Υπήρχε μια εποχή που ένα άλμπουμ δεν βρισκόταν στο κινητό μας, ούτε σε μια εφαρμογή streaming.
Ήταν ένα αντικείμενο που έπιανες στα χέρια σου, έβαζες στο CD player και άκουγες από την αρχή μέχρι το τέλος.
Και αν το άλμπουμ ήταν μεγαλύτερο από τη χωρητικότητα του δίσκου, έπρεπε να περιμένεις, να αλλάξεις CD ή να βάλεις δεύτερο δίσκο.
Σήμερα, το όριο των 74 λεπτών μοιάζει σχεδόν παράξενο. Άλλωστε, τα CD που κυκλοφόρησαν αργότερα μπορούσαν να φτάσουν και τα 80 λεπτά.
Όμως, όταν η νέα τεχνολογία έκανε την εμφάνισή της στις αρχές της δεκαετίας του 1980, τα 74 λεπτά έγιναν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία του νέου ψηφιακού format.
Η ερώτηση είναι απλή: γιατί ακριβώς 74 λεπτά; Η απάντηση που ακούμε εδώ και δεκαετίες είναι σχεδόν κινηματογραφική.
Η θεωρία του Beethoven
Σύμφωνα με την πιο γνωστή εκδοχή, η διάρκεια του CD συνδέθηκε με την ανάγκη να χωράει ολόκληρη η «Ενάτη Συμφωνία» του Ludwig van Beethoven σε έναν μόνο δίσκο.
Η ιστορία τοποθετείται στα τέλη της δεκαετίας του 1970, όταν η Philips και η Sony συνεργάζονταν για να δημιουργήσουν και να τυποποιήσουν το Compact Disc.
Ένα από τα ζητήματα που έπρεπε να αποφασιστούν ήταν το φυσικό μέγεθος του νέου δίσκου και, κατά συνέπεια, η ποσότητα μουσικής που θα μπορούσε να αποθηκεύσει.
Η δημοφιλέστερη αφήγηση λέει ότι ο Norio Ohga της Sony, άνθρωπος με ιδιαίτερη σχέση με την κλασική μουσική, επέμενε πως το νέο format θα έπρεπε να μπορεί να φιλοξενήσει ολόκληρη την Ενάτη του Beethoven χωρίς διακοπή.
Σε άλλες παραλλαγές της ίδιας ιστορίας, πρωταγωνιστής εμφανίζεται ο διάσημος μαέστρος Herbert von Karajan, ο οποίος είχε συνδεθεί με την προώθηση της νέας τεχνολογίας.
Υπάρχει επίσης η εκδοχή ότι ο ίδιος ο Karajan θεωρούσε απαραίτητο ένα νέο format να μπορεί να αναπαράγει ολόκληρη την Ενάτη χωρίς ο ακροατής να χρειάζεται να αλλάξει δίσκο.
Το αποτέλεσμα ήταν, σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, η επιλογή ενός CD διαμέτρου 12 εκατοστών, με χωρητικότητα περίπου 74 λεπτών.
Η ιστορία είναι τόσο ωραία που έχει επαναληφθεί αμέτρητες φορές. Και υπάρχει πράγματι ένας πραγματικός σύνδεσμος ανάμεσα στην Ενάτη του Beethoven και στην ιστορία του CD.
Η ίδια η ιστορία της Philips έχει συνδεθεί με την ιδέα ότι η χωρητικότητα του format έπρεπε να είναι αρκετή για να χωρέσει το έργο ολόκληρο, ενώ και πηγές που καταγράφουν την ιστορία της τεχνολογίας αναφέρουν τον Beethoven ως παράγοντα στην επιλογή της διαμέτρου των 12 εκατοστών.
Όμως εδώ αρχίζουν τα προβλήματα.
Η «Ενάτη» δεν έχει πάντα την ίδια διάρκεια
Το πρώτο στοιχείο που κάνει την ιστορία λιγότερο ξεκάθαρη είναι ότι μια συμφωνία δεν έχει απαραίτητα μία συγκεκριμένη διάρκεια.
Η «Ενάτη Συμφωνία» μπορεί να διαρκεί περισσότερο ή λιγότερο, ανάλογα με τον μαέστρο, την ορχήστρα, τον ρυθμό και την ηχογράφηση.
Αυτό σημαίνει ότι το «να χωράει η Ενάτη του Beethoven» δεν είναι από μόνο του ένας απόλυτα ακριβής τεχνικός στόχος. Μια συγκεκριμένη ηχογράφηση μπορεί να διαρκεί περίπου μία ώρα, ενώ μια άλλη μπορεί να πλησιάζει ή να ξεπερνά τα 70 λεπτά.
