Οι ελλείψεις προσωπικού στη δημόσια υγεία είναι ωρολογιακή βόμβα έτοιμη να εκραγεί τονίζει με ψήφισμα το Ευρωκοινοβούλιο, ζητώντας επειγόντως τη στελέχωση των συστημάτων περίθαλψης και φροντίδας. Για να καλυφθούν τα κενά απαιτούν χρηματοδότηση από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, θεσπίζοντας αν χρειαστεί «ρήτρα διαφυγής», όπως προβλέπεται ήδη για τις αμυντικές δαπάνες και ως ένα βαθμό για την ενεργειακή ασφάλεια. Σύμφωνα με την έκθεση που συνέταξε η αρμόδια Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων της Ευρωβουλής από τα δημόσια συστήματα υγείας λείπουν πάνω από ένα εκατομμύριο άτομα σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
Τα ευρήματα επιβεβαιώνονται από αντίστοιχη έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ-WHO) που αναλύει στοιχεία για το εργατικό δυναμικό στον τομέα της υγείας από 122 χώρες. Ειδικά για την ΕΕ, για να υπάρξει πλήρης υγειονομική κάλυψη όλου του πληθυσμού απαιτούνται 1,2 εκατομμύρια επιπλέον επαγγελματίες υγείας (γιατροί, νοσηλευτές, μαίες, οδοντίατροι), τονίζει η έκθεση. Προβλέπει ότι ως το 2030 οι παγκόσμιες ελλείψεις σε υγειονομικό προσωπικό θα φτάσουν τα 11,1 εκατομμύρια, ενώ από την ΕΕ θα λείπουν 950.000 άτομα. Το σενάριο γίνεται όλο και πιο πιθανό εξαιτίας της γήρανσης του εργατικού δυναμικού στον τομέα υγείας, ενώ η γήρανση του γενικού πληθυσμού πολλαπλασιάζει τις ανάγκες περίθαλψης και φροντίδας.
Ζητούνται 1 εκατομμύριο υγειονομικοί ως το 2034
Μέχρι το 2034 η Ευρώπη θα πρέπει να έχει βρει τουλάχιστον ένα εκατομμύριο υγειονομικούς, τονίζει το ψήφισμα του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου, με θέμα «Σχέδιο αντιμετώπισης της κρίσης στο εργατικό δυναμικό του τομέα υγείας της ΕΕ». Το κείμενο, που εγκρίθηκε κατά συντριπτική πλειοψηφία, ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταρτίσει μια στρατηγική για την ενίσχυση της δημόσιας υγείας, που θα καλυφθεί από τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό, από το 2028 έως το 2034.
Γηραιότεροι γιατροί, περισσότεροι ασθενείς
Τα στοιχεία που παρουσιάζει η έκθεση για τη δημόσια υγεία είναι αποκαλυπτικά. Το 30% των γιατρών στην Ευρώπη και το 18% των νοσηλευτών είναι άνω των 55 ετών. Σε 12 από τα 27 κράτη μέλη, τέσσερις στους δέκα γιατρούς έχουν ήδη ξεπεράσει αυτή την ηλικία. Αυτό σημαίνει ότι τα επόμενα χρόνια ένα μεγάλο μέρος του προσωπικού στον τομέα της υγείας θα συνταξιοδοτηθεί. Παράλληλα η Ευρώπη, που είναι πλέον γηραιά ήπειρος και σε δημογραφικό επίπεδο, θα χρειάζεται περισσότερους εργαζόμενους για να φροντίσουν τον ηλικιωμένο πληθυσμό.
Ως το 2030 θα λείπουν περισσότερα από τέσσερα εκατομμύρια άτομα στον ευρύτερο τομέα υγείας, περίθαλψης και φροντίδας
Για να καλυφθούν τα κενά τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσελκύσουν περισσότερους νέους στα επαγγέλματα υγείας. Η έκθεση προτείνει τη διάθεση κονδυλίων για υποτροφίες νέων επιστημόνων, διασυνοριακή συνεργασία, στοχευμένα μέτρα για δίκαιες αμοιβές, εργασιακή σταθερότητα και ασφάλεια. Ζητείται επίσης ψυχολογική υποστήριξη των υγειονομικών. Ένας στους τρεις γιατρούς και νοσηλευτές αντιμετωπίζει προβλήματα ψυχικής υγείας, αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Πότε η υποστελέχωση γίνεται επικίνδυνη
Το ψήφισμα για την αντιμετώπιση της κρίσης εργατικού δυναμικού στην υγεία, ζητά ένα δεσμευτικό πλαίσιο που θα αντιμετωπίζει τα πολύ χαμηλά επίπεδα στελέχωσης ως επαγγελματικό κίνδυνο. Το πλαίσιο θα περιλαμβάνει ελέγχους για τον υπερβολικό φόρτο εργασίας, την επαγγελματική εξουθένωση και την αναλογία και ιατρών και νοσηλευτών προς ασθενείς. Οι ευρωβουλευτές επιθυμούν περισσότερα δημόσια κονδύλια και μεγαλύτερο μερίδιο ειδικής χρηματοδότησης της ΕΕ για την υγεία.
Οι αόρατοι «άτυποι φροντιστές»
Η έλλειψη γιατρών, νοσηλευτών, φροντιστών και άλλων επαγγελματιών του τομέα της υγείας επιδεινώνεται και αποκτά όλο και πιο διαρθρωτικό χαρακτήρα, τονίζεται στην αιτιολογική έκθεση που συνοδεύει το ψήφισμα.
