Έρευνα αποκάλυψε κάτι πρωτοφανές στη γειτονιά της Μεσογείου – Πώς συνδέεται με τους σεισμούς

Ο Άσιερ Μαδαριέτα, ερευνητής στην ομάδα HGI (Διεργασίες Υδάτινου Περιβάλλοντος) του EHU, έχει αναλύσει τον τρόπο με τον οποίο ο φλοιός της Γης συμπιέζεται και παραμορφώνεται στην περιοχή όπου συναντώνται η Ευρασία και η Αφρική στη Δυτική Μεσόγειο.

Το έργο του συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση αυτού του πολύπλοκου πεδίου επαφής, καθώς και στο άνοιγμα του δρόμου για τον εντοπισμό ρηγμάτων και δομών που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σεισμούς ή παραμορφώσεις στην Ιβηρική Χερσόνησο.

Η τεκτονική των πλακών μπορεί να απεικονιστεί σαν μεγάλα κινούμενα τμήματα στον φλοιό της Γης. Η συνεχής κίνηση των πλακών προκαλεί μεγάλες τάσεις και, ως αποτέλεσμα, παραμορφώσεις ή σεισμούς στα όρια των πλακών. «Κάθε χρόνο οι ευρασιατική και αφρικανική πλάκα πλησιάζουν μεταξύ τους κατά 4–6 χιλιοστά. Το όριο μεταξύ των πλακών γύρω από τον Ατλαντικό Ωκεανό και την Αλγερία είναι πολύ σαφές, ενώ στο νότιο τμήμα της Ιβηρικής Χερσονήσου το όριο είναι πολύ πιο ασαφές και σύνθετο», εξήγησε ο Άσιερ Μαδαριέτα ερευνητής του Πανεπιστημίου της Χώρας των Βάσκων (EHU).

Στη δυτική Μεσόγειο, το όριο μεταξύ των πλακών της Ευρασίας και της Αφρικής καθορίζεται πλήρως από τον τομέα του Αλμποράν. Η περιοχή αυτή κινείται προς τα δυτικά και ευνοεί την ανάπτυξη του ενεργού Τόξου του Γιβραλτάρ, συνδέοντας τη Βετική Οροσειρά με την Οροσειρά του Ριφ. «Μέχρι τώρα δεν γνωρίζαμε ακριβώς πώς είναι αυτό το όριο σε αυτό το περιβάλλον, και οι γεωδυναμικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα αποτελούν αντικείμενο συζήτησης», πρόσθεσε ο Μαδαριέτα.

Σε έρευνα υπό την καθοδήγηση του Μαδαριέτα, προσδιορίστηκαν σημαντικές δυναμικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα σε αυτό το ασαφές όριο μεταξύ των ευρασιατικής και αφρικανικής πλάκας: «Διαπιστώσαμε πώς η παραμόρφωση του φλοιού και η επιφανειακή παραμόρφωση στη Δυτική Μεσόγειο σχετίζονται στο όριο μεταξύ των δύο πλακών που βρίσκεται στο κενό μεταξύ της Ιβηρικής Χερσονήσου και της Βορειοδυτικής Αφρικής», εξήγησε ο ερευνητής της ομάδας Διεργασιών Υδάτινου Περιβάλλοντος (HGI). Πράγματι, τα πεδία τάσεων και παραμορφώσεων σε αυτό το περιβάλλον υπολογίστηκαν «χρησιμοποιώντας δεδομένα παραμόρφωσης που ελήφθησαν μέσω δορυφόρου και δεδομένα για σεισμούς που έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια».

Νέα δεδομένα για την προώθηση της έρευνας

Αφού συγκρίθηκαν αυτοί οι δύο παράγοντες, οι γεωδυναμικές και τεκτονικές διεργασίες γίνονται πλέον κατανοητές πιο ολοκληρωμένα. Στην έρευνα, αποκτήθηκαν πολλά νέα δεδομένα για το όριο μεταξύ των πλακών Ευρασίας και Αφρικής, «τα έχουμε προσδιορίσει καλύτερα». Έτσι, «ανακαλύψαμε ποιοι τομείς στο όριο βρίσκονται ήδη υπό την κυριαρχία της σύγκρουσης μεταξύ Ευρασίας και Αφρικής και ποιοι εξακολουθούν να καθορίζονται από την δυτική μετακίνηση του Τόξου του Γιβραλτάρ», εξήγησε ο Μαδαριέτα.

Τόνισε ότι τα νέα δεδομένα «επιβεβαιώνουν ότι η Ιβηρική Χερσόνησος περιστρέφεται δεξιόστροφα». «Τα δεδομένα δείχνουν ότι το Τόξο του Γιβραλτάρ παίζει σημαντικό ρόλο στο όριο Ευρασίας-Αφρικής. Ανατολικά των Στενών του Γιβραλτάρ, ο φλοιός του Τόξου του Γιβραλτάρ απορροφά την παραμόρφωση που προκαλεί η σύγκρουση Ευρασίας-Αφρικής, εμποδίζοντας έτσι τη μετάδοση των τάσεων στην Ιβηρία. Από την άλλη, δυτικά των Στενών του Γιβραλτάρ λαμβάνει χώρα η άμεση σύγκρουση μεταξύ των πλακών Ιβηρίας (Ευρασίας) και Αφρικής, και πιστεύουμε ότι αυτό μπορεί να επηρεάσει τις τάσεις που μεταδίδονται στο νοτιοδυτικό τμήμα της Ιβηρίας, σπρώχνοντας την από τα νοτιοδυτικά και προκαλώντας τη δεξιόστροφη περιστροφή της».

