Το σχέδιο της Κομισιόν για τα νέα εθνικά σχέδια προϋπολογισμού 2028-2034 στο ΕΡΤnews

Στο σχέδιο που εξασφάλισε το ERTnews και ο Γιώργος Συριόπουλος, η Κομισιόν προτείνει, για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034, να αντικατασταθεί το σημερινό μωσαϊκό χωριστών προγραμμάτων από ένα ενιαίο Εθνικό και Περιφερειακό Σχέδιο Εταιρικής Σχέσης ανά κράτος μέλος.

Ανταπόκριση από Βρυξέλλες: Γιώργος Συριόπουλος

Μέσα από αυτά τα σχέδια θα συνδέονται χρηματοδότηση και μεταρρυθμίσεις, με μεγαλύτερη ευελιξία στην εκτέλεση αλλά και ισχυρότερη πολιτική εποπτεία από την Επιτροπή.

Η βασική αλλαγή

Κάθε χώρα θα καταθέτει ένα επταετές σχέδιο, συμφωνημένο με την Επιτροπή, στο οποίο θα περιγράφει τις επενδύσεις, τις μεταρρυθμίσεις, τους στόχους και τα ορόσημα που θα χρηματοδοτηθούν από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Η λογική παραπέμπει εν μέρει στα εθνικά σχέδια του Ταμείου Ανάκαμψης, αλλά θα καλύπτει πολύ ευρύτερο φάσμα πολιτικών.

Στο ίδιο πλαίσιο θα συγκεντρώνονται κονδύλια που σήμερα κινούνται σε διαφορετικούς «κουμπαράδες»: πολιτική συνοχής, ΚΑΠ και αγροτική ανάπτυξη, κοινωνική πολιτική και ΕΚΤ+, αλιεία και θαλάσσια πολιτική, μετανάστευση, σύνορα και εσωτερική ασφάλεια.

Το αναλυτικό εγχειρίδιο 

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη καταρτίσει αναλυτικό εγχειρίδιο 101 σελίδων για να καθοδηγήσει τα κράτη μέλη στη σύνταξη των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης (NRPP), του νέου ενιαίου μηχανισμού μέσω του οποίου θα διοχετεύεται από το 2028 το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων για τη συνοχή, τη γεωργία, την αλιεία, τη μετανάστευση και την ασφάλεια. 

Σύμφωνα με το έγγραφο, το οποίο είδε το ERTnews και φέρει ημερομηνία 22 Ιουλίου 2026, οι πληρωμές από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό δεν θα συνδέονται με τις δαπάνες που πραγματοποιούνται. Θα συνδέονται αποκλειστικά με την εκπλήρωση προκαθορισμένων οροσήμων και στόχων, ενώ οι μεταρρυθμίσεις γίνονται υποχρεωτικό σκέλος κάθε σχεδίου.

Το κείμενο φέρει τη σήμανση σχεδίου και ρητή επισήμανση ότι δεν έχει εγκριθεί από την Επιτροπή ούτε εκφράζει επίσημη θέση της. Χαρακτηρίζεται «ζωντανό έγγραφο», βασίζεται στην πρόταση κανονισμού COM(2025) 565 και θα προσαρμοστεί στο τελικό κείμενο που θα συμφωνήσουν οι συννομοθέτες. Απευθύνεται στις εθνικές διοικήσεις με σκοπό να διευκολύνει τις συζητήσεις και διαρθρώνεται σε τρία κεφάλαια, για τον σχεδιασμό των μέτρων, την κοστολόγηση και τη χρηματοδότηση, και τα ορόσημα, τους στόχους και τις αξίες πληρωμής.

Ένα σχέδιο στη θέση πολλών προγραμμάτων

Με βάση την αρχιτεκτονική που προτείνει η Επιτροπή, κάθε κράτος μέλος θα καταρτίζει ένα ενιαίο, ολοκληρωμένο σχέδιο που θα αντικαθιστά τα σημερινά χωριστά προγράμματα για τη συνοχή, τη γεωργία, την αλιεία, τη μετανάστευση και την ασφάλεια, καθώς και το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα. Το έγγραφο ορίζει τρεις κατηγορίες μέτρων, δηλαδή μεταρρυθμίσεις, επενδύσεις και παρεμβάσεις με βάση τις εκροές, και διευκρινίζει ότι κάθε μέτρο πρέπει να ανήκει σε μία μόνο κατηγορία και όχι σε συνδυασμό τους.