Προειδοποιεί ότι αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, ως το 2030 θα λείπουν περισσότερα από τέσσερα εκατομμύρια άτομα στον ευρύτερο τομέα υγείας, περίθαλψης και φροντίδας. Πρόκειται για έναν τρομακτικό αριθμό, τετραπλάσιο από το αίτημα του ευρωκοινοβουλίου για ένα εκατομμύριο επιπλέον υγειονομικούς, καθώς αφορά τον ευρύτερο κλάδο των επαγγελμάτων φροντίδας.
Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι λεγόμενοι «άτυποι φροντιστές», που προσέχουν και βοηθούν άτομα με χρόνια προβλήματα υγείας, είτε χωρίς αμοιβή ως μέλη της οικογένειας ή συχνά με ανασφάλιστη και μαύρη εργασία. Το ψήφισμα απαιτεί την αναγνώριση των άτυπων φροντιστών, που είναι στην πλειονότητά τους γυναίκες, τη δίκαιη αποζημίωσή τους για τις υπηρεσίες που προσφέρουν, με πλήρη εργασιακά και ασφαλιστικά δικαιώματα, πρόσβαση σε εκπαίδευση και υποστήριξη.
Οι 6 άξονες για την υγεία
Το ψήφισμα προτείνει ένα σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση της κρίσης εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας με έξι άξονες:
1. Απασχόληση και συνθήκες εργασίας
Οι επαγγελματίες του τομέα της υγείας συγκαταλέγονται μεταξύ των επαγγελματικών ομάδων που υφίστανται τη μεγαλύτερη επιβάρυνση στην Ένωση. Η έκθεση υπογραμμίζει την ανάγκη βελτίωσης των συνθηκών εργασίας, των αμοιβών, των προοπτικών σταδιοδρομίας και της προστασίας από τη βία και την παρενόχληση. Έμφαση δίνεται στις έμφυλες ανισότητες. Οι γυναίκες αποτελούν την πλειοψηφία του εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, αλλά έχουν χαμηλότερες αμοιβές και λιγότερες ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης.
2. Περιφερειακές ανισότητες
Ένα φαινόμενο που επιδεινώνεται είναι οι αποκαλούμενες «ιατρικές έρημοι». Περιοχές απομακρυσμένες, δυσπρόσιτες ή αραιοκατοικημένες, με ελάχιστες και τραγικά υποστελεχωμένες δομές υγείας. Οι «ιατρικές έρημοι» διαιωνίζουν και εντείνουν τις κοινωνικές και περιφερειακές ανισότητες στην πρόσβαση στην περίθαλψη. Η έκθεση προτείνει μέτρα για την προσέλκυση και τη διατήρηση επαγγελματιών του τομέα της υγείας σε υπο-εξυπηρετούμενες περιοχές μέσω στοχευμένων κινήτρων: όπως προγράμματα στέγασης, υποτροφίες και βελτιωμένες ευκαιρίες σταδιοδρομίας. Προωθεί επίσης τη χρήση της τηλεϊατρικής και την ενίσχυση των κοινοτικών φαρμακείων ως συμπληρωματικές και προσβάσιμες λύσεις.
3. Δίκαιη κινητικότητα
Η επαγγελματική κινητικότητα εντός της Ένωσης αποτελεί βασικό στοιχείο της Ενιαίας Αγοράς, ωστόσο πρέπει να παραμείνει δίκαιη και βιώσιμη. Η έκθεση ζητεί την καλύτερη εφαρμογή της Οδηγίας για τα Επαγγελματικά Προσόντα, προκειμένου να απλοποιηθούν οι διαδικασίες αναγνώρισης και να προωθηθεί η αμοιβαία εμπιστοσύνη, αποτρέποντας παράλληλα τη διαρροή εγκεφάλων από τα κράτη μέλη και από τρίτες χώρες με ευάλωτα συστήματα υγείας.
4. Ψηφιακός μετασχηματισμός
Εάν εφαρμοστεί υπεύθυνα, η ψηφιοποίηση μπορεί να ενισχύσει σημαντικά το ανθρώπινο δυναμικό στον τομέα της υγείας. Η έκθεση ζητά την ανάπτυξη ασφαλών και διαλειτουργικών λύσεων τηλεϊατρικής, συνεχή κατάρτιση σε ψηφιακά, βιοτεχνολογικά και άλλα εργαλεία που υποστηρίζονται από τεχνητή νοημοσύνη. Υπογραμμίζει ότι η τεχνολογία πρέπει να συμπληρώνει, και όχι να αντικαθιστά, την ανθρώπινη φροντίδα, μειώνοντας παράλληλα τους διοικητικούς φόρτους και ενισχύοντας την αποδοτικότητα.
5. Χρηματοδότηση και σχεδιασμός
Η βιώσιμη χρηματοδότηση και η συνετή διακυβέρνηση είναι απαραίτητες για την υλοποίηση αποτελεσματικών μεταρρυθμίσεων στο ανθρώπινο δυναμικό του τομέα της υγείας. Η έκθεση τονίζει την ανάγκη βελτιστοποίησης της χρήσης των υφιστάμενων μέσων της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των προγραμμάτων EU4Health, «Ορίζοντας Ευρώπη», του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου και του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με ιδιαίτερη προσοχή στις περιφέρειες που αντιμετωπίζουν οξεία έλλειψη προσωπικού.
6. Ηθικά και βιώσιμα μοντέλα εργασίας
Η έκθεση υπενθυμίζει τον ουσιαστικό ρόλο των γενικών ιατρών και των παρόχων πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην πρόληψη και την ολοκληρωμένη υγειονομική περίθαλψη. Επιπλέον, επιμένει ότι όλες οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να σέβονται τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, ενώ ενθαρρύνει τον συντονισμό και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