Έτσι, η ιστορία συνδέθηκε με συγκεκριμένες ηχογραφήσεις και ιδιαίτερα με την περίφημη εκτέλεση του Wilhelm Furtwängler από το Φεστιβάλ του Bayreuth το 1951, η οποία έχει αναφερθεί συχνά ως μία από τις μακρύτερες και πιο αργές εκτελέσεις της Ενάτης.
Εδώ όμως υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια: η ακριβής ιστορική αλυσίδα του «ποιος ζήτησε τι και γιατί» δεν είναι απολύτως τεκμηριωμένη.
Η θεωρία που αμφισβητεί τον Beethoven
Μια από τις σημαντικότερες αμφισβητήσεις προέρχεται από τον Kees A. Schouhamer Immink, έναν από τους βασικούς μηχανικούς της Philips που εργάστηκαν πάνω στην τεχνολογία του CD.
Η δική του εκδοχή είναι πολύ λιγότερο ρομαντική.
Σύμφωνα με τον Immink, η επιλογή των 12 εκατοστών δεν έγινε επειδή κάποιος αποφάσισε ότι πρέπει οπωσδήποτε να χωρέσει η Ενάτη του Beethoven. Αντίθετα, η διάμετρος ήταν αποτέλεσμα μιας σειράς τεχνικών και επιχειρηματικών αποφάσεων που πήραν η Philips και η Sony κατά τη διαδικασία δημιουργίας ενός κοινού προτύπου.
Μάλιστα, έχει υποστηρίξει ότι η περίφημη ιστορία του Beethoven δεν μπορεί να εξηγήσει τη χρονολογία των αποφάσεων που οδήγησαν στην τελική τεχνική μορφή του CD.
Σύμφωνα με τη δική του αφήγηση, η τεχνολογία κωδικοποίησης και η τελική πυκνότητα εγγραφής που χρησιμοποιήθηκαν στο CD είχαν αποφασιστική σημασία για τη χωρητικότητα. Με άλλα λόγια, τα 74 λεπτά δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα του πόσο μεγάλο ήταν το πλαστικό κυκλικό δισκάκι. Ήταν αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο σχεδιάστηκε ολόκληρο το σύστημα αποθήκευσης και ανάγνωσης της ψηφιακής μουσικής.
Η συγκεκριμένη εκδοχή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή προέρχεται από άνθρωπο που συμμετείχε άμεσα στην ανάπτυξη του format. Δεν σημαίνει ότι όλες οι αναφορές στον Beethoven είναι ψευδείς. Σημαίνει όμως ότι η δημοφιλής ιστορία πιθανότατα απλοποιεί μια πολύ πιο σύνθετη διαδικασία.
Και η Sony και η Philips;
Για να καταλάβουμε τι πραγματικά συνέβη, πρέπει να επιστρέψουμε στα τέλη της δεκαετίας του 1970.
Η Philips και η Sony ανέπτυσσαν τεχνολογίες ψηφιακού ήχου και εργάζονταν πάνω σε οπτικά μέσα που θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν τις μέχρι τότε κυρίαρχες μορφές μουσικής αποθήκευσης.
Το ζητούμενο δεν ήταν απλώς να φτιαχτεί ένας μικρός δίσκος. Έπρεπε να δημιουργηθεί ένα κοινό τεχνικό πρότυπο που θα μπορούσε να υιοθετηθεί από ολόκληρη τη βιομηχανία.
Η διάμετρος των 12 εκατοστών έγινε τελικά το βασικό φυσικό χαρακτηριστικό του νέου format. Το CD μπορούσε να αποθηκεύσει ψηφιακό ήχο με τρόπο που επέτρεπε περίπου 74 λεπτά συνεχούς μουσικής στα πρώτα πρότυπα.
Αυτό είχε και μια σημαντική πρακτική συνέπεια: ένα μεγάλο μέρος του κλασικού ρεπερτορίου μπορούσε πλέον να χωρέσει σε έναν μόνο δίσκο.
Αυτό είναι και το σημείο όπου ο Beethoven γίνεται ξανά σημαντικός.