Τα ενδεικτικά παραδείγματα αποτυπώνουν το εύρος του νέου μηχανισμού. Περιλαμβάνουν την ενοποίηση των δεδομένων συνοριοφυλακής, ακτοφυλακής και τελωνείων σε ενιαίο Εθνικό Κέντρο Συντονισμού, σχέδια αντιμετώπισης χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών απειλών σε μαζικές εκδηλώσεις, την απλούστευση των αδειοδοτήσεων για κατοικίες, αλλά και την ένταξη μεταναστών στην αγορά εργασίας.

Κρίσιμο σημείο είναι η ημερομηνία επιλεξιμότητας. Επιλέξιμα θα είναι μόνο μέτρα των οποίων η υλοποίηση ξεκινά από την 1η Ιανουαρίου 2028. Κατά το εγχειρίδιο, μια σύμβαση που υπογράφεται τον Οκτώβριο του 2027 δεν αποκλείει τη χρηματοδότηση, εφόσον οι εργασίες αρχίζουν το 2028 και κανένα προπαρασκευαστικό κόστος δεν περιλαμβάνεται στο σχέδιο. Εξαίρεση προβλέπεται για τα μέτρα των Κοινωνικών Σχεδίων για το Κλίμα, για τα οποία ισχύει η 30ή Ιουνίου 2024.

Δεσμευμένα ποσοστά και περιφερειακή διάσταση

Το έγγραφο εξειδικεύει τους ποσοτικούς στόχους δαπανών. Τουλάχιστον 14% της ενωσιακής συνεισφοράς κάθε σχεδίου πρέπει να κατευθύνεται σε κοινωνικούς στόχους, με υποχρεωτική τουλάχιστον μία επένδυση σε καθεμία από τις τέσσερις κατηγορίες της κοινωνικής ένταξης, της επισιτιστικής και βασικής υλικής συνδρομής, της παιδικής φτώχειας και της ανεργίας των νέων. Τουλάχιστον 43% της συνεισφοράς, εξαιρουμένων των μέτρων άμυνας και ασφάλειας, πρέπει να συμβάλλει σε κλιματικούς και περιβαλλοντικούς στόχους, ενώ τουλάχιστον 10% πρέπει να αφορά μέτρα σε αγροτικές περιοχές. Η συνεισφορά κάθε μέτρου υπολογίζεται με συντελεστές 0%, 40% ή 100%, ανάλογα με το πεδίο παρέμβασης. Σύμφωνα με το εγχειρίδιο, οι σχετικές ρυθμίσεις λαμβάνουν υπόψη δύο επιστολές της προέδρου της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, της 9ης Νοεμβρίου 2025 και της 6ης Ιανουαρίου 2026, με συμπληρωματικές προτάσεις.

Για τη συνοχή, τα ελάχιστα ποσοστά εθνικής συμμετοχής ορίζονται σε 15% για τις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες, 40% για τις περιφέρειες μετάβασης και 60% για τις περισσότερο αναπτυγμένες. Αν οι πόροι για τις δύο τελευταίες κατηγορίες είναι χαμηλότεροι κατά περισσότερο από 25% σε σύγκριση με την περίοδο 2021-2027, το κράτος μέλος οφείλει να αιτιολογήσει τη μείωση με αντικειμενικά κριτήρια. Στις κατηγορίες εδαφών που πρέπει να σημειώνονται για κάθε μέτρο περιλαμβάνονται ρητά, πέραν των νησιωτικών και παράκτιων περιοχών, και τα μικρά νησιά του Αιγαίου.

Το έγγραφο θέτει επίσης όρια ως προς την προσθετικότητα. Η συνήθης συντήρηση υποδομών δεν θεωρείται επένδυση και κατ’ αρχήν δεν χρηματοδοτείται, με πιθανές εξαιρέσεις στον τομέα των εσωτερικών υποθέσεων, ενώ ο ΦΠΑ δεν περιλαμβάνεται στις εκτιμήσεις κόστους.

