Πώς είναι να θυμάσαι κάθε στιγμή της ζωής σου

Η Ρεμπέκα Σάροκ από την Αυστραλία έχει την ασυνήθιστη ικανότητα να θυμάται με εντυπωσιακή ακρίβεια σχεδόν κάθε μέρα της ζωής της. Η 36χρονη πάσχει από μια σπάνια πάθηση που ονομάζεται εξαιρετικά ανώτερη αυτοβιογραφική μνήμη (Highly Superior Autobiographical Memory – HSAM), η οποία της επιτρέπει να ανακαλεί με ζωντανές λεπτομέρειες γεγονότα του παρελθόντος της, ακόμη και από την εποχή που ήταν πολύ μικρό παιδί.

«Το μυαλό μου κατακλύζεται αδιάκοπα από αναμνήσεις κάθε είδους, άλλοτε ευχάριστες, άλλοτε δυσάρεστες και άλλοτε από τις πιο συνηθισμένες στιγμές της καθημερινότητας. Μπορεί να θυμηθώ κάτι από τότε που ήμουν τριών ετών και αμέσως μετά να μεταφερθώ νοερά στα 20 μου, έπειτα στα επτά και στη συνέχεια στα 16 μου. Δυσκολεύομαι να κοιμηθώ το βράδυ», δήλωσε η Ρεμπέκα, η οποία ζει στην Αυστραλία, στην εφημερίδα The Independent.

Για τη Ρεμπέκα, η οποία βρίσκεται επίσης στο φάσμα του αυτισμού και πάσχει από άγχος και ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD), μπορεί να είναι δύσκολο να αποδεσμευτεί από οδυνηρές αναμνήσεις. Όπως λέει, η HSAM και η OCD είναι δύο καταστάσεις που αλληλοτροφοδοτούνται.

«Δυσκολεύομαι να βάλω στην άκρη τα συναισθήματα και τις σκέψεις μου. Με την HSAM, αυτό επεκτείνεται σε όλο και περισσότερες αναμνήσεις, από τις οποίες δεν μπορώ να απαλλαγώ», εξήγησε.

Ενώ πολλοί άνθρωποι μπορεί να θυμούνται αμυδρά μια ημέρα κατά την οποία συνέβη ένα σημαντικό παγκόσμιο γεγονός, η Ρεμπέκα μπορεί να την περιγράψει με εξαιρετική ακρίβεια. Όταν ρωτήθηκε για την 31η Αυγούστου 1997, την ημέρα που σκοτώθηκε η πριγκίπισσα Νταϊάνα, θυμήθηκε λεπτομερώς την αντίδραση της οικογένειάς της στο άκουσμα της είδησης.

«Ήμουν επτά ετών. Δεν μου επέτρεπαν να βλέπω ειδήσεις μέχρι να γίνω 11, επειδή η μητέρα μου πίστευε ότι μπορεί να με τρόμαζαν. Ωστόσο, έτυχε να ακούσω αυτή την είδηση, καθώς η μητέρα μου και η θεία μου ήταν στο σπίτι. Εγώ και η αδελφή μου κάναμε μπάνιο και η μητέρα μου μάς έλουζε τα μαλλιά, όταν η θεία μου φώναξε: “Σκοτώθηκε η πριγκίπισσα της Ουαλίας”», αφηγήθηκε.

Ο Δρ. Κρεγκ Σταρκ είναι καθηγητής Νευροβιολογίας και Συμπεριφοράς και επικεφαλής ερευνητής στο Stark Lab του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Ίρβαϊν. Η ερευνητική ομάδα του μελετά την HSAM και, έπειτα από δύο χρόνια εξετάσεων, επιβεβαίωσε ότι η Ρεμπέκα έχει τη συγκεκριμένη πάθηση το 2013, σε ηλικία 23 ετών. Ο Σταρκ εξηγεί ότι ο ίδιος και οι συνεργάτες του έχουν επαληθεύσει αναμνήσεις ανθρώπων με HSAM, ρωτώντας τους τόσο για δημόσια γεγονότα όσο και για προσωπικές εμπειρίες.

