Καθώς οι καύσωνες γίνονται συχνότεροι και εντονότεροι λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για έναν παράγοντα που περνά απαρατήρητος: την επίδραση ορισμένων φαρμάκων στην ικανότητα του οργανισμού να αντιμετωπίζει τις υψηλές θερμοκρασίες.
Αντικαταθλιπτικά, φάρμακα για τη ΔΕΠΥ, διουρητικά, β-αναστολείς και ορισμένα καρδιολογικά σκευάσματα μπορούν, ανάλογα με τον μηχανισμό δράσης τους, να επηρεάσουν την εφίδρωση, την αρτηριακή πίεση, την αίσθηση της δίψας ή την αποβολή θερμότητας.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι αυξημένος κίνδυνος αφυδάτωσης, θερμικής εξάντλησης ή ακόμη και θερμοπληξίας, σύμφωνα με το BBC.
Τα αντικαταθλιπτικά και η θερμορύθμιση
Ορισμένα από τα συχνότερα χρησιμοποιούμενα φάρμακα για την κατάθλιψη και το άγχος μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός ανταποκρίνεται στη ζέστη.
Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν τα SSRI και τα SNRI, όπως η σερτραλίνη, η φλουοξετίνη, η εσκιταλοπράμη και η βενλαφαξίνη. Τα φάρμακα αυτά επηρεάζουν τη λειτουργία της σεροτονίνης, ενός νευροδιαβιβαστή που συμμετέχει στη ρύθμιση της διάθεσης αλλά και άλλων λειτουργιών του οργανισμού.
Η σεροτονίνη σχετίζεται και με τον υποθάλαμο, την περιοχή του εγκεφάλου που παίζει καθοριστικό ρόλο στη θερμορύθμιση.
Σε ορισμένους ανθρώπους, η δράση των φαρμάκων μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη εφίδρωση. Όταν αυτό συμβαίνει παράλληλα με την απώλεια υγρών που προκαλεί η υψηλή θερμοκρασία, αυξάνεται ο κίνδυνος αφυδάτωσης και απώλειας ηλεκτρολυτών.
«Αυτό γίνεται ένα επιπλέον πρόβλημα όταν είστε ήδη αφυδατωμένοι λόγω των υψηλών θερμοκρασιών», εξηγεί ο ψυχίατρος Robert Feder.
Υπάρχει, όμως, και η αντίθετη περίπτωση. Ορισμένα παλαιότερα αντικαταθλιπτικά, όπως τα τρικυκλικά, μπορεί να μειώσουν την εφίδρωση. Αυτό είναι επίσης επικίνδυνο, καθώς ο ιδρώτας αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς με τους οποίους το ανθρώπινο σώμα αποβάλλει θερμότητα.
ΔΕΠΥ και αντιψυχωσικά φάρμακα
Η ευαισθησία στη ζέστη δεν αφορά μόνο τα αντικαταθλιπτικά. Τα αντιψυχωσικά, τα οποία χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων στη θεραπεία της σχιζοφρένειας και της διπολικής διαταραχής, μπορούν να επηρεάσουν τις φυσιολογικές αντιδράσεις του οργανισμού που συμβάλλουν στην ψύξη του σώματος.
Παράλληλα, τα διεγερτικά φάρμακα για τη ΔΕΠΥ, όπως η μεθυλφαινιδάτη, μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή θερμότητας και να προκαλέσουν συστολή των αιμοφόρων αγγείων. Έτσι, περιορίζεται η δυνατότητα του οργανισμού να αποβάλλει αποτελεσματικά τη θερμότητα.
Ένα επιπλέον πρόβλημα είναι ότι τα διεγερτικά μπορεί να μειώνουν την αίσθηση της κόπωσης. Αυτό σημαίνει ότι κάποιος μπορεί να συνεχίσει τη δραστηριότητά του χωρίς να αντιληφθεί εγκαίρως ότι το σώμα του έχει αρχίσει να υπερθερμαίνεται.
Η 36χρονη Caroline Fraissinet στο Λος Άντζελες βίωσε μια παρόμοια κατάσταση. Λαμβάνοντας αντικαταθλιπτικό, σταθεροποιητή διάθεσης και φάρμακο για τη ΔΕΠΥ, παρατήρησε στη διάρκεια ενός ιδιαίτερα παρατεταμένου και υγρού καύσωνα ότι δυσκολευόταν να συγκεντρωθεί, ήταν πιο ευερέθιστη και ίδρωνε περισσότερο από το συνηθισμένο.
Αρχικά πίστεψε ότι τα συμπτώματα οφείλονταν στην κακή διατροφή ή στην ανεπαρκή κατανάλωση νερού. Η συζήτηση, όμως, με άλλα μέλη μιας ομάδας υποστήριξης ψυχικής υγείας την έκανε να εξετάσει και την πιθανότητα να σχετίζονται με τη φαρμακευτική της αγωγή.
«Όσο καλά ενημερωμένη κι αν είμαι για τις ψυχικές μου διαταραχές και τις παρενέργειες των φαρμάκων μου, αυτό ήταν κάτι που απλά δεν ήξερα», λέει.
Διουρητικά, αντιυπερτασικά και καρδιολογικά φάρμακα
Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στα ψυχιατρικά φάρμακα. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και από ανθρώπους που λαμβάνουν θεραπεία για την υψηλή αρτηριακή πίεση ή καρδιαγγειακές παθήσεις.
