Σχεδόν 8 στους 10 εργαζόμενους στα ευρωπαϊκά νοσοκομεία είναι γυναίκες. Είναι εκείνες που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του συστήματος υγείας, που ξενυχτούν στις εφημερίες, που προσφέρουν τη φροντίδα τους στην πρώτη γραμμή. Κι όμως, όταν έρχεται η ώρα της μισθοδοσίας, το σύστημα τους γυρνά προκλητικά την πλάτη.
Παρά τη συντριπτική τους επικράτηση, η πρόσφατη έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) αποκαλύπτει ότι οι γυναίκες στον κλάδο αμείβονται έως και 28% λιγότερο το μήνα από τους άνδρες συναδέλφους τους.
Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση σε αυτή τη χρόνια ασθένεια της ανισότητας. Αν και τα στοιχεία του ΠΟΥ δείχνουν ότι το εγχώριο μισθολογικό χάσμα στον τομέα της υγείας είναι συγκριτικά μικρότερο από το ακραίο 20%-30% της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, οι Ελληνίδες υγειονομικοί συνεχίζουν να έρχονται αντιμέτωπες με τη συστηματική υποτίμηση της εργασίας τους.
Σύμφωνα με τα γενικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το συνολικό μισθολογικό χάσμα στην ελληνική αγορά παραμένει «κολλημένο» στο 13,4%, με τις γυναίκες να προσκρούουν σε μια αόρατη αλλά απολύτως υπαρκτή «γυάλινη οροφή».
Παρά το γεγονός ότι οι Ελληνίδες γιατροί και νοσηλεύτριες διαθέτουν εξαιρετικά υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης και κατάρτισης, η βαθύτερη δομή του συστήματος υγείας τις καθηλώνει σε χαμηλότερες αμοιβές, αποδεικνύοντας ότι η ανισότητα παραμένει άθραυστη ακόμα και εκεί όπου η δημόσια υγεία εξαρτάται από γυναικεία χέρια
Γιατί ο τομέας υγείας της Ευρώπης εξακολουθεί να πληρώνει λιγότερα τις γυναίκες;
Η έκθεση του ΠΟΥ ανέλυσε δεδομένα από 43 χώρες και διαπίστωσε ότι οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 77% του εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας και της κοινωνικής φροντίδας στην περιοχή της ΕΕ του ΠΟΥ.
Το χάσμα στις αμοιβές διευρύνεται επίσης σημαντικά σε επίπεδα υψηλότερου εισοδήματος.
Σε θέσεις με χαμηλότερες αμοιβές, οι γυναίκες κερδίζουν περίπου 2% λιγότερο ανά ώρα από τους άνδρες, ενώ σε θέσεις με υψηλότερες αμοιβές, το χάσμα πλησιάζει το 23%. Παρόλο που η εκπαίδευση και η εμπειρία των γυναικών θεωρητικά θα τις έδινε το δικαίωμα να κερδίζουν ελαφρώς περισσότερα από τους άνδρες σε θέσεις με υψηλότερες αμοιβές, στην πράξη κερδίζουν λιγότερα.
Η έκθεση διαπίστωσε επίσης ότι οι γυναίκες κατέχουν μεγαλύτερο μερίδιο διευθυντικών θέσεων στον τομέα της υγείας και της κοινωνικής φροντίδας σε σχέση με άλλους τομείς, αλλά αυτές οι θέσεις αμείβονται λιγότερο. Οι διευθυντές στον τομέα της υγείας και της κοινωνικής φροντίδας κερδίζουν κατά μέσο όρο 22 ευρώ ανά ώρα σε σύγκριση με 24,70 ευρώ ανά ώρα για τους διευθυντές σε άλλους τομείς.
Στην Ισπανία, τα διαγράμματα της έκθεσης δείχνουν ένα μέσο χάσμα αμοιβών μεταξύ των φύλων περίπου 20%-30%. Αυτό είναι παρόμοιο με το χάσμα στην Πορτογαλία, αλλά σημαντικά μεγαλύτερο από τα χάσματα στη Γαλλία, την Ιταλία και την Ελλάδα. Συγκριτικά, το μέσο χάσμα αμοιβών σε άλλους οικονομικούς τομείς είναι σημαντικά μικρότερο, περίπου 10%-15%.
Γιατί επιμένει το χάσμα αμοιβών μεταξύ των φύλων;
Η έκθεση του ΠΟΥ εξέτασε επίσης πιθανές εξηγήσεις για την ανισότητα. Ωστόσο, μεγάλο μέρος του χάσματος αμοιβών μεταξύ των φύλων παραμένει ανεξήγητο αφού ληφθούν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, η εκπαίδευση, οι ώρες εργασίας και ο τομέας.