«Για αρκετούς από αυτούς τους ανθρώπους μπορούμε να διασταυρώσουμε όσα θυμούνται με πραγματικά, δημόσια γεγονότα», δήλωσε στη βρετανική εφημερίδα. «Κάποιοι κρατούσαν ημερολόγια και σκεφτήκαμε ότι θα μπορούσαν απλώς να ανατρέχουν σε αυτά. Και πράγματι, θα μπορούσαν. Μόνο που εμφανίζονταν με πολλά κιβώτια γεμάτα ημερολόγια, κι εμείς μέναμε έκπληκτοι».

Τι είναι η Εξαιρετικά Ανώτερη Αυτοβιογραφική Μνήμη

Η εξαιρετικά ανώτερη αυτοβιογραφική μνήμη ή HSAM, είναι μια σπάνια νευροψυχολογική κατάσταση όπου τα άτομα μπορούν να θυμούνται με εξαιρετική ακρίβεια σχεδόν κάθε μέρα της ζωής τους. Ο Δρ. Σταρκ επισημαίνει ότι είναι αδύνατο να προσδιοριστεί με ακρίβεια πόσοι άνθρωποι έχουν αυτή την ικανότητα. Ωστόσο, οι ερευνητές έχουν εντοπίσει περίπου 100 περιπτώσεις παγκοσμίως.

Ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα είναι η Αμερικανίδα ηθοποιός Μαριλού Χένερ, γνωστή κυρίως από την κωμική σειρά Taxi, η οποία προβλήθηκε στις ΗΠΑ από το 1978 έως το 1983. Τον περασμένο Φεβρουάριο, κατά την επίσκεψή της σε μάθημα του καθηγητή Ψυχολογίας Τσάραν Ρανγκαναθ στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Ντέιβις, η Χένερ παρουσίασε μια θετική οπτική για την HSAM στους φοιτητές.

«Η ανάπτυξη μιας καλύτερης αυτοβιογραφικής μνήμης αποτελεί την ισχυρότερη άμυνά μας απέναντι στην αίσθηση ότι η ζωή δεν έχει νόημα. Γιατί τότε η ζωή μας αποκτά αξία», είπε η ηθοποιός στους φοιτητές, σύμφωνα με το περιοδικό του πανεπιστημίου.

Μια διαφορετική καθημερινότητα

Ο Δρ. Σταρκ ανέφερε ότι οι έρευνες της ομάδας του έδειξαν πως τα άτομα με HSAM παρουσιάζουν υψηλά επίπεδα ιδεοψυχαναγκαστικών τάσεων. Ο καθηγητής περιέγραψε τη διαδικασία που ακολουθούν οι άνθρωποι τους οποίους έχει μελετήσει, προκειμένου να θυμούνται τις ημέρες της ζωής τους.

«Μετατρέπουν ουσιαστικά την ημέρα σε κάτι σαν ημερολογιακή καταγραφή ή ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Και αυτό είναι που θυμούνται εξαιρετικά καλά. Ανατρέχουν σε αυτές τις καταγραφές πολλές φορές, επαναλαμβάνοντας τη διαδικασία με την πάροδο του χρόνου. Έχουν μια συγκεκριμένη δομή και συνδέουν τις αναμνήσεις με άλλα γεγονότα», εξήγησε.

Η Ρεμπέκα λέει ότι της αρέσει να οργανώνει τις αναμνήσεις της, κάτι που αποδίδει στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή της.

«Είναι σαν να έχω ένα αρχειοθετημένο ντουλάπι μέσα στο μυαλό μου και να μου αρέσει να ταξινομώ τις αναμνήσεις ανά μήνα, έτος και ημέρα», λέει. «Όταν ήμουν παιδί, φοβόμουν, εξαιτίας της OCD, μήπως ξεχάσω πράγματα. Έτσι, όταν η μητέρα μου έλεγε “πρέπει απλώς να βάλεις τις αναμνήσεις σου σε ένα κουτί”, εγώ απαντούσα: “Μα φοβάμαι ότι θα τις ξεχάσω και τότε θα χαθεί ένα κομμάτι της ζωής μου”».