Πώς θα πληρώνονται τα κράτη μέλη

Το τρίτο κεφάλαιο, το πιο τεχνικό αλλά και το πιο κρίσιμο για τα εθνικά θησαυροφυλάκια, περιγράφει τον μηχανισμό πληρωμών. Όπως σημειώνει το εγχειρίδιο, οι πληρωμές «δεν βασίζονται στο κόστος», ωστόσο οι εκτιμήσεις κόστους παραμένουν η βάση για τον καθορισμό του ποσού που αντιστοιχεί σε κάθε ορόσημο. Το άθροισμα όλων των αξιών πληρωμής πρέπει να ισούται με τη συνολική ενωσιακή συνεισφορά, από την οποία αφαιρείται κατ’ αποκοπή ποσοστό 2,91% για τεχνική βοήθεια.

Οι μεταρρυθμίσεις, που δεν έχουν συνήθως άμεσο κόστος, θα ανταμείβονται ανάλογα με τη βαρύτητά τους. Μεταρρυθμίσεις ευρείας εμβέλειας, όπως στην υγεία, στη μακροχρόνια φροντίδα ή στη δημόσια διοίκηση, δικαιολογούν υψηλότερη αξία πληρωμής από στενές τεχνικές ρυθμίσεις. Η χρηματοδότησή τους θα προέρχεται από ποσά που αφαιρούνται από τις επενδύσεις. Στο παράδειγμα του εγγράφου, από επένδυση ενωσιακής συνεισφοράς 100 εκατ. ευρώ δεσμεύονται 15 εκατ. για μεταρρύθμιση άλλου φορέα. Η Επιτροπή θα καταβάλει 85 εκατ. για τα ορόσημα της επένδυσης και 15 εκατ. για τη μεταρρύθμιση, ενώ η διαχειριστική αρχή θα λάβει από το κράτος μέλος το σύνολο των 100 εκατ., ώστε να μην τιμωρείται για καθυστερήσεις που δεν ελέγχει. Τα κονδύλια εισοδηματικής στήριξης της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση μεταρρυθμίσεων.

Η Επιτροπή ζητεί επίσης μεγαλύτερες αξίες πληρωμής στα πρώτα ορόσημα κάθε επένδυσης, ώστε να περιοριστεί η συσσώρευση ανεκτέλεστων υποχρεώσεων, και ισόρροπη κατανομή των αιτημάτων πληρωμής ανά έτος για την αποφυγή αποδεσμεύσεων.

Γεωργία, αλιεία και μετανάστευση

Για τομείς όπου τα ορόσημα δεν είναι κατάλληλα, προβλέπονται πληρωμές με βάση τις εκροές. Στη γεωργία αφορούν μεταξύ άλλων την εισοδηματική στήριξη ανά έκταση, τη συνδεδεμένη στήριξη, την ειδική ενίσχυση για το βαμβάκι και τις πληρωμές για περιοχές με φυσικούς περιορισμούς, στην αλιεία την προσωρινή και οριστική παύση δραστηριοτήτων, και στη μετανάστευση την επανεγκατάσταση, την ανθρωπιστική εισδοχή και τη μετεγκατάσταση. Το έγγραφο σημειώνει ότι η στήριξη για τη μετανάστευση και τα σύνορα δεν θα κατανέμεται εξαρχής, αλλά θα εντάσσεται σταδιακά στα σχέδια μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού (EU Facility).

Για τις ετήσιες αγροτικές ενισχύσεις, οι πληρωμές προς τους δικαιούχους πρέπει να ολοκληρώνονται έως τις 30 Ιουνίου του επόμενου έτους και η Επιτροπή δεσμεύεται να εκταμιεύει εντός 60 ημερών από την υποβολή έγκυρου αιτήματος.

Το προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα

Σύμφωνα με το εγχειρίδιο, τα κράτη μέλη θα υποβάλουν αναθεωρημένα σχέδια στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης έως τις 31 Μαρτίου 2031, με νέα κοστολόγηση και προτάσεις για τη χρήση του αποθεματικού ευελιξίας, ενώ το τελευταίο αίτημα πληρωμής μπορεί να κατατεθεί έως τις 31 Οκτωβρίου 2035. Μείωση στόχου κάτω του 5% λόγω αύξησης κόστους θα απαιτεί απλή κοινοποίηση στην Επιτροπή, μία φορά ανά στόχο. Η Επιτροπή προαναγγέλλει επίσης πρόσθετες οδηγίες για τη μετάβαση στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο και για την εφαρμογή του στόχου για τις αγροτικές περιοχές.

