Παρά τη δημόσια συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία και τη σταδιακή αποδόμηση παλιών ταμπού, οι άνδρες εξακολουθούν να αναζητούν ψυχολογική βοήθεια σε σημαντικά μικρότερο βαθμό από τις γυναίκες.
Τα στατιστικά είναι αποκαλυπτικά: οι άνδρες υποεκπροσωπούνται στις θεραπείες μέσω συζήτησης, ενώ ταυτόχρονα εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονιών, εξαρτήσεων και χαμηλότερα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή.
Το παράδοξο είναι εμφανές: η ανάγκη υπάρχει, αλλά η αναζήτηση βοήθειας καθυστερεί ή αποφεύγεται.
Όπως γράφει ο Dr Stephen Blumenthal στον Guardian, η εμπειρία από την κλινική πρακτική δείχνει ότι πολλοί άνδρες φτάνουν στη θεραπεία όχι από προσωπική πρωτοβουλία, αλλά έπειτα από πίεση του συντρόφου ή όταν η κρίση έχει πλέον κλιμακωθεί.
Συχνά μάλιστα κουβαλούν μια βαθιά αίσθηση μοναξιάς, ευθύνης και συναισθηματικής απομόνωσης, χωρίς να διαθέτουν τα εργαλεία για να τη διαχειριστούν.
Προσανατολισμός στη δράση και όχι στον λόγο
Ένας από τους βασικούς λόγους αυτής της δυσκολίας είναι ο τρόπος με τον οποίο οι άνδρες έχουν μάθει να σχετίζονται με τα συναισθήματά τους.
Ιστορικά και κοινωνικά, ο ανδρικός ρόλος συνδέθηκε με την εργασία, την παροχή και τη δράση, ενώ η φροντίδα και η συναισθηματική έκφραση αποδόθηκαν περισσότερο στις γυναίκες.
Αυτό το μοτίβο συνεχίζει να επηρεάζει τη συμπεριφορά των ανδρών, οι οποίοι κατά μέσο όρο, δυσκολεύονται περισσότερο να εκφράσουν λεκτικά τη συναισθηματική τους δυσφορία.
Αντί να πουν ότι αισθάνονται άγχος ή κατάθλιψη, είναι πιθανότερο να εκδηλώσουν τη δυσκολία τους μέσα από συμπεριφορές: υπερβολική εργασία, ριψοκίνδυνη οδήγηση, συγκρούσεις, χρήση αλκοόλ ή πορνογραφίας.
Η δράση λειτουργεί ως υποκατάστατο της λεκτικής έκφρασης, χωρίς όμως να επιλύει το υποκείμενο πρόβλημα.
Η «θηλυκοποιημένη» εικόνα της θεραπείας
Οι ψυχοθεραπευτικές υπηρεσίες έχουν αναπτυχθεί κυρίως μέσα από μια γυναικεία εμπειρία, καθώς οι γυναίκες ήταν ανέκαθεν πιο πρόθυμες να αναζητήσουν βοήθεια.
Ως αποτέλεσμα, η θεραπεία συχνά παρουσιάζεται ως μια διαδικασία άμεσης και εκτεταμένης συζήτησης γύρω από τα συναισθήματα, κάτι που μπορεί να φαντάζει απειλητικό ή άβολο για πολλούς άνδρες.
Πολλοί άνδρες ανταποκρίνονται καλύτερα σε έμμεσες μορφές επικοινωνίας – σε συζητήσεις που ξεκινούν από πρακτικά ή επαγγελματικά ζητήματα και σταδιακά οδηγούν στο προσωπικό επίπεδο.
Ομαδικές παρεμβάσεις, coaching, mentoring ή θεραπεία σε συνδυασμό με δραστηριότητες (όπως περπάτημα ή κατασκευές) φαίνεται να μειώνουν την αίσθηση έκθεσης και να διευκολύνουν τη σύνδεση.
Η ευαλωτότητα ως απειλή στην ιεραρχία
Για πολλούς άνδρες, η έκφραση αδυναμίας συνδέεται με τον φόβο απώλειας κύρους.
Σε περιβάλλοντα όπου η ιεραρχία, ο ανταγωνισμός και η «ισχύς» παίζουν σημαντικό ρόλο, η ευαλωτότητα βιώνεται ως επικίνδυνη.
Η ντροπή λειτουργεί ως ισχυρός ανασταλτικός παράγοντας, εμποδίζοντας την αναζήτηση βοήθειας.
Η ειρωνεία είναι ότι αυτή η προσπάθεια απόκρυψης της αδυναμίας αυξάνει τελικά την ευαλωτότητα.
Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι τα αγόρια είναι συχνά πιο συναισθηματικά ευαίσθητα από πολύ μικρή ηλικία, ωστόσο κοινωνικοποιούνται ώστε να καταπιέζουν αυτή την ευαισθησία.