Τα διουρητικά, για παράδειγμα, αυξάνουν την αποβολή υγρών από τον οργανισμό. Σε συνθήκες καύσωνα, όταν η εφίδρωση είναι ήδη αυξημένη, αυτό μπορεί να συμβάλει στην αφυδάτωση και στις διαταραχές των ηλεκτρολυτών.
Οι αναστολείς του ACE και οι ARBs, που επίσης χρησιμοποιούνται ευρέως για την υπέρταση, μπορούν να επηρεάσουν μηχανισμούς που σχετίζονται με τη δίψα και την ισορροπία των υγρών.
«Με αυτή τη συνδυασμένη επίδραση, μπορεί να υποστείς πολύ σοβαρή αφυδάτωση», προειδοποιεί ο γιατρός Logan Harper, επισημαίνοντας ότι σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος νεφρικής ανεπάρκειας, καρδιακής προσβολής και άλλων επιπλοκών.
Οι β-αναστολείς αποτελούν μία ακόμη κατηγορία που χρειάζεται προσοχή. Μπορούν να περιορίσουν τη ροή του αίματος προς το δέρμα, μειώνοντας έτσι την αποτελεσματικότητα της φυσικής διαδικασίας αποβολής θερμότητας.
Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν συνδυάζονται πολλά φάρμακα
Η κατάσταση γίνεται πιο σύνθετη όταν κάποιος λαμβάνει περισσότερα από ένα φάρμακα που επηρεάζουν τη θερμορύθμιση ή την ισορροπία των υγρών.
Οι ηλικιωμένοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι, καθώς είναι πιθανότερο να λαμβάνουν πολλαπλές θεραπείες και παράλληλα έχουν αυξημένη ευαισθησία στις υψηλές θερμοκρασίες.
«Οι συνδυασμοί αυτών των φαρμάκων αυξάνουν τον κίνδυνο περισσότερο από ό,τι η λήψη ενός φαρμάκου κάθε φορά», σημειώνει ο Harper.
Ωστόσο, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως όλοι οι συνδυασμοί που ενέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σημαντικό ρόλο παίζουν και οι συνθήκες ζωής.
Η εργασία σε εξωτερικούς χώρους, η διαβίωση σε περιοχές με έντονο φαινόμενο αστικής θερμικής νησίδας, η έλλειψη κλιματισμού και η αδυναμία πρόσβασης σε δροσερούς χώρους μπορούν να επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση, όπως αναφέρει το BBC.
Πότε η ζέστη γίνεται επείγουσα κατάσταση
Κατά τη διάρκεια μιας εκδήλωσης υγειονομικής ενημέρωσης στο Λας Βέγκας, όπου η θερμοκρασία πλησίαζε τους 43°C, η γιατρός Cecilia Ahanonu συνάντησε έναν άνδρα περίπου 60 ετών που κοιμόταν σε πάρκο. Ήταν χλωμός, ίδρωνε έντονα και είχε αυξημένο καρδιακό ρυθμό.
Ο άνδρας λάμβανε διουρητικό και SSRI, χωρίς να έχει αντιληφθεί πόσο είχε επηρεαστεί από τη ζέστη. Η Ahanonu τον συμβούλεψε να αυξήσει την πρόσληψη νερού, να αποφεύγει τον ήλιο τις πιο θερμές ώρες και του υπέδειξε κοντινά κέντρα δροσιάς.
Παράλληλα, τον ενημέρωσε για τα συμπτώματα που απαιτούν άμεση ιατρική αντιμετώπιση. Ιδιαίτερα ανησυχητικά σημάδια είναι η σύγχυση, η αλλοίωση της ψυχικής κατάστασης ή οποιαδήποτε ασυνήθιστη συμπεριφορά. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να πρόκειται για θερμοπληξία, μια δυνητικά απειλητική για τη ζωή κατάσταση.
Η ενημέρωση μπορεί να προστατεύσει τους ασθενείς
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι ασθενείς δεν πρέπει να διακόπτουν μόνοι τους τη φαρμακευτική τους αγωγή λόγω του καύσωνα. Οποιαδήποτε αλλαγή στη δοσολογία ή στη θεραπεία πρέπει να γίνεται σε συνεννόηση με τον θεράποντα γιατρό.
Αυτό που χρειάζεται, σύμφωνα με τους γιατρούς, είναι καλύτερη ενημέρωση.
Ο Harper υποστηρίζει ότι όταν συνταγογραφείται ένα νέο φάρμακο, οι ασθενείς θα πρέπει να ενημερώνονται όχι μόνο για τις συνηθισμένες παρενέργειες αλλά και για εκείνες που μπορεί να γίνουν σημαντικότερες σε συνθήκες ακραίας ζέστης.
Καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες αναμένεται να αποτελούν ολοένα συχνότερο μέρος της καθημερινότητας, η γνώση της σχέσης μεταξύ φαρμάκων και θερμότητας αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η σωστή ενυδάτωση, η αποφυγή της έντονης έκθεσης στη ζέστη και η πρόσβαση σε δροσερούς χώρους μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο.
Εξίσου σημαντικό, όμως, είναι οι ασθενείς να γνωρίζουν ότι ορισμένα συμπτώματα που αποδίδουν απλώς στον καύσωνα μπορεί να σχετίζονται και με τη φαρμακευτική τους αγωγή.
