Έντονη δυσαρέσκεια για τους χειρισμούς του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα εκφράζουν Ευρωπαίοι ηγέτες, καθώς η Σύνοδος Κορυφής στις Βρυξέλλες ανέδειξε τις βαθιές διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών για το ενεργειακό κόστος και τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico, οι διαπραγματεύσεις στη Σύνοδο Κορυφής εξελίχθηκαν σε μαραθώνιο 14 ωρών χωρίς ουσιαστική πρόοδο, με επικρίσεις να διατυπώνονται για τον τρόπο με τον οποίο ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα διαχειρίστηκε τις αντιπαραθέσεις. Ωστόσο, δεν έλειψαν και οι φωνές που υπερασπίστηκαν τους χειρισμούς του, επισημαίνοντας τις δυσκολίες επίτευξης συμφωνίας μεταξύ των «27».
Ο Αντόνιο Κόστα υποτίθεται ότι είναι ο άνθρωπος των συμφωνιών, αυτός που φέρνει κοντά τους Ευρωπαίους ηγέτες. Ωστόσο, οι προσπάθειές του όλο και συχνότερα μένουν χωρίς αντίκρισμα, γράφει αρχικά το Politico φέρνοντας στο προσκήνιο τα όσα έγιναν χθες (15.10.2026) πίσω από κλειστές πόρτες στη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες.
Στη σύνοδο της Πέμπτης, ο Κόστα – ο οποίος, σε αντίθεση με τις περισσότερες από τις τρέχουσες κορυφαίες προσωπικότητες της ΕΕ, είναι Σοσιαλιστής – δέχθηκε την πιο δριμεία κριτική από τότε που ανέλαβε τη θέση του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, πριν από σχεδόν δύο χρόνια. Η δυσαρέσκεια εστιάστηκε στον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκε δύο διαφορετικά ζητήματα: τις διαπραγματεύσεις για τον περιορισμό των τιμών της ενέργειας και τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ.
Οι κυβερνήσεις ανέμεναν να υπάρξουν ενδείξεις προόδου και στα δύο αυτά θέματα κατά τη διάρκεια της διήμερης συνόδου, η οποία θα συνεχιστεί και την Παρασκευή. Το αποτέλεσμα ήταν, στην καλύτερη περίπτωση, ένα αδιέξοδο – και στη χειρότερη, μια αυξανόμενη διχόνοια. Ήταν μια ημέρα συζητήσεων που διήρκεσε 14 ώρες, χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα.
Όσο περισσότερο διαρκούν οι διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, τόσο “περισσότερες δυσκολίες θα αντιμετωπίσουμε”, δήλωσε στο Politico ο Φινλανδός πρωθυπουργός Πέτερι Όρπο. “Επομένως, πρέπει να εργαστούμε για να βρούμε μια λύση εντός του τρέχοντος έτους. Κατανοώ απόλυτα ότι είναι δύσκολο. Μια τεράστια πρόκληση”.
Τα διακυβεύματα είναι εξαιρετικά υψηλά. Η ΕΕ επιδιώκει απεγνωσμένα να αμβλύνει την κρίση του κόστους ζωής και να επιτύχει συμφωνία για τον προϋπολογισμό πριν από τις εθνικές εκλογές του επόμενου έτους, οι οποίες θα καταστήσουν την επίτευξη συμφωνίας πολύ πιο δύσκολη. Η έλλειψη ενότητας μεταξύ των 27 κρατών-μελών της Ένωσης γίνεται ακόμη πιο έντονη σε μια συγκυρία όπου ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δείχνει διατεθειμένος να ταχθεί υπέρ της Ρωσίας στον πόλεμο στην Ουκρανία, η ευρωπαϊκή οικονομία δυσκολεύεται να ανταγωνιστεί την ισχύ της Κίνας, και εθνικιστές που αντιτίθενται στην ΕΕ πλησιάζουν στην εξουσία στις σημαντικότερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Και οι 16 διπλωμάτες και αξιωματούχοι με τους οποίους συνομίλησε το Politico για το συγκεκριμένο άρθρο ζήτησαν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους, προκειμένου να μπορέσουν να μιλήσουν για ένα τόσο ευαίσθητο ζήτημα.
