Η Χικάρι μας συστήνει μια «Οικογένεια προς ενοικίαση» που αξίζει τον χρόνο σου

Το όνομά της είναι Χικάρι. Η ιδιότητά της; Σκηνοθέτις – όχι όμως με τον τρόπο που έχουμε συνηθίσει να αντιλαμβανόμαστε τον όρο. Κινείται διαρκώς ανάμεσα σε δύο κόσμους, δύο φιλοσοφίες, δύο πολιτισμικές ταυτότητες, χωρίς να ανήκει ολοκληρωτικά σε καμία. Και ίσως ακριβώς αυτή η ενδιάμεση θέση να της χάρισε την οπτική με την οποία προσεγγίζει τη νέα της ταινία, το «Rental Family».

Μεγάλωσε στην Ιαπωνία, ενηλικιώθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες και βρήκε την καλλιτεχνική της φωνή κάπου ανάμεσα στις δύο χώρες. Για τη Χικάρι, το σινεμά δεν είναι εργαλείο εντυπωσιασμού· είναι ένας τρόπος να πλησιάσει ανθρώπους που νιώθουν πως βρίσκονται, έστω και λίγο, στο περιθώριο. Στις ταινίες της δεν υπάρχει θόρυβος ή φλυαρία· υπάρχει χώρος. Χώρος για αμηχανία, για περιέργεια, για σιωπηλά βλέμματα που συχνά λένε περισσότερα από τις λέξεις.

Η ίδια αφηγείται ιστορίες για σχέσεις σχεδόν αόρατες, οι οποίες όμως έχουν τη δύναμη να μεταμορφώνουν ζωές. Δεν επιδιώκει να πείσει· αφήνει την αλήθεια να αναδυθεί μόνη της.

Το ΕΡΤNews.gr την συνάντησε στο Λος Άντζελες, στο περιθώριο διεθνούς δημοσιογραφικής συνάντησης με αφορμή την ταινία. Ακολουθούν αποσπάσματα της συζήτησης.

Ερώτηση:

Έχεις ζήσει τα μαθητικά σου χρόνια στις ΗΠΑ και στη συνέχεια επέστρεψες στην Ιαπωνία. Πώς αυτή η αλλαγή επηρέασε η προσωπική σου εμπειρία ανάμεσα σε δύο κουλτούρες αλλά και στον τρόπο που προσέγγισες την ταινία;

Χικάρι:

Πολλές από τις ιστορίες που γράφω και επεξεργάζομαι ξεκινούν από δικές μου εμπειρίες. Για μένα, ήταν σαν να ξανακοιτάζω το πώς ένιωσα τότε ως μαθήτρια ανταλλαγής· να είμαι η μόνη Ασιάτισσα στην τάξη! Αυτό στην αρχή είχε πολύ… μοναξιά. Αλλά όσο άρχισα να μιλάω καλύτερα τη γλώσσα και να κάνω φίλους, που ακόμη τις θεωρώ τις πιο κοντινές μου φίλες, συνειδητοποίησα ότι οικογένεια δεν είναι μόνο αυτοί με τους οποίους έχεις συγγένεια. Η δική μου οικογένεια ήταν 8.000 χιλιόμετρα μακριά. Οι άνθρωποι που γνώρισα (σ.σ. στην Αμερική) εκεί έγιναν η νέα οικογένειά μου. Σήμερα ο κόσμος είναι τόσο διχασμένος· μοιάζει πως αν έχεις διαφορετική καταγωγή ή χρώμα, υπάρχει απόσταση. Ήθελα να γεφυρώσω αυτό το κενό και να φωτίσω τη σχέση ανάμεσα στους ανθρώπους.