Σε δελτίο τύπου, η Natasha Azzopardi Muscat, MD, PhD, διευθύντρια του Τμήματος Συστημάτων Υγείας στο Περιφερειακό Γραφείο του ΠΟΥ για την Ευρώπη στην Κοπεγχάγη της Δανίας, δήλωσε: «Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του χάσματος δεν οφείλεται στο ότι οι γυναίκες εργάζονται λιγότερες ώρες, στο ότι είναι νεότερες ή ότι εργάζονται σε διαφορετικά τμήματα του τομέα. Καταλήγει στο πώς ο τομέας αξιολογεί την εργασία των γυναικών. Η ηλικία, η εκπαίδευση, οι ώρες εργασίας και η απασχόληση στον δημόσιο έναντι του ιδιωτικού τομέα εξηγούν μόνο ένα μέρος αυτού».
Παρόλο που η έκθεση του ΠΟΥ τόνισε τις διαφορές στις διευθυντικές θέσεις και σε παραδοσιακά γυναικοκρατούμενους τομείς, όπως η νοσηλευτική και η μαιευτική, μια μελέτη του 2026 που δημοσιεύτηκε στο Διεθνές Περιοδικό Νοσηλευτικών Σπουδών τόνισε τους περιορισμούς της αξιοποίησης μόνο των μη προσαρμοσμένων μισθολογικών διαφορών.
Η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «τα ακατέργαστα μισθολογικά χάσματα από μόνα τους δεν επαρκούν για την κατανόηση της ανισότητας σε αυτά τα ιδιαίτερα θηλυκοποιημένα επαγγέλματα, υπογραμμίζοντας τη σημασία των ισχυρών, ευαίσθητων στο πλαίσιο, αναλυτικών προσεγγίσεων. Όπου τα μισθολογικά χάσματα επιμένουν μετά την προσαρμογή, υποδεικνύουν διαρθρωτικούς και θεσμικούς παράγοντες που σχετίζονται με τον καθορισμό και την εξέλιξη των μισθών».
Οι εκτεταμένες συνέπειες καλούν για δράση
Ο ΠΟΥ προειδοποίησε ότι οι συνέπειες του χάσματος αμοιβών μεταξύ των φύλων εκτείνονται πέρα από τα κέρδη ενός ατόμου κατά τη διάρκεια του εργασιακού του βίου.
«Οι γυναίκες αποτελούν την πλειοψηφία των ανθρώπων που διατηρούν τα συστήματα υγείας της Ευρώπης σε λειτουργία, ωστόσο πληρώνονται λιγότερο από τους άνδρες συναδέλφους τους, ένα χάσμα που επιδεινώνεται κατά τη διάρκεια μιας δια βίου σταδιοδρομίας», δήλωσε η Azzopardi Muscat.
«Σημαίνει χαμηλότερες συντάξεις, λιγότερη οικονομική ασφάλεια σε μεγαλύτερη ηλικία και υψηλότερο κίνδυνο φτώχειας για τις γυναίκες που έχουν περάσει τον εργασιακό τους βίο φροντίζοντας άλλους. Αυτό δεν είναι σύμπτωση και δεν έχει να κάνει με τα προσόντα. Οι γυναίκες πληρώνονται λιγότερο για την ίδια εργασία και παραλείπονται για τους ρόλους που πληρώνουν περισσότερο».
Η έκθεση προτείνει διάφορα μέτρα για την αντιμετώπιση αυτών των ανισοτήτων. Αυτά περιλαμβάνουν την απαίτηση για εθνικές εκθέσεις σχετικά με το χάσμα αμοιβών μεταξύ των φύλων:
- τη συλλογή και δημοσίευση δεδομένων για τους μισθούς ανά φύλο, επάγγελμα, φυλή και εθνικότητα, αντί για αναφορά μόνο ανά ηλικία και τομέα
- την ενίσχυση της νομοθεσίας για την ισότητα των αμοιβών και την αποτελεσματική επιβολή της
- και την άρση των διαρθρωτικών εμποδίων που περιορίζουν την πρόσβαση των γυναικών σε υψηλότερα αμειβόμενες ηγετικές θέσεις, συμπεριλαμβανομένης της άνισης πρόσβασης στην καθοδήγηση και των άνισων προσδοκιών για φροντίδα.
Σύμφωνα με την έκθεση, «η εξάλειψη του χάσματος αμοιβών μεταξύ των φύλων στον τομέα της υγείας και της περίθαλψης απαιτεί συνεχή δράση σε διάφορα μέτωπα, σύμφωνα με τις υφιστάμενες παγκόσμιες και περιφερειακές δεσμεύσεις που έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ. Αντιμετωπίζοντας τόσο τους παρατηρήσιμους παράγοντες των διαφορών αμοιβών όσο και τους διαρθρωτικούς παράγοντες, τα κράτη μέλη σε ολόκληρη την περιοχή της ΕΕ του ΠΟΥ μπορούν να σημειώσουν μετρήσιμη πρόοδο στη βελτίωση του κινήτρου και της διατήρησης του εργατικού δυναμικού».