Όλοι τους είτε βρίσκονταν στην αίθουσα της Συνόδου Κορυφής την Πέμπτη, είτε ενημερώθηκαν άμεσα από ηγέτες που ήταν παρόντες. Ενώ οι περισσότεροι άσκησαν κριτική στον Κόστα, υπήρξαν και εκείνοι που εκφράστηκαν με πιο θετικό τρόπο. Ο εκπρόσωπος του Κόστα αρνήθηκε να σχολιάσει.
Ο εγκλωβισμένος Κόστα
Ο Αντόνιο Κόστα, πρώην πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, έχει οριστεί από τους ηγέτες να προεδρεύει των Συνόδων Κορυφής και να τους κατευθύνει προς την επίτευξη συμφωνίας.
Όπως ανέφερε την Πέμπτη το “Brussels Playbook”, αξιωματούχοι της ΕΕ εκτιμούν ότι ο ίδιος εισέρχεται σε μια καθοριστική φάση της θητείας του, δίνοντας μάχη με τον χρόνο για να ξεπεράσει τις τεράστιες διχογνωμίες σχετικά με τον προϋπολογισμό.
Σύμφωνα με αξιωματούχους, αναμένεται ευρέως ότι θα επιδιώξει την ανανέωση της θητείας του για μια δεύτερη περίοδο δυόμισι ετών, το επόμενο έτος.
Η Σύνοδος Κορυφής της Πέμπτης σημαδεύτηκε επίσης από συζητήσεις που αφορούσαν τη δεύτερη φάση του συστήματος τιμολόγησης του άνθρακα της ΕΕ, γνωστού ως ETS2.
Η αντιπαράθεση σχετικά με το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών – τόσο το υφιστάμενο, όσο και τη δεύτερη εκδοχή του, η οποία έχει ήδη θεσπιστεί νομοθετικά και θα επιβάλει τιμή στον άνθρακα για τη θέρμανση και τις μεταφορές από το 2028 – περιπλέχθηκε σε τέτοιο βαθμό, που ανάγκασε τον Κόστα να ακυρώσει την προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου της συνόδου και να αναβάλει τις περαιτέρω συνομιλίες για μετά το δείπνο, καθώς η κατάσταση είχε μετατραπεί σε «χάος», όπως δήλωσαν στο Politico τρεις διπλωμάτες της ΕΕ.
Με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς εξοργισμένο από αυτό που το Βερολίνο εξέλαβε ως αδιαλλαξία της Ιταλίδαςπρωθυπουργού, Τζόρτζια Μελόνι, οι έντονες διαπραγματεύσεις έφεραν αντιμέτωπο έναν συνασπισμό – αποτελούμενο από τη Γερμανία, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Πορτογαλία, τις σκανδιναβικές χώρες και τις Κάτω Χώρες – με ένα “μπλοκ” που αποτελούνταν από την Ιταλία, την Ουγγαρία, την Τσεχία, τη Σλοβακία και την Πολωνία (γνωστές ως η Ομάδα του Βίσεγκραντ ή V4).
Σύμφωνα με πέντε διπλωμάτες, η Ρώμη και η ομάδα V4 ζητούσαν από την ΕΕ να αναβάλει την εφαρμογή του δεύτερου σκέλους του ETS2, επικαλούμενες την επιβάρυνση που θα προκαλούσε στους λογαριασμούς ενέργειας.
Οι ηγέτες ήταν έξαλλοι με τον Κόστα επειδή επέτρεψε στις συνομιλίες να εκτροχιαστούν, ανέφεραν δύο διπλωμάτες της ΕΕ από διαφορετικά κράτη-μέλη.
Αν και τα συμπεράσματα που είχαν προετοιμαστεί πριν από τη σύνοδο δεν προέβλεπαν καμία επανεξέταση του ETS2, ορισμένες χώρες επιχείρησαν να αναθεωρήσουν τη νομοθεσία εντός της αίθουσας της συνόδου, φέρνοντας τον Κόστα σε αμηχανία, δήλωσε ένας από τους διπλωμάτες.