Μουσική και ξένες γλώσσες ως διέξοδος

Η Ρεμπέκα βρίσκει διέξοδο στην κλασική μουσική και τις ξένες γλώσσες, καθώς οι δραστηριότητες αυτές της αποσπούν την προσοχή της από τις ανεπιθύμητες αναμνήσεις που επανέρχονται συνεχώς στο μυαλό της.

Όπως εξηγεί, όταν δυσκολεύεται να κοιμηθεί το βράδυ, ακούει κλασική μουσική.

«Καταφέρνω να ηρεμήσω το μυαλό μου με το να φαντάζομαι ότι οι σκέψεις και τα συναισθήματά μου είναι οι νότες της μουσικής. Αυτό με βοηθάει πολύ», λέει.

Λαμβάνει επίσης φαρμακευτική αγωγή για τη διαχείριση της OCD από την ηλικία των 16 ετών, ωστόσο το άγχος μπορεί να κάνει ορισμένες ημέρες δυσκολότερες από άλλες. Εξαιτίας των καταστάσεων που αντιμετωπίζει, η Ρεμπέκα δεν μπορεί να οδηγήσει ούτε να έχει μια συμβατική δουλειά.

«Αν έπρεπε να βρίσκομαι όλη μέρα σε ένα συγκεκριμένο μέρος και να κάνω όσα απαιτεί η δουλειά μου, θα χρειαζόταν διαρκώς να επαναφέρω το μυαλό μου στο παρόν εξαιτίας των αναδρομών», εξηγεί. «Γι’ αυτό επέλεξα μια δουλειά που περιλαμβάνει τη συγγραφή και τη δημιουργική εργασία, καθώς αυτές οι δραστηριότητες με χαλαρώνουν. Κρατούν το μυαλό μου απασχολημένο, χωρίς να με επιβαρύνουν. Επίσης, η εκμάθηση γλωσσών με αποσπά από τις αναδρομές, επειδή πρέπει να συγκεντρωθώ είτε στο μουσικό όργανο είτε στη γλώσσα που μαθαίνω».

Το 2024 κυκλοφόρησε το πρώτο της βιβλίο, με τίτλο My Life is a Puzzle («Η ζωή μου είναι ένα παζλ»), στο οποίο αφηγείται χρονολογικά τις εμπειρίες της από τη γέννησή της έως την ηλικία των 30 ετών. Αυτή την περίοδο εργάζεται πάνω στο επόμενο βιβλίο της, με τίτλο My Life in Sketches («Η ζωή μου σε σκίτσα»).

«Για πολλά χρόνια ευχόμουν να ήμουν όπως οι περισσότεροι άνθρωποι. Θα ήθελα να μην έχω OCD, να μην έχω αυτές τις εμπειρίες που συνδέονται με την HSAM και να μην αντιμετωπίζω τις δυσκολίες που σχετίζονται με τον αυτισμό και προκαλούν κυρίως το άγχος μου», λέει. «Τα τελευταία πέντε χρόνια, όμως, σκέφτομαι ότι, αφού δεν έχω γνωρίσει ποτέ μια διαφορετική ζωή, θα ήταν αποσταθεροποιητικό να έπρεπε ξαφνικά να προσαρμοστώ σε μια άλλη πραγματικότητα».

Η Ρεμπέκα ελπίζει ότι η περαιτέρω έρευνα για την HSAM θα συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση του ανθρώπινου εγκεφάλου.

«Χρειάζεται να μάθουμε πολύ περισσότερα για όσα συμβαίνουν μέσα μας και όχι μόνο για όσα βρίσκονται έξω από εμάς», καταλήγει.

Πηγή: Independent