«Δεν είναι προσωπικό, είναι καθαρά επαγγελματικό». Αυτή η ατάκα, που επαναλαμβάνεται σε όλη τη διάρκεια της γκανγκστερικής ταινίας «Ο Νονός», συνοψίζει την κλασική αντίληψη για τη διοίκηση και τη δουλειά: η επιχειρηματική δραστηριότητα έχει ως πρωταρχικό στόχο το κέρδος, ακόμη και αν αυτό σημαίνει τη θυσία όλων των προσωπικών και κοινωνικών πτυχών της εργασίας.
Ωστόσο, η συνεχιζόμενη κρίση ψυχικής υγείας στον χώρο εργασίας αναγκάζει τους διευθυντές να λαμβάνουν πλέον υπόψη τη συναισθηματική ευημερία των εργαζομένων.
Για να κατανοήσουμε τη συναισθηματική ευημερία, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε τι είναι τα συναισθήματα: σύντομες, έντονες αντιδράσεις σε συγκεκριμένα γεγονότα που έχουν σημασία για εμάς και επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας.
Η μελέτη των συναισθημάτων είναι ζωτικής σημασίας, καθώς αυτά είναι πολύ περισσότερα από απλές υποκειμενικές εμπειρίες. Αντίθετα, είναι αυτά που καθοδηγούν τις ενέργειές μας – στον χώρο εργασίας, για παράδειγμα, η θλίψη μειώνει την απόδοση, ενώ ο θυμός οδηγεί σε συγκρούσεις.
Επομένως, δεν αρκεί απλά να πούμε ότι κάποιος «νιώθει άσχημα»: η κατανόηση των συγκεκριμένων συναισθημάτων του αποτελεί το πρώτο βήμα προς την κατανόηση της συμπεριφοράς του στον χώρο εργασίας.
Τα συναισθήματα στη δουλειά
Για να γίνει καταναοητή η συναισθηματική ζωή των ανθρώπων στο χώρο εργασίας, το Conversation πραγματοποίησε μια μελέτη σε 102 εργαζόμενους από διάφορους τομείς. Στόχος ήταν να γίνει σαφές πώς και πόσο συχνά εμφανίζονται έξι βασικά συναισθήματα – ευτυχία, έκπληξη, θλίψη, αηδία, φόβος και θυμός – στην καθημερινή εργασιακή ζωή.
Οι συμμετέχοντες ανασύνθεσαν τις εργάσιμες ημέρες τους κατά τη διάρκεια μιας περιόδου 15 ημερών, δίνοντας έμφαση στα γεγονότα που σχετίζονταν με τη δουλειά τους και τα οποία θεωρούσαν ιδιαίτερα σημαντικά.
Συγκεντρώθηκαν συνολικά 1.499 αναφορές για αυτά τα γεγονότα, αξιολογώντας αν ήταν θετικά ή αρνητικά και πόσο πρωτότυπα ή δυσάρεστα ήταν.
Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν τα εξής σημαντικά σημεία:
1. Ο χώρος εργασίας είναι γενικά ένα ευχάριστο περιβάλλον. Η ευτυχία ήταν το πιο συνηθισμένο συναίσθημα – παρόν στο 67% των αναφερόμενων περιστατικών – και το πιο έντονο, ακολουθούμενο από την έκπληξη (54%). Ενδέχεται να υπάρχει εδώ μια μεροληψία που έχει να κάνει με την επιβίωση, καθώς τα άτομα που βιώνουν συνεχώς αρνητικά συναισθήματα τείνουν να εγκαταλείπουν τις θέσεις εργασίας τους.
2. Τα αρνητικά συναισθήματα είναι λιγότερο συχνά, αλλά πιο έντονα. Ο θυμός (σχεδόν 40%) και η θλίψη (32%) ήταν πιο διαδεδομένα από τον φόβο (26%) και την αηδία (20%). Επιπλέον, τα αρνητικά συναισθήματα σπάνια εμφανίζονται μεμονωμένα· τείνουν να εμφανίζονται σε συνδυασμό, ιδίως στην περίπτωση του θυμού, της θλίψης και της αηδίας.
3. Η ένταση είχε πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα. Δεν αρκεί ένα εργασιακό γεγονός να αξιολογηθεί ως καλό ή κακό. Για να αναδυθεί ένα έντονο συναίσθημα, το γεγονός που το προκαλεί πρέπει να είναι ισχυρό – δηλαδή, να προκαλεί αναστάτωση ή να είναι πρωτότυπο. Η αλληλεπίδραση μεταξύ της αξίας και της έντασης του γεγονότος προβλέπει σχεδόν όλα τα συναισθήματα.