Έτσι, μεγαλώνουν χωρίς να μαθαίνουν πώς να ρυθμίζουν και να εκφράζουν τα συναισθήματά τους με υγιή τρόπο.
Η νοοτροπία του «τα καταφέρνω μόνος μου»
Η πολιτισμική εικόνα του αυτάρκη, μοναχικού άνδρα – από τη λογοτεχνία μέχρι τη σύγχρονη διαδικτυακή κουλτούρα – εξακολουθεί να επηρεάζει βαθιά τις ανδρικές ταυτότητες.
Η θεραπεία, όμως, προϋποθέτει την παραδοχή ότι κανείς δεν μπορεί να τα καταφέρει μόνος του σε όλα.
Κι όμως, οι ισχυρές και ουσιαστικές σχέσεις αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες ευημερίας και μακροζωίας.
Η θεραπευτική διαδικασία προσφέρει στους άνδρες τη δυνατότητα να επαναπροσδιορίσουν τη σύνδεση όχι ως αδυναμία, αλλά ως πηγή δύναμης και σταθερότητας.
Συναισθηματική υπερφόρτωση και ανάγκη ελέγχου
Πολλοί άνδρες αντέχουν τη συναισθηματική έκφραση μόνο σε «μικρές δόσεις».
Έχουν μάθει να προσεγγίζουν τα προβλήματα με έναν μηχανικό τρόπο: εντοπισμός, δράση, επίλυση. Όταν όμως το πρόβλημα είναι συναισθηματικό και δεν επιδέχεται άμεση λύση, αυτή η στρατηγική αποτυγχάνει.
Η θεραπεία απαιτεί υπομονή, αβεβαιότητα και ανοχή στην έλλειψη άμεσων απαντήσεων. Για τον λόγο αυτό, συχνά είναι χρήσιμο να παρέχεται ένα πρακτικό πλαίσιο, με συγκεκριμένες τεχνικές διαχείρισης άγχους, κατάθλιψης ή κρίσεων πανικού, ώστε να μειώνεται το αίσθημα απώλειας ελέγχου.
Αναζήτηση βοήθειας μόνο στο σημείο κρίσης
Ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο είναι ότι οι άνδρες περιμένουν μέχρι τα προβλήματα να γίνουν αφόρητα πριν ζητήσουν βοήθεια.
Η χαμηλή ανοχή στη μακροχρόνια δυσφορία και η προσδοκία μιας «γρήγορης λύσης» οδηγούν συχνά σε καθυστέρηση. Έτσι, ζητήματα που θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν νωρίτερα, εξελίσσονται σε σοβαρές κρίσεις με μεγάλο ψυχικό κόστος.
Έλλειψη προτύπων και ρεαλιστικών αφηγήσεων
Παρότι υπάρχουν δημόσια παραδείγματα ανδρών που μιλούν ανοιχτά για την ψυχική τους υγεία, αυτά παραμένουν λίγα και συχνά συνδέονται με ακραίες καταστάσεις.
Σπάνια παρουσιάζεται η θεραπεία ως μια διαδικασία συντήρησης και αυτοφροντίδας, αντίστοιχη με τη γυμναστική ή τη φροντίδα της σωματικής υγείας.
Η υποεκπροσώπηση των ανδρών στα ψυχολογικά επαγγέλματα ενισχύει την εντύπωση ότι η θεραπεία δεν είναι «για αυτούς», διαιωνίζοντας τον φαύλο κύκλο της αποστασιοποίησης.
Ο φόβος της ανακάλυψης
Τέλος, υπάρχει ο φόβος για όσα μπορεί να αποκαλυφθούν.
Η θεραπεία φέρνει στην επιφάνεια πόνο, ενοχή και θλίψη που συχνά έχουν θαφτεί για χρόνια. Για πολλούς άνδρες, η ιδέα ότι αν αρχίσουν να «τραβούν τα νήματα» μπορεί να καταρρεύσει όλο το οικοδόμημα της ζωής τους είναι τρομακτική.
Ωστόσο, η θεραπεία δεν αφαιρεί τη δύναμη· την επαναπροσδιορίζει. Δημιουργεί έναν ασφαλή χώρο όπου ο έλεγχος μπορεί να χαλαρώσει και τα συναισθήματα να κατονομαστούν.
Η πραγματική πρόκληση παραμένει πολιτισμική: όσο η αρρενωπότητα ταυτίζεται με τη σιωπή και την αντοχή, η ψυχολογική βοήθεια θα μοιάζει με απειλή.
Η αλλαγή αυτής της αφήγησης είναι ίσως το σημαντικότερο βήμα προς μια πιο υγιή σχέση των ανδρών με τον εαυτό τους και τους άλλους.