Ερώτηση (Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος – Ελλάδα):

Η ιστορία ενός «ενοικιαζόμενου» πατέρα και παιδιού αγγίζει το κοινό ακόμη και πέρα από τα σύνορα της Ιαπωνίας. [Στην Ελλάδα για παράδειγμα αποτυπώθηκε κινηματογραφικά στις «Άλπεις» του Γιώργου Λάνθιμου]. Πώς κατάφερες να κάνεις την ιστορία και την ταινία σου να ξεπεράσει πολιτισμικά όρια και να αγγίξει τις καρδιές των ανθρώπων παγκοσμίως;

Χικάρι:

Για μένα, όλα έχουν να κάνουν με τους ανθρώπους. Έγραψα την ιστορία έτσι ώστε το κοινό, όπου κι αν βρίσκεται, να μπορεί να συνδεθεί με τον Φίλιπ. Μπορεί να μοιάζει σαν «ψάρι έξω από το νερό», αλλά ζει επτά χρόνια σε έναν τόπο που δεν νιώθει ακόμη δικό του. Η σχέση που δημιουργεί με τη Μία και με τον Κίκουο ήταν καθοριστική για μένα, γιατί ήθελα να εξετάσω την ιδέα ότι, ακόμη κι αν δεν είμαστε συγγενείς, αν κάνουμε το πρώτο βήμα για να συνδεθούμε και να βοηθήσουμε, μπορούμε να δημιουργήσουμε μια οικογένεια. Ήταν σημαντικό για μένα ο Φίλιπ να βιώσει μια ζωή που ίσως δεν είχε ποτέ. Οι περισσότεροι δεν έχουν αυτή τη ζωή και αναρωτιόμαστε πώς ζουν οι άλλοι. Ήθελα να το δω αυτό στην κάμερα και ελπίζω πως λειτούργησε.

Ερώτηση:

Υπάρχει μια φράση που λες στον χαρακτήρα του Μπρένταν Φρέιζερ: «Μπορείς να ζήσεις στην Ιαπωνία για πολλά χρόνια και πάλι να μην την καταλάβεις». Μπορείς να μας πεις πώς γράψατε αυτούς τους διαλόγους και πώς βοήθησαν τον Μπρένταν να καταλάβει τον κόσμο της ταινίας;

Χικάρι:

Ο χαρακτήρας του Μπρένταν είναι… εμείς. Θέλω το κοινό να ζήσει ό,τι ζει κι εκείνος· να μπει στο δέρμα του και να δει πώς είναι να δουλεύεις σε μια τόσο ιδιαίτερη βιομηχανία. Θέλω όμως και να νιώσουν ότι είναι εντάξει να μην καταλαβαίνεις τα πάντα. Δεν περιμένουμε από κανέναν να καταλάβει αμέσως μια, ίσως, «τρελή» ιδέα όπως η «ενοικιαζόμενη οικογένεια». Θέλω απλώς να μπουν στον κόσμο της και να δουν τι συμβαίνει. Και είναι αλήθεια: είμαι Ιαπωνέζα, μεγάλωσα κάποια χρόνια στην Ιαπωνία, και υπάρχουν πράγματα που ακόμη κι εγώ δεν καταλαβαίνω. Ήθελα να δώσω στο κοινό την άδεια να είναι… περίεργο, να μην ξέρει, αλλά να τολμάει να ακολουθήσει την εμπειρία. Αυτή ήταν η λογική πίσω από τη φράση… και έχει ένα κάποιο και χιούμορ.

Ερώτηση:

Ως Ασιάτισσα γυναίκα σκηνοθέτις, δείχνεις ιστορίες που ενώνουν κουλτούρες. Γιατί είναι σημαντικό αυτό για εσένα;

Χικάρι:

Ως σκηνοθέτρια, νιώθω πως έχω ένα προνόμιο: να λέω ιστορίες. Και είμαι ευγνώμων κάθε μέρα γι’ αυτό. Μου αρέσει να λέω ιστορίες που μπορούν να αγγίξουν ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Όταν ήμουν «μαθήτρια ανταλλαγής» στην Γιούτα, ήμουν η μόνη Ασιάτισσα. Παρ’ όλα αυτά, έκανα ουσιαστικές σχέσεις με ανθρώπους που δεν μου έμοιαζαν καθόλου. Έγιναν οικογένεια. Ήθελα να μεταφέρω αυτή την εμπειρία. Πιστεύω πως ο κόσμος γίνεται καλύτερος όταν προσπαθούμε να καταλάβουμε ο ένας τον άλλον. Συχνά δείχνουμε με το δάχτυλο γιατί κάποιος «φαίνεται αλλιώς» ή «δεν κάνει ό,τι περιμένουμε». Μέσα από μια ιστορία όπως την περιγράφω στο «Rental Family», ερχόμαστε κοντά σε κάτι που οι περισσότεροι δεν γνώριζαν. Ο Φίλιπ είναι ο «μοναδικός» λευκός άντρας στην Ιαπωνία, αλλά θέλει να μάθει, να συνδεθεί, να συμμετέχει. Αυτή η θέληση είναι που χρειαζόμαστε. […] Το σινεμά είναι ένα ισχυρό μέσο για να εμπνεύσεις.