Ο Κόστα «θέλει τα συμπεράσματα να είναι έτοιμα από πριν [από τις προπαρασκευαστικές συναντήσεις των πρεσβευτών] και να μην ανοίγει ξανά η συζήτηση γι’ αυτά κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου», εξήγησε ο διπλωμάτης. «Δεν είναι υποστηρικτής της σύνταξης κειμένων επί τόπου».
Ένας άλλος διπλωμάτης έκανε λόγο για «τεράστια απογοήτευση», χαρακτηρίζοντας την έντονη αντιπαράθεση γύρω από τη διατύπωση της ενεργειακής πολιτικής ως «παράλογο χάος».
«Συνέχισαν να εργάζονται αποκλειστικά με τα προσχέδια της ιταλικής πλευράς, αγνοώντας κείμενα που είχαν κατατεθεί προηγουμένως από άλλους, δείχνοντας ουσιαστικά να μην αντιλαμβάνονται τις πολιτικές λεπτές ισορροπίες που διέπουν τη συνολική συζήτηση», πρόσθεσε.
Ένας άλλος διπλωμάτης κατηγόρησε τον Κόστα ότι «έχασε τον έλεγχο της αίθουσας», σημειώνοντας ότι απέτυχε να παρακολουθήσει τις προτεινόμενες τροπολογίες και να τις παρουσιάσει στους ηγέτες της ΕΕ εγκαίρως για τις συζητήσεις.
Ως αποτέλεσμα, οι ηγέτες αναγκάστηκαν να διεξάγουν συζητήσεις χωρίς να έχουν στη διάθεσή τους τα εν λόγω κείμενα, γεγονός που συνέβαλε στο να παραταθούν οι συνομιλίες.
Ένας διπλωμάτης και ένας αξιωματούχος της ΕΕ συνέκριναν, ο καθένας ξεχωριστά, τον Κόστα με τους άμεσους προκατόχους του: τον Σαρλ Μισέλ – τον οποίο οι κυβερνήσεις επέκριναν συχνά για έλλειψη ικανότητας στη διαπραγμάτευση και την επίτευξη συμφωνιών – και τον Ντόναλντ Τουσκ, ο οποίος έχαιρε ευρείας στήριξης καθ’ όλη τη διάρκεια της θητείας του.
Ο Κόστα είχε «χειρότερη επίδοση από τον Σαρλ Μισέλ» την Πέμπτη, δήλωσε ο διπλωμάτης. Ο αξιωματούχος ανέφερε ότι “υπάρχει απογοήτευση επειδή τα ζητήματα δεν αντιμετωπίζονται με έναν τρόπο που να θυμίζει περισσότερο το στυλ του Τουσκ”.
Η δυσαρέσκεια δεν περιορίστηκε στη συζήτηση για την ενέργεια. Αν και οι κυβερνήσεις δεν ανέμεναν κάποια σημαντική εξέλιξη όσον αφορά τον προϋπολογισμό της ΕΕ την Πέμπτη, έχουν αρχίσει να εγείρουν ερωτήματα και για τον τρόπο με τον οποίο ο Κόστα χειρίζεται το συγκεκριμένο θέμα.
Ο Κόστα είναι αποφασισμένος να επιτύχει συμφωνία έως το τέλος του έτους.
Στο πλαίσιο των καθηκόντων του, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου οφείλει να λειτουργεί ως αμερόληπτος διαμεσολαβητής και να διευκολύνει την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ 27 κυβερνήσεων.
Σύμφωνα με άλλους τέσσερις διπλωμάτες της ΕΕ, οι χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά ανησυχούν ότι ο Κόστα ευνοεί τις χώρες του Νότου.
Ένας διπλωμάτης της ΕΕ κατηγόρησε τον Κόστα για διπροσωπία, υποστηρίζοντας ότι δεν ενεργεί ως αμερόληπτος διαμεσολαβητής στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό.