Ακόμη κι αν δεν ήταν ο μοναδικός λόγος για τον οποίο καθορίστηκαν τα 74 λεπτά, η «Ενάτη» λειτουργούσε ως ένα εξαιρετικά ισχυρό πολιτιστικό και εμπορικό παράδειγμα. Ένα νέο μουσικό format που μπορούσε να φιλοξενήσει ολόκληρο ένα εμβληματικό συμφωνικό έργο χωρίς διακοπή ήταν ένα ισχυρό επιχείρημα υπέρ του.
Η τρίτη θεωρία: ένας συμβιβασμός τεχνολογίας και marketing
Υπάρχει, επομένως, και μια τρίτη προσέγγιση που ίσως βρίσκεται πιο κοντά στην πραγματικότητα.
Δεν χρειάζεται να επιλέξουμε ανάμεσα στο «φταίει ο Beethoven» και στο «δεν έχει καμία σχέση ο Beethoven».
Η επιλογή των 74 λεπτών μπορεί να ήταν αποτέλεσμα τεχνικών αποφάσεων, διαπραγματεύσεων μεταξύ Philips και Sony και πρακτικών αναγκών της μουσικής βιομηχανίας, ενώ ο Beethoven λειτούργησε ως ένα ισχυρό σημείο αναφοράς και μια ιστορία που βοήθησε να εξηγηθεί η επιλογή στο κοινό.
Αυτό θα εξηγούσε και γιατί υπάρχουν τόσες διαφορετικές εκδοχές για το ποιος πήρε την απόφαση: ο Norio Ohga, ο Herbert von Karajan, η Philips ή κάποιος συνδυασμός αυτών.
Η ιστορία της τεχνολογίας σπάνια γράφεται από έναν μόνο άνθρωπο και για έναν μόνο λόγο.
Γιατί όχι 60 ή 90 λεπτά;
Υπάρχει και ένα άλλο ερώτημα. Γιατί να μην έχει το CD διάρκεια 60 λεπτών, όπως πολλά άλμπουμ της εποχής; Ή 90 λεπτών, ώστε να χωράει ακόμη περισσότερη μουσική;
Η απάντηση βρίσκεται στην ισορροπία ανάμεσα στη φυσική διάσταση του δίσκου, στην πυκνότητα αποθήκευσης, στην αξιοπιστία της ανάγνωσης και στις τεχνικές προδιαγραφές που έπρεπε να συμφωνήσουν οι δύο εταιρείες.
Η τελική χωρητικότητα δεν ήταν απλώς ένα αυθαίρετο νούμερο. Ήταν αποτέλεσμα του συνδυασμού πολλών τεχνικών παραμέτρων.
Το γεγονός ότι τα μεταγενέστερα CD μπορούσαν να φτάσουν τα 80 λεπτά δείχνει ακριβώς αυτό: η διάρκεια των 74 λεπτών δεν ήταν ένας φυσικός νόμος του Compact Disc. Ήταν η χωρητικότητα του αρχικού προτύπου και των αντίστοιχων τεχνικών προδιαγραφών.
Τελικά, φταίει ο Beethoven;
Η πιο σωστή απάντηση είναι: πιθανότατα όχι με τον τρόπο που μας έχει διηγηθεί η δημοφιλής ιστορία.
Η σύνδεση του CD με την Ενάτη Συμφωνία του Beethoven είναι πραγματική και έχει καταγραφεί σε σημαντικές ιστορικές αφηγήσεις για την ανάπτυξη του format. Δεν υπάρχει όμως αρκετή συμφωνία μεταξύ των ανθρώπων που συμμετείχαν στη δημιουργία του CD ώστε να μπορούμε να πούμε με απόλυτη βεβαιότητα ότι «η διάρκεια των 74 λεπτών επιλέχθηκε επειδή η Ενάτη διαρκεί 74 λεπτά».
Η πιο προσεκτική εκδοχή είναι ότι ο Beethoven αποτέλεσε έναν σημαντικό συμβολικό και πιθανώς πρακτικό παράγοντα στην ιστορία της επιλογής του μεγέθους και της χωρητικότητας του CD, αλλά η τελική διάρκεια προέκυψε μέσα από έναν πολύ πιο σύνθετο συνδυασμό τεχνικών, εμπορικών και βιομηχανικών αποφάσεων.
Και ίσως αυτή να είναι τελικά η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της ιστορίας.
Γιατί το CD, ένα από τα πιο επιδραστικά formats στην ιστορία της μουσικής, δεν σχεδιάστηκε αποκλειστικά για να χωρέσει ένα συγκεκριμένο έργο. Σχεδιάστηκε για να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ακούμε μουσική.
Ο Beethoven απλώς έγινε το τέλειο σύμβολο αυτής της αλλαγής.
