να μειώσουν την επιβάρυνση από τον καρκίνο και να βελτιώσουν τα αποτελέσματα για όλους, παντού.
