Μέχρι και τέσσερα στα δέκα περιστατικά καρκίνου παγκοσμίως θα μπορούσαν να προληφθούν, σύμφωνα με νέα παγκόσμια ανάλυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC).
Η μελέτη εξετάζει 30 αιτίες που μπορούν να προληφθούν, όπως ο καπνός, το αλκοόλ, ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος, η μειωμένη σωματική δραστηριότητα, η ατμοσφαιρική ρύπανση, η υπεριώδης ακτινοβολία – και για πρώτη φορά – εννέα λοιμώξεις που προκαλούν καρκίνο.
Η μελέτη, ενόψει της Παγκόσμιας Ημέρας για τον Καρκίνο στις 4 Φεβρουαρίου – εκτιμά ότι το 37% των νέων κρουσμάτων καρκίνου το 2022, περίπου 7,1 εκατ. περιπτώσεις, συνδέονταν με αιτίες που μπορούσαν να προληφθούν. Τα ευρήματα επισημαίνουν τις τεράστιες δυνατότητες της πρόληψης στη μείωση της επιβάρυνσης από καρκίνο, διεθνώς.
Με δεδομένα από 185 χώρες και 36 τύπους καρκίνου, η μελέτη αναγνωρίζει τον καπνό ως την κύρια αιτία καρκίνου που μπορεί να προληφθεί παγκοσμίως, υπεύθυνη για το 15% των νέων κρουσμάτων καρκίνου, ενώ ακολουθούν οι λοιμώξεις (10%) και η κατανάλωση αλκοόλ (3%).
Το κάπνισμα και οι λοιμώξεις αφορούν το 23% και 9% των προλαμβανόμενων καρκίνων στους άνδρες και το 6% και 11% των προλαμβανόμενων καρκίνων στις γυναίκες
O ιός Epstein Barr
Σύμφωνα με την μελέτη – που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature – τα μισά κρούσματα καρκίνου που μπορεί να προληφθεί, αφορούν 3 τύπους καρκίνου: του πνεύμονα, του στομάχου και του τραχήλου της μήτρας.
Ο καρκίνος του πνεύμονα συνδέεται κυρίως με το κάπνισμα και την ατμοσφαιρική ρύπανση, ο καρκίνος του στομάχου σε μεγάλο βαθμό στη μόλυνση από το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού και ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας σε μεγάλο βαθμό από τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV).
Αναλυτικά, σύμφωνα με την μελέτη οι λοιμογόνοι παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο περιλαμβάνουν τα εξής παθογόνα:
- Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, που μπορεί να προκαλέσει καρκίνο στομάχου και λέμφωμα μη Hodgkin
- HPV (ιός ανθρωπίνων θηλωμάτων) για καρκίνο λάρυγγα, φάρυγγα, στοματικής κοιλότητας, ορθού, τραχήλου μήτρας, κόλπου
- Ηπατίτιδα Β για καρκίνο ήπατος,
- Ηπατίτιδα C για καρκίνο ήπατος και λεμφώματα μη Hodgkin,
- Ιός Epstein Barr για καρκίνο ρινοφάρυγγα και λεμφώματα Hodgkin και Burkitt
- Ανθρώπινος ερπητοϊός 8 που προκαλεί σάρκωμα Καπόσι,
- Σχιστόσωμα αιματόβιο – παράσιτο που συναντάται στην Μέση Ανατολή και Αφρική και μπορεί να προκαλέσει καρκίνο της ουροδόχου κύστης
- Ανθρώπινος Τ- λεμφοτρόπος ιός που προκαλεί λευχαιμία Τ κυττάρων ενηλίκων και λέμφωμα
- Οπισθόρχις ο βοβερινός και κλονόρχις ο σινικός: δύο παράσιτα που προσβάλλουν το ήπαρ και τα χοληφόρα αγγεία. Το πρώτο ενδημεί στη νοτιοανατολική Ασία, κυρίως στην Ταιλάνδη, Λάος, Καμπότζη και Βιετνάμ και το δεύτερο στην Κίνα, την Κορέα Βόρεια και Νότια, τη Ρωσία και το Βιετνάμ. Και τα δύο μεταδίδονται με την κατανάλωση ωμού ή μισοψημένου ψαριού.