Ερώτηση:

Θέλω να μιλήσουμε για το κωμικό στοιχείο που ενυπάρχει μέσα στην ταινία. Παρόλο που η ιστορία έχει έντονο συναισθηματικό βάθος, υπάρχουν στιγμές που είναι ειλικρινά αστείες. Πώς βρήκες την ισορροπία ανάμεσα στο κωμικό και στο δραματικό χωρίς το ένα να ακυρώνει το άλλο;

Χικάρι:

Για μένα, η ζωή είναι πάντα ένας συνδυασμός και των δύο. Ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές, υπάρχει ένα μικρό, παράξενο, αστείο κομμάτι που μας βοηθά να αναπνεύσουμε. Και ήθελα η ταινία να το αντικατοπτρίζει αυτό. Δεν σκέφτομαι την κωμωδία ως «τεχνική/λειτουργική»· απλώς προσπαθώ να είμαι ειλικρινής με το πώς συμπεριφέρονται οι άνθρωποι. Όταν o Φίλιπ προσπαθεί να καταλάβει τους κανόνες αυτής της βιομηχανίας ή όταν κάνει κάτι «λάθος» επειδή δεν ξέρει την κουλτούρα, ναι… είναι αστείο. Αλλά δεν γελάμε με αυτόν. Γελάμε μαζί του, γιατί ταυτιζόμαστε.

Ερώτηση:

Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση για να σκηνοθετήσεις έναν ξένο ηθοποιό που παίζει έναν άνθρωπο χαμένο μέσα σε μια άλλη κουλτούρα; Πώς δουλέψατε με τον Μπρένταν Φρέιζερ για να το βρείτε αυτό;

Χικάρι:

Με τον Μπρένταν είχαμε απόλυτη εμπιστοσύνη ο ένας στον άλλον. Είναι πολύ γενναιόδωρος ως ηθοποιός: θέλει να καταλάβει, να νιώσει, να μάθει. Του είπα από την αρχή ότι δεν χρειαζόταν να «παίξει» τον ξένο. Ήταν ήδη μέσα στον χαρακτήρα επειδή ήταν πραγματικά ένας άνθρωπος που μπαίνει σε έναν κόσμο που δεν γνώριζε. Τον ενθάρρυνα να ρωτάει, να αμφιβάλλει, να μπερδεύεται. Αυτό ήταν ο ρόλος. Επίσης, γυρίσαμε πολλές σκηνές με αληθινούς επαγγελματίες του χώρου της «ενοικιαζόμενης οικογένειας». Αυτό βοήθησε τον Μπρένταν να δει την αυθεντικότητα. Δεν χρειάστηκε να «υποκριθεί» τίποτα· έπρεπε απλώς να αντιδράσει.

Ερώτηση:

Πολλοί θεατές έκτός από την Ιαπωνία δεν γνωρίζουν ότι η «ενοικιαζόμενη οικογένεια» είναι πραγματική υπηρεσία. Πώς διαχειρίστηκες την λεπτή γραμμή ανάμεσα στο να ενημερώσεις το κοινό και ταυτόχρονα να μην το κάνεις να μοιάζει σαν ντοκιμαντέρ;

Χικάρι:

Αυτό ήταν ίσως το πιο δύσκολο μέρος. Η υπηρεσία υπάρχει πραγματικά, αλλά ο στόχος μου δεν ήταν να την παρουσιάσω σαν να έκανα έρευνα. Η ταινία είναι για τους ανθρώπους, όχι για τη βιομηχανία. Όταν κάνεις μια ταινία μυθοπλασίας με κάτι τόσο ακραίο ή ασυνήθιστο, υπάρχει ο κίνδυνος να σε τραβήξει η «πληροφορία». Δεν ήθελα αυτό. Ήθελα απλώς το πλαίσιο να υποστηρίζει το συναίσθημα. Γι’ αυτό και η ιστορία περιστρέφεται γύρω από τις σχέσεις του Φίλιπ (αμερικανού) και της Μία (νεαρής Ιαπωνέζας που γνωρίζει τον προηγούμενο ως πιθανό πατέρα της), και της δυναμικής της σχέσξς Φίλιπ – Κίκουο. Η υπηρεσία είναι το περιβάλλον, όχι το θέμα.