Τα πεδία τάσεων παρέχουν πληροφορίες για τις γεωδυναμικές διεργασίες, ενώ το πεδίο παραμόρφωσης δείχνει πώς η επιφάνεια της Γης παραμορφώνεται υπό την επίδραση αυτών των τάσεων. «Αλλά το να ανακαλύψεις ποια γεωλογική δομή προκαλεί την παραμόρφωση δεν είναι καθόλου εύκολο», είπε. Με τα νέα δεδομένα είναι δυνατό να γνωρίζουμε, για παράδειγμα, πού βρίσκονται τα ρήγματα (δομές μεταξύ των τεμαχών που προκαλούν σεισμούς) ή πού θα μπορούσαν να βρίσκονται. «Όσον αφορά την Ιβηρία, υπάρχουν πολλά μέρη όπου υπάρχει σημαντική παραμόρφωση ή όπου συμβαίνουν σεισμοί, αλλά δεν ξέρουμε ποιες τεκτονικές δομές είναι ενεργές εκεί. Αυτά τα πεδία τάσεων και παραμορφώσεων μας δείχνουν πού πρέπει να πάμε για να αναζητήσουμε αυτές τις δομές. Και με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσαμε να ανακαλύψουμε τι είδους πτυχώσεις και ρήγματα μπορεί να υπάρχουν, πώς κινούνται, τι είδους σεισμούς θα μπορούσαν να προκαλέσουν και ποιας έντασης».

Στην Ιβηρική Χερσόνησο, «εμείς και πολλές άλλες ερευνητικές ομάδες δημιουργούμε μια βάση δεδομένων των ενεργών ρηγμάτων της Ιβηρίας (QAFI – Quaternary Active Fault database of Iberia). Παρόλο που εργαζόμαστε σκληρά, σε ορισμένους τομείς υπάρχει πολύς δρόμος να διανυθεί, όπως στα Δυτικά Πυρηναία (Ναβάρα) και στη δυτική περιοχή του Τόξου του Γιβραλτάρ (Κάδιθ-Σεβίλλη), για παράδειγμα. Σε αυτές τις περιοχές πρέπει να γίνει λεπτομερής γεωλογική και γεωφυσική εργασία για να γνωρίζουμε ποιες δομές προκαλούν παραμόρφωση, να τις χαρακτηρίσουμε και να προσδιορίσουμε το σεισμικό τους δυναμικό», εξήγησε ο Μαδαριέτα.

Ένα μικρό παράθυρο στη γεωλογική εξέλιξη

Οι γεωδυναμικές αλλαγές είναι προφανώς εξαιρετικά αργές, και τα δορυφορικά δεδομένα και τα ακριβή σεισμολογικά δεδομένα δεν καλύπτουν μεγάλο χρονικό διάστημα. «Αυτά τα δεδομένα παρέχουν μόνο ένα μικρό παράθυρο στην γεωλογική εξέλιξη. Τα περισσότερα ακριβή σεισμολογικά δεδομένα φτάνουν μόνο μέχρι το 1980 και τα ακριβή δορυφορικά δεδομένα μέχρι το 1999, ενώ οι γεωδυναμικές αλλαγές μετρώνται σε εκατομμύρια χρόνια. Έτσι είναι σημαντικό να διεξάγονται ενοποιημένες αναλύσεις των διαφορετικών δεδομένων», είπε.

Όπως σημείωσε ο ερευνητής, η βάση δεδομένων που δημιουργήθηκε στην έρευνα συμπληρώνει τις βάσεις δεδομένων που χρησιμοποιούνταν προηγουμένως και αυτό «αυξάνει την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων και των συμπερασμάτων». Επιπλέον, από εδώ και στο εξής «τα δεδομένα θα αυξάνονται εκθετικά: μεταξύ άλλων, θα μπορούμε να υπολογίσουμε τις παραμορφώσεις με μεγαλύτερη λεπτομέρεια, ακόμη και στα μέρη όπου έχουμε περιορισμένες πληροφορίες».

Ο Άσιερ Μαδαριέτα είναι ερευνητής στο Τμήμα Γεωλογίας του EHU. Αυτή η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από την Κυβέρνηση των Βάσκων, καθώς έλαβε επιχορήγηση για να πραγματοποιήσει την έρευνά του μετά το διδακτορικό του. Χάρη σε αυτή την επιχορήγηση, βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε παραμονή στο Πανεπιστήμιο του Παλέρμο. Στην έρευνα συνεργάστηκαν μαζί του, μεταξύ άλλων, μέλη του Πανεπιστημίου του Παλέρμο και του Πανεπιστημίου της Γρανάδας.

Πηγή: EHU