4. Ο φόβος εκφραζόταν διαφορετικά από τα άλλα συναισθήματα. Ήταν το μόνο συναίσθημα που εξαρτιόταν αποκλειστικά από το πόσο έντονο πόση ταραχή προκαλούσε ένα γεγονός, και όχι από τη θετική ή αρνητική του χροιά. Εξαρτιόταν επίσης σαφώς από τα χαρακτηριστικά ή τις περιστάσεις του κάθε εργαζομένου. Λόγω της προσωπικότητάς τους (υψηλές βαθμολογίες στον νευρωτισμό και την απαισιοδοξία ) ή των επαγγελματικών τους ρόλων, ορισμένοι εργαζόμενοι ήταν πιο επιρρεπείς στο να βιώνουν αυτό το συναίσθημα.
5. Υπήρχαν ελάχιστες διαφορές μεταξύ των φύλων. Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά στερεότυπα, διαπιστώθηκε ότι το φύλο έχει ελάχιστη επίδραση στην ένταση των συναισθημάτων των εργαζομένων. Το φύλο επηρέαζε μόνο τη συχνότητα με την οποία εμφανίζονταν ορισμένα συναισθήματα: η χαρά ήταν πιο συχνή στους άνδρες, ενώ η αηδία ήταν πιο συχνή στις γυναίκες.
Τι προκαλεί κάθε συναίσθημα;
Η ανάλυση των 1.499 αναφορών των εργαζομένων επέτρεψε στους ερευνητές να προσδιορίσουν ποιες καταστάσεις λειτουργούν ως εναύσματα για κάθε συναίσθημα. Δεδομένου ότι ο χώρος εργασίας αποτελεί ένα κοινωνικό περιβάλλον, οι περισσότερες από αυτές τις καταστάσεις αφορούσαν διευθυντές, συναδέλφους ή πελάτες.
– Η χαρά τροφοδοτούνταν από την επιτυχία και τις ανθρώπινες σχέσεις. Εμφανιζόταν με μεγαλύτερη ένταση κατά την επιτυχή ολοκλήρωση εργασιών, όταν οι εργαζόμενοι απολάμβαναν ένα περιβάλλον συνεργασίας ή όταν λάμβαναν ειλικρινή εκτίμηση, όπως ένα ευχαριστήριο σημείωμα από έναν διευθυντή.
– Η έκπληξη προέκυπτε από την ανατροπή των προσδοκιών. Μεταξύ των παραγόντων που την προκαλούσαν συγκαταλέγονταν απρόβλεπτες αποφάσεις, όπως η μη ανανέωση σύμβασης από πελάτη, ή απροσδόκητες χειρονομίες υποστήριξης, όπως ένα ομαδικό γεύμα που πληρώθηκε από την εταιρεία.
– Ο θυμός εμφανιζόταν όταν οι εργαζόμενοι αντιλαμβάνονταν καταστάσεις αδικίας, δημόσια έλλειψη σεβασμού, ταπείνωση ή την αυθαίρετη παρεμπόδιση των στόχων τους.
– Η θλίψη συνδέονταν με την απώλεια και τις ανεκπλήρωτες προσδοκίες. Προέκυπτε ενόψει επαγγελματικών απογοητεύσεων και αποτυχιών ή όταν ένας αξιόλογος συνάδελφος αποχωρούσε από την ομάδα.
– Η αηδία στον χώρο εργασίας σχετιζόταν συνήθως με την ηθική, ως αντίδραση σε ηθικά απεχθή ή τοξική συμπεριφορά, παρενόχληση ή εταιρική υποκρισία.
– Ο φόβος πυροδοτούνταν από απειλές και ανησυχίες για την ασφάλεια. Οι απρόβλεπτοι προϊστάμενοι και η δομική αστάθεια εντός της εταιρείας είναι μερικοί από τους παράγοντες που μπορούν να ενεργοποιήσουν αυτό το ισχυρό προειδοποιητικό σήμα.
Τα θεμέλια της ευημερίας στο χώρο εργασίας
Η έρευνα έδειξε ξεκάθαρα ότι ο χώρος εργασίας αποτελεί ένα περιβάλλον πλούσιο σε συναισθηματικές εμπειρίες. Αυτό σημαίνει ότι κάθε διοικητική απόφαση, κάθε αλλαγή στο πρόγραμμα ή κάθε σχόλιο μπορεί να προκαλέσει μια συναισθηματική αλυσιδωτή αντίδραση.
Αν και δεν είναι δυνατό να αποφευχθούν όλες οι αντιξοότητες, ο ανθρώπινος οργανισμός μπορεί να διαμορφώσει ενεργά το συναισθηματικό του κλίμα, προωθώντας σκόπιμα θετικές εμπειρίες και επιδιώκοντας να μετριάσει τον αντίκτυπο των αρνητικών γεγονότων.
Η φροντίδα των ομάδων, όμως, απαιτεί από όλους μας να μην βλέπουμε την εργασία απλώς ως ένα μέρος όπου διεξάγονται επιχειρηματικές δραστηριότητες. Η δουλειά μας είναι, ουσιαστικά, μία κοινότητα πλούσια σε συναισθηματικούς δεσμούς και αξίζει την ιδιαίτερη προσοχή μας.