Ερώτηση:

Έχω διαβάσει ότι πριν ξεκινήσετε γυρίσματα, αφιέρωσες πολύ χρόνο σε πρόβες, όχι απαραίτητα για να «ρυθμίσεις» τις σκηνές, αλλά για να χτίσεις σχέση μεταξύ των ηθοποιών. Μπορείς να μας εξηγήσεις πώς δουλεύεις;

Χικάρι:

Ναι, οι πρόβες για μένα δεν είναι για να αποφασίσουμε «πού θα κάτσει ποιος». Είναι για να δημιουργήσουμε εμπιστοσύνη. Με τη Μία και τον Φίλιπ, ήταν απαραίτητο να νιώθουν ασφαλείς ο ένας με τον άλλο. Τους άφησα να περάσουν χρόνο μαζί, όχι για να παίξουν σκηνές, αλλά για να μιλήσουν, να ζωγραφίσουν, να παιχνιδίσουν, να γελάσουν. Ήθελα να έχουν μια φυσική οικειότητα. Με τον Μπρένταν και τον Κίκουο ήταν αλλιώς. Η σχέση τους είναι πιο περίεργη, πιο αμήχανη. Άρα, κράτησα τις πρόβες περιορισμένες, ώστε αυτή η αμηχανία να μείνει ζωντανή στις σκηνές.

Ερώτηση:

Η ταινία σου εξερευνά τι σημαίνει «οικογένεια» σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι απομακρύνονται μεταξύ τους. Ποια είναι, για σένα, η πιο σημαντική ιδέα που θέλεις να πάρει μαζί του ο θεατής;

Χικάρι:

Πιστεύω βαθιά ότι οικογένεια μπορεί να είναι όποιος μας βλέπει, μας στηρίζει και μας αγαπά. Δεν έχει σημασία ο δεσμός αίματος. Αν κάποιος βγει από την ταινία και νιώσει ότι μπορεί κι εκείνος να κάνει ένα μικρό βήμα προς έναν άλλον άνθρωπο, να συνδεθεί, να δείξει καλοσύνη, τότε για μένα αυτό είναι επιτυχία.

Το Rental Family δεν βασίζεται σε εντυπωσιακές ανατροπές ή σε εύκολη συγκίνηση· είναι μια ταινία που πλησιάζει τον θεατή με ηρεμία και ειλικρίνεια. Μιλά για ανθρώπους που δεν ξέρουν πού ακριβώς ανήκουν, για σχέσεις που γεννιούνται εκεί που δεν το περιμένεις, και για τη στιγμή που η απόσταση ανάμεσα σε δύο άγνωστους μικραίνει χωρίς θόρυβο. Όποιος δει την ταινία θα αναγνωρίσει κάτι από τον εαυτό του: την ανάγκη να μας βλέπουν, την ανάγκη να συνδεθούμε, το μικρό θάρρος που χρειάζεται για να κάνεις το πρώτο βήμα προς έναν άλλον άνθρωπο. Δεν προσπαθεί να συγκινήσει· απλώς συμβαίνει με τον τρόπο που συγκινούν οι αλήθειες που δεν τις είχες προσέξει πριν. Κι όταν τελειώσει, αφήνει πίσω της μια απαλή αίσθηση: ότι η οικογένεια μπορεί να είναι εκεί που δεν την περίμενες ποτέ.

[Η συνέντευξη τύπου έχει υποστεί επεξεργασία για βαθύτερη κατανόηση των θεμάτων. Πραγματοποιήθηκε στις 12.11 στο Λος Άντζελες και το ertnews.gr ήταν εκεί]