Η σύνταξη του εγγράφου προηγείται της πολιτικής συμφωνίας, γεγονός που αντανακλά την πίεση χρόνου. Στις 16 Ιουνίου το Συμβούλιο ενέκρινε μερική διαπραγματευτική θέση για τον κανονισμό, που αποτελεί εντολή για έναρξη διαπραγματεύσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η θέση είναι μερική επειδή εξαιρεί τα δημοσιονομικά και οριζόντια ζητήματα, τα οποία συζητούνται στο πλαίσιο της συνολικής διαπραγμάτευσης για τον προϋπολογισμό. 

Κατά πληροφορίες, ο συμβιβασμός του Συμβουλίου δίνει στα κράτη μέλη μεγαλύτερα περιθώρια στον σχεδιασμό των σχεδίων, ανάμεσα σε αυτά και τη δυνατότητα να επιλέγουν ποια ορόσημα θα περιλαμβάνουν σε κάθε αίτημα πληρωμής ανάλογα με τον ρυθμό υλοποίησης.

Σε πολιτικό επίπεδο, η ιρλανδική Προεδρία εξετάζει να παρουσιάσει δικό της διαπραγματευτικό πλαίσιο με επικαιροποιημένα ποσά την πρώτη εβδομάδα του Οκτωβρίου, ώστε να συζητηθεί από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων στη σύνοδο κορυφής της 15ης Οκτωβρίου. Θα ακολουθήσει έκτακτη σύνοδος κορυφής στο τέλος Νοεμβρίου ενώ, σύμφωνα με πληροφορίες μας, η σύνοδος της 17ης και 18ης Δεκεμβρίου ενδέχεται να παραταθεί χρονικά για όσο διάστημα χρειαστεί ώστε να επέλθει συμφωνία.

Στόχος παραμένει το νέο ΠΔΠ να κλείσει πριν από το τέλος του 2026, ώστε οι νομοθετικές πράξεις να εγκριθούν το 2027 και η χρηματοδότηση να φτάσει στους δικαιούχους χωρίς διακοπή από τον Ιανουάριο του 2028. 

Ο κανονισμός για το ΠΔΠ απαιτεί ομοφωνία στο Συμβούλιο και έγκριση από την πλειοψηφία των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπου ευρωβουλευτές έχουν επικρίνει τα νέα σχέδια ως ενδεχόμενη «επανεθνικοποίηση» μεγάλου μέρους του προϋπολογισμού, εκφράζοντας ανησυχία για τον περιορισμένο ρόλο του Κοινοβουλίου και των περιφερειακών αρχών.

Μέχρι τότε, οι εθνικές διοικήσεις καλούνται να ξεκινήσουν την προετοιμασία πάνω σε κανόνες που ενδέχεται ακόμη να αλλάξουν, με το εγχειρίδιο της Επιτροπής να λειτουργεί ως ο πρώτος οδικός χάρτης.

Η πολιτική αντιπαράθεση και ο χρονισμός λόγω πολιτικής αβεβαιότητας

Η κύρια ένσταση είναι ότι η συγκέντρωση τόσων πολιτικών σε ένα εθνικό σχέδιο μπορεί να ενισχύσει τον έλεγχο των κεντρικών κυβερνήσεων εις βάρος των περιφερειών, των δήμων και των κοινωνικών εταίρων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε ήδη εκφράσει αντίθεση στη λογική «ένα εθνικό σχέδιο ανά κράτος μέλος» για το σύνολο της επιμερισμένης διαχείρισης, επειδή φοβάται αποδυνάμωση της αυτονομίας της πολιτικής συνοχής και του περιφερειακού χαρακτήρα της.

Με απλά λόγια, η Κομισιόν θέλει να μετατρέψει τα σημερινά πολλά ταμεία σε ένα ενιαίο εθνικό συμβόλαιο επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων με την ΕΕ. Το τελικό σχήμα δεν έχει ακόμη κλειδώσει. Το ΠΔΠ απαιτεί ομοφωνία στο Συμβούλιο και έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Στο μεταξύ πολλαπλές σύνοδος κορυφής ως το τέλος του έτους θα επιχειρήσουν να «κλειδώσουν» το νέο ΔΔΠ προτού οι Βρυξέλλες βρεθούν αντιμέτωπες με τυχόν μη φιλικές κυβερνήσεις προς την Κομσιόν, που ενδέχεται να προκύψουν από τις πολλές εθνικές εκλογές μέσα στο 2028.