«Αυτή είναι η πρώτη παγκόσμια ανάλυση που δείχνει πόσος κίνδυνος καρκίνου προέρχεται από αιτίες που μπορούμε να αποτρέψουμε», δήλωσε ο επικεφαλής της ομάδας του ΠΟΥ για τον έλεγχο του καρκίνου και συγγραφέας της μελέτης Δρ Αντρέ Ιλμπαουί και σημείωσε ότι: «Εξετάζοντας τα μοτίβα που αναπτύσσονται ανά τις χώρες και πληθυσμιακές ομάδες, μπορούμε να παρέχουμε στις κυβερνήσεις και στα άτομα πιο συγκεκριμένες πληροφορίες για να βοηθήσουμε στην πρόληψη πολλών κρουσμάτων καρκίνου πριν ξεκινήσουν».
Διαφορές ανδρών – γυναικών και περιοχών
Η επιβάρυνση από τον καρκίνο που προλαμβάνεται είναι σημαντικά μεγαλύτερη στους άνδρες από ό,τι στις γυναίκες, καθώς το 45% των νέων κρουσμάτων καταγράφεται σε άνδρες, έναντι 30% για τις γυναίκες. Στους άνδρες, το κάπνισμα σχετιζόταν με το 23% περίπου των νέων κρουσμάτων καρκίνου, οι λοιμώξεις το 9% και το αλκοόλ 4%. Στις γυναίκες, οι λοιμώξεις αφορούσαν το 11% των νέων κρουσμάτων καρκίνου, το κάπνισμα το 6% και ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος το 3%.
Η επικεφαλής της μελέτης, αναπληρώτρια διευθύντρια της Μονάδας Επιτήρησης Καρκίνου του Διεθνούς Οργανισμού για την Έρευνα του Καρκίνου (IARC) δρ Ιζαμπέλ Σερτζοματαράμ, χαρακτήρισε τη μελέτη ιστορική σε ότι αφορά την ολοκληρωμένη αξιολόγηση του προλαμβανόμενου καρκίνου, καθώς ενσωματώνει για πρώτη φορά τις μολυσματικές αιτίες του καρκίνου μαζί με τους συμπεριφορικούς, περιβαλλοντικούς και επαγγελματικούς κινδύνους. Η ίδια πρόσθεσε ότι «Η αντιμετώπιση των αιτιών που μπορούν να προληφθούν αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές ευκαιρίες για τη μείωση του παγκόσμιου φόρτου του καρκίνου».
Ο καρκίνος που μπορεί να προληφθεί, διαφοροποιείται σημαντικά ανά περιοχή.
Στις γυναίκες, οι προλαμβανόμενοι καρκίνοι κυμαίνονταν από 24% στη Βόρεια Αφρική και τη Δυτική Ασία έως 38% στην υποσαχάρια Αφρική.
Στους άνδρες, το υψηλότερο φορτίο παρατηρήθηκε στην Ανατολική Ασία με 57% και το χαμηλότερο στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική με 28%.
Αυτές οι διαφορές αντανακλούν τον διαφορετικό βαθμό έκθεσης του πληθυσμού σε παράγοντες συμπεριφοράς και περιβάλλοντος, καθώς και επαγγελματικούς και λοιμογόνους παράγοντες κινδύνου, αλλά επίσης αντανακλούν και τις διαφορές στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη, τις εθνικές πολιτικές πρόληψης και την επάρκεια του συστήματος υγείας της κάθε χώρας.
Όπως επισημαίνεται από τον ΠΟΥ, τα ευρήματα αναδεικνύουν την ανάγκη για στρατηγικές πρόληψης με ισχυρά μέτρα ελέγχου του καπνού και του αλκοόλ, τον εμβολιασμό κατά λοιμώξεων που προκαλούν καρκίνο, όπως ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) και η ηπατίτιδα Β, βελτιωμένη ποιότητα αέρα, ασφαλέστερους χώρους εργασίας και πιο υγιεινά περιβάλλοντα τροφίμων και σωματικής άσκησης. Η συντονισμένη δράση σε όλους τους τομείς, από την υγεία και την εκπαίδευση ως την ενέργεια, τις μεταφορές και την εργασία, μπορεί να αποτρέψει εκατομμύρια οικογένειες από το να βιώσουν το βάρος μιας διάγνωσης καρκίνου. Η αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου που μπορούν να προληφθούν όχι μόνο μειώνει τη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου, αλλά και το μακροπρόθεσμο κόστος της περίθαλψης, ενώ βελτιώνει την υγεία και την ευημερία του πληθυσμού.