Ένας άλλος διπλωμάτης, προερχόμενος από χώρα που επιδιώκει μικρότερο προϋπολογισμό, δήλωσε: «Ο Κόστα, τόσο σε προσωπικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο, ανήκει στο αντίπαλο στρατόπεδο».
“Υπάρχει κάποιος σκεπτικισμός σχετικά με το πώς θα προχωρήσει τη διαδικασία από εδώ και πέρα”, ανέφεραν.
Οι λεγόμενες “φειδωλές” χώρες ζητούν από τον Κόστα να προτείνει περαιτέρω περικοπές, ενόψει μιας ειδικής συνόδου κορυφής της ΕΕ για τον προϋπολογισμό, η οποία επιβεβαιώθηκε την Πέμπτη ότι θα πραγματοποιηθεί στις 26 Νοεμβρίου.
«Εξαιρετικός στη σύναψη συμφωνιών»
Πολλές κυβερνήσεις εξακολουθούν να πιστεύουν ότι ο Κόστα μπορεί να πετύχει μακροπρόθεσμα. Ακόμη και εκείνοι που αναγνωρίζουν ότι η «περίοδος χάριτος» έχει τελειώσει, εξακολουθούν να τον εμπιστεύονται.
Ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ χαρακτήρισε τον Κόστα “ικανό” και “οξυδερκή” μετά την πρώτη ημέρα της συνόδου κορυφής, επαινώντας τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για το γεγονός ότι, σε αντίθεση με τον προκάτοχό του Σαρλ Μισέλ, απέφυγε σε μεγάλο βαθμό να εμπλακεί στη σύνταξη των κειμένων κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Ο Κόστα «αποφεύγει τις διαπραγματεύσεις επί της διατύπωσης των κειμένων που βρίσκονται στο τραπέζι – κάτι που συνέβαινε συνεχώς επί των ημερών του προκατόχου του και εκνεύριζε τους πάντες, καθώς αναγκαζόσουν να μένεις εκεί μέχρι τις τρεις τα ξημερώματα συζητώντας για συλλαβές, κόμματα και λέξεις, για τις οποίες το επόμενο πρωί δεν μπορούσες καν να διακρίνεις τη διαφορά”, δήλωσε ο Ντε Βέβερ. “Φτάνεις στο σημείο να μην ξέρεις καν για ποιο πράγμα διαπραγματεύεσαι».
Άλλοι διπλωμάτες επισήμαναν ότι η αναστάτωση δεν οφειλόταν στον Κόστα, αλλά στους ηγέτες που επιχείρησαν να ανατρέψουν τη νομοθεσία για την ενέργεια – μεταξύ των οποίων, κυρίως, η Τζόρτζια Μελόνι. «Δεν ήθελε εκείνος να ανοίξει ξανά το θέμα των συμπερασμάτων, ήταν η ομάδα V4 και η Ιταλία που το έκαναν» ανέφερε ένας εξ αυτών. «Δεν βλέπω τι θα μπορούσε να είχε κάνει διαφορετικά».
Ένας άλλος αξιωματούχος της ΕΕ υπογράμμισε πόσο εξαιρετικά δύσκολο ήταν το έργο που κλήθηκε να φέρει εις πέρας ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. «Η συζήτηση για τη διατύπωση κειμένων σε επίπεδο ηγετών δεν είναι, γενικά, και η πιο απλή διαδικασία». Όσον αφορά την ενέργεια, ο αξιωματούχος σημείωσε ότι οι ηγέτες επιθυμούσαν να εξετάσουν «δεόντως» τις διάφορες προτάσεις των κρατών, τα οποία είχαν “αντικρουόμενα συμφέροντα».
Ένας από τους διπλωμάτες, ο οποίος ασκεί κριτική στις πολιτικές θέσεις του Κόστα όσον αφορά τον προϋπολογισμό, παραδέχτηκε ότι η συμπεριφορά του ήταν «άψογη». «Είναι εξαιρετικός στη σύναψη συμφωνιών».
